BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

TRẦN THỊ HÒA

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN
CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
NGÀNH VĂN HỌC

Thừa Thiên Huế, 2019


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
ĐẠI HỌC HUẾ
TRƯỜNG ĐẠI HỌC KHOA HỌC

TRẦN THỊ HÒA

ĐẶC ĐIỂM NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN
CỦA NGUYỄN THỊ KIM HÒA

LUẬN VĂN THẠC SĨ KHOA HỌC
ĐỊNH HƯỚNG NGHIÊN CỨU

NGƯỜI HƯỚNG DẪN KHOA HỌC
TS. MAI THỊ LIÊN GIANG

Thừa Thiên Huế, 2019

2.2.1. Nghệ thuật xây dựng cốt truyện.............................................. 16


2.2.2. Nghệ thuật xây dựng tình huống ............................................ 17
CHƯƠNG 3. KHÔNG GIAN, THỜI GIAN VÀ GIỌNG ĐIỆU
NGHỆ THUẬT TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ KIM HÒA . 21
3.1. Không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn của Nguyễn
Thị Kim Hòa ..................................................................................... 21
3.1.1. Không gian hiện thực ............................................................. 21
3.1.2. Thời gian hiện tại .................................................................... 22
3.2. Giọng điệu nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa 23
3.2.1. Giọng triết lý, hoài niệm ......................................................... 23
3.2.2 Giọng hoài nghi chất vấn ......................................................... 23
3.2.3. Giọng cảm thương, xót xa ...................................................... 24
KẾT LUẬN ..................................................................................... 26


MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài:
Nguyễn Thị Kim Hòa là một trong những nữ tác giả trẻ của
nền văn học Việt Nam đương đại. Cuộc đời không may mắn như
nhiều cây bút nữ khác, chị không những kiên trì vượt lên bất hạnh số
phận mà còn như cây xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam
mê nghệ thuật. Dù thời gian sáng tác chưa dài số lượng tác phẩm
chưa đồ sộ như nhiều nhà văn đương đại khác, nhưng các tác phẩm
của chị đều đạt chất lượng cao. Đề tài nghiên cứu về “Đặc điểm nghệ
thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa” khẳng định rõ thêm đặc
điểm nghệ thuật truyện ngắn của nhà văn. Tiếp cận truyện ngắn của
Nguyễn Thị Kim Hòa từ góc độ đặc điểm nghệ thuật, chúng tôi hi
vọng sẽ góp thêm một góc nhìn mới về khả năng phản ánh đời sống,

công trình nghiên cứu chuyên sâu thì lại chưa thật sự nổi bật. Hầu
như chưa có luận văn nào khai thác về đặc điểm nghệ thuật tác phẩm
của Kim Hòa. Học hỏi từ những bài viết đi trước, chúng tôi thực hiện
đề tài “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa”.
3. Đối tượng, phạm vi nghiên cứu
3.1. Đối tượng nghiên cứu
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các truyện ngắn của
Nguyễn Thị Kim Hòa qua các tác phẩm:
Truyện ngắn đã xuất bản:
Con chim Phụng cuối cùng (Nxb Hội Nhà văn, 2017)
Đỉnh khói (Nxb Văn hóa Văn nghệ, 2015)
Nho đắng (NXB Văn hóa Văn nghệ, 2012)
Các truyện ngắn đã được đăng tải trên các trang web có uy
tín:
650 cây số, 1285 ngày [77]
Ánh mắt rớt vào đêm [78]
Ban tàn [79]
Bóng sẻ [80]
Cát [81]

2


Gió chiều thôi xéo xắt [82]
Giữ chồng [83]
Những chuyện tình của biển [84]
Nước mắt muối [85]
Mưa lòng hồ[35]
Ngoài ra, để có cái nhìn tổng thể, trong quá trình nghiên cứu
về đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa, chúng

học này. Nếu thành công, đề tài sẽ là tư liệu cần thiết cho những ai
quan tâm nghiên cứu vấn đề “Đặc điểm nghệ thuật truyện ngắn của
Nguyễn Thị Kim Hòa”. Đây là một tài liệu nghiên cứu mới giúp cho
học sinh – sinh viên có thêm điều kiện hiểu sâu hơn về tác phẩm của
Nguyễn Thị Kim Hòa. Bên cạnh đó, luận văn đưa ra một số chính
kiến liên quan đến đặc trưng của lối viết nữ tác động đến đặc điểm
nghệ truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa.
Hy vọng đây là luận văn vừa mang tính mang tính phát hiện
vừa giới thiệu một cây bút nữ có ấn tượng, như một tấm gương lao
động nghệ thuật đáng nể trọng với người đọc tại thời điểm này.
6. Cấu trúc luận văn
Ngoài phần mở đầu và kết luận, tài liệu tham khảo, đề tài có 3
chương
Chương 1: Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại
và quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim Hòa
Chương 2: Nghệ thuật xây dựng nhân vật, cốt truyện và tình
huống truyện ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa
Chương 3: Không gian, thời gian và giọng điệu nghệ thuật
truyện ngắn của Nguyễn Thị Kim Hòa.

