BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/…………

BỘ NỘI VỤ
……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VĂN HIỆP

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN
HUYỆN THỦY NGUYÊN - THÀNH PHỐ HẢI PHÒNG

LUẬN VĂN THẠC SĨ LUẬT HIẾN PHÁP VÀ LUẬT HÀNH CHÍNH

HÀ NỘI, NĂM 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
…………/………..

BỘ NỘI VỤ
…../..…

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

NGUYỄN VĂN HIỆP

THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT TRÊN ĐỊA BÀN

điều kiện cho tác giả trong suốt quá trình học tập và thực hiện luận văn.
Bên cạnh đó, tác giả cảm ơn sâu sắc đến sự giúp đỡ của gia đình, bạn
bè và ngƣời thân, đã luôn ủng hộ và tạo điều kiện tốt nhất để tác giả tập trung
nghiên cứu và hoàn thành luận văn.
Do thời gian và năng lực bản thân còn hạn chế nên còn có những hạn
chế và thiếu sót. Tác giả rất mong nhận đƣợc ý kiến đóng góp và sự chỉ bảo
của các thầy cô và các bạn đồng nghiệp.
Xin chân thành cảm ơn!
Hà Nội, ngày 05 tháng 12 năm 2019
Tác giả

Nguyễn Văn Hiệp


iii

MỤC LỤC
LỜI CAM ĐOAN .............................................................................................. i
LỜI CẢM ƠN ................................................................................................... ii
MỤC LỤC ........................................................................................................ iii
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ............................................................................ v
DANH MỤC CÁC BẢNG............................................................................... vi
DANH MỤC HÌNH ẢNH .............................................................................. vii
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài luận văn ............................................................................ 1
2. Tình hình nghiên cứu liên quan đến đề tài luận văn ..................................... 2
3. Mục đích và nhiệm vụ của luận văn ............................................................. 4
3.1. Mục đích:.................................................................................................... 4
3.2. Nhiệm vụ: ................................................................................................... 5
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn ........................................... 5

HỒI ĐẤT......................................................................................................... 72
3.1. Bối cảnh mới và tác động của nó đến kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện
Thủy Nguyên ................................................................................................... 72
3.2. Nâng cao chất lƣợng quy định pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất ............................................................................. 75
3.3. Nhóm giải pháp cải thiện mức độ đạt đƣợc mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ,
kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc
thu hồi đất ........................................................................................................ 82
3.4. Các giải pháp bổ trợ ................................................................................. 93
TIỂU KẾT CHƢƠNG 3................................................................................ 101
KẾT LUẬN ................................................................................................... 102
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO ...................................................... 103


