NHẬN XÉT KIẾN NGHỊ VÀ GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUY
TRÌNH ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU VÀ RỦI RO KIỂM TOÁN
TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH TẠI CÔNG TY
KIỂM TOÁN VIỆT NAM
3.1. NHẬN XÉT VỀ ĐÁNH GIÁ TRỌNG YẾU VÀ RỦI RO KIỂM TOÁN
DO CÔNG TY KIỂM TOÁN VIỆT NAM THỰC HIỆN
Sản phẩm của công việc kiểm toán mang tính chất xã hội cao. Điều này
đã được pháp luật Việt Nam thừa nhận. Quy chế về Kiểm toán độc lập trong
nền kinh tế quốc dân ban hành theo Nghị định số 07/CP ngày 29-01-1994 của
Thủ tướng Chính phủ quy định: “sau khi có xác nhận của kiểm toán viên
chuyên nghiệp thì các tài liệu, số liệu kế toán và báo cáo quyết toán của các
đơn vị kế toán là căn cứ cho việc điều hành, quản lý hoạt động ở các đơn vị,
cho các cơ quan quản lý cấp trên và cơ quan tài chính Nhà nước duyệt quyết
toán hàng năm của các đơn vị kế toán, cho các cơ quan thuế tính toán số thuế
và các khoản phải nộp khác của đơn vị đối với ngân sách Nhà nước, cho các
cổ đông, các nhà đầu tư, các bên tham gia liên doanh, các khách hàng và các
tổ chức, cá nhân xử lý mối quan hệ về quyền lợi và nghĩa vụ của các bên liên
quan trong quá trình hoạt động của đơn vị”. Như vậy, mặc dù công việc kiểm
toán là cung cấp dịch vụ cho một khách hàng nhưng lại tác động đến lợi ích
của rất nhiều đối tượng khác nhau trong nền kinh tế.
Được thành lập theo Quyết định số 165/QĐ-TCCB ngày 13-5-1991 của
Bộ Tài chính, trải qua gần 16 năm hoạt động, VACO với chủ trương là cung
cấp các dịch vụ với chất lượng vượt trên sự mong đợi của khách hàng và nhân
viên của Công ty đã đáp ứng tất cả các yêu cầu của khách hàng, chất lượng
dịch vụ ngày càng được nâng cao và Công ty không ngừng lớn mạnh. Sự lớn
mạnh này thể hiện ở chỗ: khách hàng của Công ty ngày càng nhiều, doanh thu
và lợi nhuận ngày càng tăng, trở thành một trong những công ty kiểm toán lớn
nhất Việt Nam.
Đạt được những thành tựu trên là do VACO đã không ngừng cố gắng
vượt qua những khó khăn thường xuyên phải đối mặt. Tuy nhiên, yếu tố quan
trọng nhất đó là Công ty đã xây dựng cho mình một phần mềm kiểm toán có

môn thực hiện nên kết quả đánh giá được sử dụng với độ tin cậy cao.
3.1.2. Hạn chế
Tuy nhiên, bên cạnh những điểm mạnh, quá trình đánh giá trọng yếu và
rủi ro kiểm toán tại VACO vẫn bộc lộ những hạn chế nhất định:
Một là, Qua quá trình tìm hiểu thực tế, em nhận thấy một vấn đề cần
lưu ý trong việc áp dụng mức trọng yếu trong kiểm toán các Tổng công ty,
các công ty có nhiều chi nhánh hoặc công ty con mà các công ty con và chi
nhánh này không yêu cầu phải phát hành báo cáo kiểm toán. Theo đúng
hướng dẫn trong phương pháp kiểm toán của liên đoàn Kế toán quốc tế
(IFAC), mức độ trọng yếu chỉ xác định cho các khách hàng kiểm toán mà họ
yêu cầu phát hành báo cáo kiểm toán. Do vậy, khi kiểm toán các Tổng công ty
hoặc các công ty mà có nhiều công ty con và chi nhánh, mức độ trọng yếu cần
được xác định cho toàn bộ Tổng công ty hoặc công ty. Tuy nhiên, trong thực
hiện kiểm toán thực tế, các nhóm kiểm toán có thiên hướng tính toán riêng
mức trọng yếu khi kiểm toán các công ty con thay vì áp dụng mức trọng yếu
xác định cho toàn Tổng công ty, công ty và căn cứ tính để mức mức độ trọng
yếu của mỗi nhóm thường khác nhau (có nhóm dựa trên doanh thu, có nhóm
dựa trên vốn hoặc tổng tài sản, v.v…). Việc làm này khiến khối lượng công
việc kiểm tra chi tiết tăng lên đáng kể, tốn thêm nhiều thời gian vì mức độ
trọng yếu tính cho các công ty con nhỏ hơn rất nhiều cho với mức độ trọng
yếu xác định cho toàn bộ Tổng công ty hoặc công ty. Việc làm này được giải
thích là do đặc thù của các Doanh nghiệp Nhà nước, các nhà quản lý quan tâm
làm sao kết quả kiểm toán không khác biệt nhiều so với kết quả kiểm tra của
cơ quan thuế và các cơ quan kiểm tra khác, do vậy kiểm toán viên tăng cường
kiểm tra chi tiết để đáp ứng được yêu cầu này. Quan niệm này cần được thay
đổi khi nhận thức chung của xã hội về kết quả và mục đích công việc của
kiểm toán tăng lên và yêu cầu về tính hiệu quả của các cuộc kiểm toán ngày
càng được chú trọng hơn.