4


CHƯƠNG 1
KHÁI LƯỢC VỀ TRUYỆN NGẮN NỮ VIỆT NAM ĐƯƠNG
ĐẠI VÀ QUÁ TRÌNH SÁNG TẠO NGHỆ THUẬT CỦA
NGUYỄN THỊ KIM HÒA
1.1. Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại và
những chấn thương tinh thần của các nhà văn nữ
1.1.1.Khái lược về truyện ngắn nữ Việt Nam đương đại

đã từng được khẳng định ở truyện ngắn và tiểu thuyết. Tuy vậy, trong
sự đa dạng đồng đẳng của thể loại, truyện ngắn vẫn được khẳng định
với thế hệ nhà văn mới hơn như Nguyễn Thị Kim Hòa, Bích Ngân,
Võ Thị Xuân Hà, Phong Điệp, Di Li, Phan Hồn Nhiên, Tống Ngọc
Hân...
Bước sang thế kỉ XXI, truyện ngắn nữ nói riêng và văn xuôi nữ
nói chung vẫn tiếp tục khẳng định được vị thế của mình trên văn đàn
với những đột phá về nội dung và nghệ thuật.
Từ đó, có thể thấy, truyện ngắn của nhà văn nữ Việt Nam
đương đại đã cống hiến được nhiều sáng tạo mới trên bình diện nội
dung và nghệ thuật cho nền văn xuôi nước nhà. Tại thời điểm này,
nhiều tên tuổi nữ nhà văn trẻ cũng gây được tiếng vang trên văn đàn,
trong đó có Nguyễn Thị Kim Hòa.
1.1.2.Chấn thương tinh thần ảnh hưởng đến sáng tác của
các nhà văn nữ Việt Nam đương đại
Nếu trong giai đoạn 1945-1975, các nữ tác giả thể hiện màu
sắc chiến tranh bằng ánh nhìn lạc quan, ca ngợi, cổ vũ tinh thần
kháng chiến như các sáng tác của của nữ tác giả Mộng Sơn, Lê Minh,
Bích Thuận, Lê Minh Khuê, Nguyễn Thị Như Trang, Dương Thị
Xuân Quý, Nguyễn Thị Ngọc Tú, Vũ Thị Thường… Họ đã khắc họa
được những bức chân dung rất đẹp về người lính, đặc biệt là những
cô gái thanh niên xung phong (Hoa rừng - Dương Thị Xuân Quý,
Những ngôi sao xa xôi - Lê Minh Khuê...), về những người mẹ,
người chị, người em ở hậu phương (Bám biển - Nguyễn Thị Cẩm
Thạnh, Ốc biển - Nguyễn Thị Ngọc Hải, Nụ cười thánh thiện - Lý

6


Thị Trung...). Đến thời kì văn học sau 1975, những tác phẩm viết về



Đời sống phố thị và những bức bách âu lo của con người
hiện đại cũng là một ảnh hưởng phổ biến đến truyện ngắn nữ - đặc
biệt giai đoạn đầu thế kỉ XXI. Nhìn chung, điểm giao nhau trong
những sáng tác mang dấu ấn hậu hiện đại là các nhà văn đã đi từ cảm
nhận thế giới là hỗn độn, vô trật tự, vô văn minh và văn hóa không
thuận chiều nhau đến những suy tư trong lạc lõng, trống rỗng, lo âu,
cô đơn, mất mát. Với những phong cách và hướng tìm tòi riêng,
truyện ngắn nữ đã góp phần làm nên sự phong phú, đa dạng cho bức
tranh văn học đương đại, đặc biệt là khắc họa đậm nét cảm thức cô
đơn trong chính cuộc đời mình.
Quan niệm về con người bi kịch trong văn chương của các nữ
tác giả đương đại được khắc họa thông qua hai kiểu loại nhân vật
chính: nhân vật phụ nữ và con người thấp cổ bé họng, không thể
chống chọi lại những ẩn ức về giới và gặp khó khăn bất hạnh trong
cuộc sống. Từ đó, các nhà văn muốn thông qua tác phẩm văn học để
tạo dựng nên một cuộc sống tinh thần khác. Các nhân vật đẹp trong
nhân cách, lối sống và hành động của mình nhưng lại gặp nhiều bi
kịch, trắc trở trong cuộc sống. Những số phận ám ảnh ấy khiến
người đọc không khỏi động lòng trắc ẩn, suy tư.
1.2. Quá trình sáng tạo và quan niệm văn chương của
Nguyễn Thị Kim Hòa
1.2.1. Quá trình sáng tạo nghệ thuật của Nguyễn Thị Kim
Hòa
Với xuất phát điểm không may mắn như nhiều cây bút nữ
khác, Nguyễn Thị Kim Hòa không những kiên trì vượt lên bất hạnh
số phận, mà còn như cây xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm
đam mê nghệ thuật lớn lao. Tác giả Nguyễn Thị Kim Hòa sinh ngày
05/11/1984 tại Ninh Thuận. Sinh ra vốn bình thường như bao người

cái tâm, ứng xử bằng tấm lòng.
Nghệ thuật phải giúp con người biết sống đẹp, nhất là phụ nữ.
Mỗi hình tượng nhân vật ra đời đánh dấu một phần cuộc đời của tác