v

DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
GPMB

Giải phóng mặt bằng

TĐC

Tái định cƣ

UBND

Ủy ban nhân dân



MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài luận văn
Đất đai là tài sản quốc gia có giá trị lớn, có vị trí đặc biệt quan trọng đối
với đời sống của từng hộ gia đình, cá nhân, là tƣ liệu sản xuất đặc biệt, là điều
kiện tối thiểu đảm bảo cho quá trình tái sản xuất giúp xã hội không ngừng phát
triển. Trong quá trình đổi mới nền kinh tế - xã hội ở nƣớc ta, cơ chế kinh tế thị
trƣờng đã từng bƣớc đƣợc hình thành, các thành phần kinh tế phát triển mạnh mẽ
và một xu hƣớng tất yếu về nguồn lực đầu vào cho sản xuất và sản phẩm đầu ra
đều phải trở thành hàng hoá, trong đó đất đai cũng không phải là ngoại lệ.
Thực hiện đƣờng lối đổi mới do Đảng ta khởi xƣớng, trong các năm
gần đây kinh tế tiếp tục tăng trƣởng với tốc độ ổn định, các lĩnh vực văn hoá,
giáo giục, khoa học, xã hội... ngày càng đƣợc cải thiện. Sự phát triển chung
của nền kinh tế xã hội cũng nhƣ của đất nƣớc, trƣớc hết đặt ra phải xây dựng
hệ thống kết cấu hạ tầng kĩ thuật, hệ thống giao thông đƣờng bộ, hệ thống
thuỷ lợi, hệ thống lƣới điện quốc gia... là điều kiện rất cơ bản để phát triển
nông nghiệp, công nghiệp, thƣơng mại, dịch vụ, du lịch... Đến nay cả nƣớc ta
đã có nhiều khu công nghiệp, khu chế xuất, khu công nghệ cao, khu kinh tế,
nhiều công trình công cộng phục vụ lợi ích quốc gia. Để xây dựng các công
trình kết cấu hạ tầng, phát triển các nghành kinh tế, công nghiệp, giao thông,
xây dựng, thƣơng mại dịch vụ, giáo dục, y tế, xã hội, đào tạo. Nhà nƣớc phải
thu hồi đất của ngƣời sử dụng đất và phải bồi thƣờng cho ngƣời bị thu hồi.
Việc thực hiện bồi thƣờng giữ vị trí hết sức quan trọng là yếu tố có tính quyết
định trong toàn bộ quá trình bồi thƣờng giải phóng mặt bằng. Trong những
năm qua công tác GPMB gặp rất nhiều khó khăn, vƣớng mắc trong quá trình
triển khai thực hiện. Để khắc phục những tồn tại đó trong những năm gần đây
Nhà nƣớc đã từng bƣớc hoàn thiện pháp luật về đất đai và ban hành các văn


2


tiếp đụng chạm đến lợi ích của ngƣời bị thu hồi đất, lợi ích của cộng đồng và lợi
ích của nhà đầu tƣ nên đã nhận đƣợc sự quan tâm của nhiều ngƣời.
Thời gian vừa qua đã có một số công trình, báo cáo nghiên cứu về lĩnh
vực pháp luật này dƣới khía cạnh lý luận và thực tiễn; tiêu biểu là các công
trình nghiên cứu của các tác giả:
Đề tài: “Đổi mới chính sách liên quan đến đất đai, giải quyết những
vướng mắc trong công tác thu hồi đất, bồi thường đất để phát triển công
nghiệp, dịch vụ, đô thị, hạ tầng kinh tế - xã hội” của Phan Văn Thọ - Bộ Tài
nguyên Môi trƣờng, 2011.
Đề tài: “ h c trạng những vướng mắc trong quá tr nh Nhà nước thu
hồi đất để giao đất, cho thuê đất và t thoả thu n để c đất th c hiện d án”
của Ths.Nguyễn Đức Biền, 2011.
Đề tài: “Đánh giá việc th c hiện chính sách bồi thường, hỗ trợ và tái
định cư khi Nhà nước thu hồi đất tại một số d án trên địa bàn qu n Hà
Đông, thành phố Hà Nội, của Nguyễn Thị Bích Mai, 2012.
Luận văn “Bồi thƣờng khi nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp theo pháp
luật Việt Nam từ thực tiễn tỉnh Bình Định” của Trần Nhật Quân (2018), Học
viện khoa học xã hội, viện hàn lâm khoa học xã hội Việt Nam. Luận văn đã
đánh giá thực trạng pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thi hồi đất nông
nghiệp ở tỉnh Bình Định nhằm chỉ ra những thành tựu, hạn chế và nguyên
nhân của những hạn chế, tồn tại. Trên cơ sở đó, đề xuất các giải pháp hoàn
thiện pháp luật, nhằm đáp ứng có hiệu quả các yêu cầu do thực tiễn cuộc sống
đặt ra, trong quá trình thực thi pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi
đất nông nghiệp.
Tác giả Lê Thanh Trà (2016), Bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho
ngƣời dân bị thu hồi đất trên địa bàn tỉnh Khánh Hòa. Luận văn đã phân tích,
đánh giá thực trạng về công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho ngƣời