Hai là, Việc đánh giá mức trọng yếu chủ yếu là áp dụng cho toàn bộ
Báo cáo tài chính mà không có sự phân bổ riêng cho từng khoản mục. Phân

Thế giới (WTO) nên việc mở cửa dịch vụ tài chính, kế toán và kiểm toán là
một trong những điều quan tâm hàng đầu của Nhà nước ta. Chính phủ Việt
Nam cũng đã thông qua lịch trình hội nhập với mục tiêu đến năm 2020 sẽ hội
nhập hoàn toàn với quốc tế trong lĩnh vực kế toán, kiểm toán bao gồm ba giai
đoạn sau:
Giai đoạn 1 (2000 - 2005): đây là giai đoạn chuẩn bị những tiền đề cần
thiết cho quá trình hội nhập. Trong giai đoạn này chúng ta cần củng cố, hoàn
thiện môi trường pháp lý, điều kiện cơ sở hạ tầng để tạo nền tảng cho quá
trình hội nhập của ngành kế toán và kiểm toán. Nhà nước ta cũng cho phép
các công ty kế toán và kiểm toán tiếp tục đầu tư và hoạt động tại Việt Nam,
khuyến khích các công ty nước ngoài tích cực hợp tác, chuyển giao công nghệ
nhằm thúc đẩy các công ty trong nước phát triển. Hiện nay, Chính phủ cũng
đang nỗ lực hết mình để đạt được mục tiêu đã đề ra. Chính phủ cũng đã ban
hành Nghị định 105/2004/NĐ-CP ngày 20 tháng 3 năm 2004 về kiểm toán
độc lập nhằm quản lý hoạt động của kiểm toán độc lập và cũng một phần giúp
kiểm toán độc lập ở Việt Nam có thể nâng cao chất lượng dịch vụ và cạnh
tranh được với các công ty kiểm toán nước ngoài.
Giai đoạn 2 (2006 - 2010): đây là giai đoạn củng cố hội nhập. Trong
giai đoạn này, chúng ta tiếp tục hoàn thiện hơn nữa hệ thống pháp lý về vấn
đề kế toán và kiểm toán. Chúng ta sẽ chủ động tham gia vào quá trình hội
nhập, các dịch vụ kế toán và kiểm toán sẽ được cung cấp ra nước ngoài, các
cá nhân và các công ty ở Việt Nam có thể tham gia điều hành, nắm giữ các
công ty kế toán, kiểm toán nước ngoài, đồng thời cho phép các công ty kế
toán, kiểm toán mới đầu tư vào Việt Nam.
Giai đoạn 3 (2011 - 2020): đây là giai đoạn hội nhập năng động. Trong
giai đoạn này Việt Nam sẽ hội nhập hoàn toàn với quốc tế trong lĩnh vực kế
toán, kiểm toán, thực hiện xuất khẩu các dịch vụ kế toán, kiểm toán và chấp
nhận những thách thức cùng cơ hội mới.
3.2.2. Thực trạng đánh giá trọng yếu và rủi ro kiểm toán báo cáo tài chính tại
VACO và chiến lược phát triển của Công ty