5

bàn huyện Thủy Nguyên.
3.2. Nhiệm vụ
- Hệ thống hóa cơ sở lý luận, thực tiễn về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi Nhà nƣớc thu hồi đất.
- Phân tích, đánh giá thực trạng thực hiện chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ
và TĐC khi Nhà nƣớc thu hồi đất, chỉ ra những kết quả đạt đƣợc, những tồn
tại, hạn chế, nguyên nhân của công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất tại huyện Thuỷ Nguyên, thành phố Hải Phòng.
- Đề xuất giải pháp nhằm đẩy nhanh tiến độ và thực hiện tốt chính sách
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, áp dụng với địa
bàn nghiên cứu.
4. Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn
4.1. Đối tượng nghiên cứu
Đánh giá công tác bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ tại 2 dự án.
Quá trình thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất.
4.2. Phạm vi nghiên cứu
- Phạm vi về thời gian: Từ năm 2016 đến năm 2018
- Phạm vi về không gian: Trên địa bàn huyện Thủy Nguyên, thành phố
Hải Phòng
5. Phƣơng pháp luận và phƣơng pháp nghiên cứu của luận văn
- Phương pháp luận:
Công tác bồi thƣờng và giải phóng mặt bằng, tái định cƣ đặt trong mối
quan hệ tổng hợp từ góc độ kinh tế, pháp lý, hành chính, chính sách pháp luật
liên quan đến thực tiễn triển khai thực hiện chính sách và thi hành pháp luật.
- Phương pháp nghiên cứu:
+ Phương pháp thu th p thông tin, số liệu, tài liệu


7

7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mục lục, mở đầu, kết luận và danh mục tài liệu tham khảo,
nội dung chính của luận văn đƣợc chia thành 3 chƣơng:
Chƣơng 1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
khi nhà nƣớc thu hồi đất
Chƣơng 2. Thực trạng thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất trên địa bàn huyện Thủy Nguyên - thành phố
Hải Phòng
Chƣơng 3. Giải pháp nâng cao kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất


8

Chƣơng 1
THỰC HIỆN PHÁP LUẬT VỀ BỒI THƢỜNG, HỖ TRỢ VÀ
TÁI ĐỊNH CƢ KHI NHÀ NƢỚC THU HỒI ĐẤT
1.1. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi
nhà nƣớc thu hồi đất
1.1.1. Khái niệm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
Để hiểu khái niệm về thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, trƣớc tiên ta tìm hiểu khái niệm về bồi thƣờng khi
Nhà nƣớc thu hồi đất, hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất và tái định cƣ.
Theo từ điển tiếng Việt, bồi thƣờng là sự đền đáp lại tất cả những thiệt
hại mà chủ thể gây ra một cách tƣơng xứng.Thiệt hại có thể bao gồm cả thiệt
hại về vật chất và thiệt hại về tinh thần [24].

Theo quy định của pháp luật đất đai hiện hành tại Việt Nam, tái định
cƣ là việc cơ quan nhà nƣớc có thẩm quyền chuẩn bị nơi ở mới đáp ứng
đầy đủ các điều kiện do pháp luật quy định cho ngƣời bị nhà nƣớc thu hồi
đất ở để giúp họ nhanh chóng ổn định cuộc sống [22]. Đối tƣợng tái định
cƣ khi bị thu hồi đất là các hộ gia đình, cá nhân phải di chuyển chỗ ở do bị
thu hồi đất ở hoặc phần diện tích còn lại sau thu hồi ít hơn hạn mức giao
đất ở mới tại địa phƣơng, trừ trƣờng hợp hộ gia đình, cá nhân không có nhu
cầu tái định cƣ.
Theo Khoản 7 Điều 4 Luật Đất đai năm 2018 quy định: “Hỗ trợ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc giúp đỡ ngƣời bị thu hồi đất thông qua
đào tạo nghề mới, bố trí việc làm mới, cấp kinh phí để di dời đến địa điểm
mới” [20]. Tuy nhiên, khái niệm này cũng chƣa đầy đủ và xúc tích nên trong
Luật Đất đai năm 2018, tại Khoản 14 Điều 3 đã giải thích một cách bao quát


10

hơn nhƣ sau: “Hỗ trợ khi Nhà nƣớc thu hồi đất là việc Nhà nƣớc trợ giúp cho
ngƣời có đất thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển” [22].
Nhƣ vậy, Luật Đất đai năm 2018 đã làm rõ hơn mục đích cơ bản trong
chính sách việc hỗ trợ của Nhà nƣớc cho ngƣời dân thu hồi đất nông nghiệp.
Hỗ trợ khi nhà nƣớc thu hồi đất là việc nhà nƣớc trợ giúp cho ngƣời có đất bị
thu hồi để ổn định đời sống, sản xuất và phát triển.
Khái niệm th c hiện pháp lu t
Thực hiện pháp luật là quá trình hoạt động có mục đích mà các chủ thể
pháp luật bằng hành vi của mình thực hiện các quy định pháp luật về việc nào
đó trong thực tế đời sống. Thực hiện pháp luật bằng cách tuân thủ pháp luật,
thi hành và áp dụng pháp luật.
Thực hiện pháp luật gồm việc tuân thủ pháp luật, thi hành pháp luật, thi
hành pháp luật, sử dụng pháp luật và áp dụng pháp luật. Trong đó, mỗi hoạt

xuất các phƣơng án chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ, cũng đồng thời
là ngƣời tổ chức thực hiện pháp luật. Nói tóm lại, thực hiện pháp luật bồi
thƣờng, hỗ trợ tái định cƣ là quá trình thông qua việc tổ chức và triển khai các
hoạt động của bộ máy nhà nƣớc nhằm hiện thực hoá những mục tiêu mà pháp
luật đã đề ra.
Từ những khái niệm trên, có thể hiểu pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ tái
định cƣ là hệ thống, quan điểm, chủ trƣơng, biện pháp của nhà nƣớc nhằm
thực hiện các nhiệm vụ, mục tiêu của hoạt động bồi thƣờng, hỗ trợ tái định
cƣ. Có thể hiểu rằng thực hiện pháp luật bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi
Nhà nƣớc thu hồi đất là việc thực hiện, chấp hành pháp luật về các quy định,
các chính sách về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ; đó là một khâu hợp thành
chu trình, là toàn bộ quá trình chuyển hóa ý chí của chủ thể trong bồi thƣờng,
hỗ trợ, tái định cƣ thành hiện thực đối với các đối tƣợng bị Nhà nƣớc thu hồi
đất nhằm đạt đƣợc mục đích theo định hƣớng.


12

1.1.2. Đặc điểm thực hiện pháp luật về bồi thường, hỗ trợ và tái định
cư khi nhà nước thu hồi đất
Đặc điểm của pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông
nghiệp Pháp luật về bồi thƣờng khi Nhà nƣớc thu hồi đất nông nghiệp chịu sự
ảnh hƣởng, chi phối bởi hình thức sở hữu toàn dân về đất bởi Nhà nƣớc có
quyền phân bổ, điều chỉnh đất đai cho các mục tiêu kinh tế, xã hội. Bên cạnh
đó cũng chính với vai trò là chủ sở hữu đại diện duy nhất đối với đất đai, nên
để tránh sự lạm quyền, độc quyền, tùy tiện trong thu hồi và bồi thƣờng khi thu
hồi đất.
Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi Nhà nƣớc
thu hồi đất có đặc điểm sau:
hứ nhất, s đa dạng về tổ chức: Bao gồm cả tổ chức, cá nhân khu v c

cây trồng, vật nuôi trên vùng đất cần đƣợc giải phóng cũng làm tăng thêm
gây khó khăn cho công tác định giá bồi thƣờng.
hứ ba, các hoạt động tác động, ảnh hưởng sâu, rộng đến đời sống
xã hội.
Các hoạt động về bòi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi
đất ảnh hƣởng lớn đến đời sống xã hội. Khi bị thu hồi đất, họ phải di chuyển
chỗ ở, ảnh hƣởng đến đời sống sinh hoạt, khi thực hiện pháp luật về đền bù,
các chính sách cũng tác động lớn đến đời sống xã hội. Đối với khu vực đô thị,
mật độ dân cƣ cao, ngành nghề đa dạng, giá trị đất và tài sản trên đất lớn dẫn
đến quá trình thực hiện công tác bồi thƣờng, hỗ trợ giải phóng mặt bằng có
những đặc trƣng nhất định. Đối với khu vực ven đô, mức độ tập trung dân cƣ
khá cao, ngành nghề dân cƣ phức tạp, hoạt động sản xuất đa dạng nên quá
trình giải phóng mặt bằng và giá đất tính bồi thƣờng, hỗ trợ cũng có đặc trƣng
riêng của nó. Đối với khu vực nông thôn, đối tƣợng chịu ảnh hƣởng chính là
ngƣời nông dân, hoạt động kinh tế chủ yếu của họ là sản xuất nông nghiệp, và
khu vực đất cần giải phóng để lấy mặt bằng phần nhiều là đất nông nghiệp.


14

Do đó, việc giải phóng mặt bằng và giá đất tính bồi thƣờng, hỗ trợ cũng đƣợc
tiến hành với những đặc điểm riêng biệt. Tất cả các chế độ, các chính sách về
bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất đều tác động lớn
đến đời sống xã hội. Thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ
khi nhà nƣớc thu hồi đất giúp bảo đảm quyền và lợi ích hợp pháp của ngƣời
dân; thực hiện ổn định việc làm và cuộc sống cho ngƣời dân sau khi Nhà
nƣớc thu hồi đất; góp phần hoàn thiện các quy hoạch về đất đai, thúc đẩy kinh
tế - xã hội phát triển.
Ngoài ra, để thực hiện ổn định việc làm và cuộc sống cho ngƣời dân
sau khi Nhà nƣớc thu hồi đất. Muốn thực hiện hiện đƣợc việc này, Nhà nƣớc

sử dụng vào một mục đích cụ thể nào đó để sử dụng cho các mục đích khác
trên cơ sở đó xây dựng các định mức, phƣơng thức đối với việc thực hiện
chính sách bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ cho thích hợp.
hứ sáu, cơ sở th c tiễn để đánh giá chất lượng pháp lu t.
Qua việc thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ, tái định cƣ khi nhà
nƣớc thu hồi đất, xác định đƣợc nội dung văn bản pháp luật về vấn đề này đã
trọn vẹn, đầy đủ quyền lợi của nhân dân, phù hợp với điều kiện kinh tế xã hội,
điều kiện phát triển, qua việc thực hiện pháp luật để đánh giá tính hợp lý, hợp
pháp, tính khách quan, toàn diện, khả thi, công khai, minh bạch và bảo đảm
phát huy vai trò và hiệu lực chƣa. Thông qua đánh giá việc thực hiện pháp
luật, nó là cơ sở tiền đề để đánh giá chất lƣợng pháp luật.
1.2. Các tiêu chí đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi
thƣờng, hỗ trợ và tái định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất
Để đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái
định cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất, cần đánh giá theo các tiêu chí sau:
Một là, trạng thái ban đầu của quan hệ xã hội trƣớc khi có việc thực
hiện pháp luật


16

Hai là, những kết quả thực tế đạt đƣợc sau khi thực hiện pháp luật
Ba là, mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ đặt ra trƣớc khi thực hiện pháp luật
và mức độ đạt đƣợc mục đích, yêu cầu, nhiệm vụ trên thực tế sau khi thực
hiện pháp luật
Bốn là, chất lƣợng của các quy định
Sáu là, phƣơng pháp, biện pháp sử dụng trong thực hiện pháp luật
Đánh giá kết quả thực hiện pháp luật về bồi thƣờng, hỗ trợ và tái định
cƣ khi nhà nƣớc thu hồi đất ta tiến hành đánh giá các tiêu chí nhƣ kết quả
trƣớc và sau khi thực hiện pháp luật, đánh giá chất lƣợng của các quy định,