9


giả Nguyễn Thị Kim Hòa luôn sử dụng hiện thực cuộc sống và những
va vấp, trải nghiệm trong cuộc đời làm chất liệu cho văn học, dù là
với đề tài lịch sử “khó nuốt”. Các nhân vật của chị dù cơ cực, nghèo
đói hay đứng trên đỉnh cao quyền lực, mang những điều tiếng diệt
vong cả triều đại thì vẫn luôn có những điều hướng thiện, khao khát
vươn tới cuộc sống tốt đẹp như Hồng Nguyệt, Ngọc Tú, Tuyên phi
Đặng Thị Huệ, công chúa Ngọc Vạn, Thái úy phu nhân, Công chúa
Đại Việt... Ngoài ra, Nguyễn Thị Kim Hòa còn quan tâm vào cõi sâu
tâm linh bí ẩn để khám phá ra chiêu sâu hồn con người. Họ có đặc
điểm chung là mang vẻ đẹp giản dị và có số phận bi ai. Họ đẹp trong
nhân cách, lối sống và hành động; họ mang vẻ đẹp thanh tao, vĩ đại
của chiều dài lịch sử nhưng không tránh khỏi những cái chết đau
thương hay những cống hiến thầm lặng không được sử sách “điểm
mặt gọi tên”.
Văn học viết về con người nhưng phải là con người biết sống
vì con người. Đây cũng là tiếng lòng chung của nhiều nhà văn tài
năng. Dù Nguyễn Thị Kim Hòa chủ yếu tập trung khai thác tấm lòng
thương xót với nỗi đau nhân dân; ca ngợi vẻ đẹp bình dị mà vĩ đại
trong những con người thấp cổ bé họng để từ đó đặt vào họ điểm
nhìn lạc quan, giàu niềm tin và nghị lực. Chị nói thay phụ nữ họ
tiếng lòng của niềm tin và sự lạc quan, về vai trò của người phụ nữ
trong xã hội phong kiến, xót thương cho thân phận nhiều uẩn khúc
của họ. Từ việc miêu tả nỗi đau của nhân vật, đặc biệt là nỗi đau thân

như xương rồng bung nở giữa sa mạc với niềm đam mê nghệ thuật
lớn lao. Dù thời gian sáng tác chưa nhiều, số lượng tác phẩm chưa đồ
sộ như các nhà văn đương đại khác nhưng các sáng tác của chị đều
đạt chất lượng cao về nội dung và nghệ thuật. Nguyễn Thị Kim Hòa
quan niệm nghệ thuật phải quan tâm đến những con người lương
thiện, đã là người thì phải biết sống đẹp, nhất là người phụ nữ; đã là
con người thì phải biết sống vì con người. Chị viết những gì mình am
hiểu, tin yêu với nghệ thuật. Vì thế văn chương của chị luôn có chiều
sâu, có cảm xúc và phong cách riêng. Chị giúp người đọc có cái nhìn,

11


suy nghĩ tích cực hơn về người phụ nữ trong cung cấm khi viết về đề
tài lịch sử. Tất cả làm nên dấu ấn trong con đường sáng tạo nghệ
thuật nói chung và nghệ thuật viết truyện ngắn nói riêng của Kim
Hòa.

12


CHƯƠNG 2. NGHỆ THUẬT XÂY DỰNG NHÂN VẬT, CỐT
TRUYỆN VÀ TÌNH HUỐNG TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ
KIM HÒA
2.1. Nghệ thuật xây dựng nhân vật truyện ngắn Nguyễn
Thị Kim Hòa
2.1.1. Nhân vật phụ nữ trong tác phẩm của Nguyễn Thị Kim
Hòa
Tác giả đã thể hiện rất thành công hình ảnh người phụ nữ bi
kịch xuất phát từ khát khao hạnh phúc riêng bằng niềm xót xa, đồng

kịch thời đại, ẩn ức ám ảnh chấn thương chiến tranh và chịu cả nỗi
đau hậu chiến. Viết về những thân phận phụ nữ đầy những khát khao
hạnh phúc cũng là cách để Kim Hòa gửi gắm tấm lòng của mình
dành cho những người phụ nữ.
2.1.2. Các phương thức xây dựng nhân vật trong truyện
ngắn Nguyễn Thị Kim Hòa
Ngoài việc vận dụng các thủ thuật cơ bản như các nhà văn nữ
khác để tạo ra các nhân vật sinh động, Nguyễn Thị Kim Hòa còn vận
dụng một số thủ pháp đặc trưng như: dòng ý thức, thủ pháp xây dựng
nhân vật chấn thương, nhân vật bi kịch, motip giấc mơ.
Thủ pháp xây dựng nhân vật chấn thương được thể hiện qua
các nhân vật như Năm Thúy trong Đỉnh khói, các nhân vật người hầu
trong tập truyện Con chim phụng cuối cùng, Hay nỗi đau và thân
phận của những người phụ nữ trong Tiếng đất, Chung dòng, Giữ
chồng, Trăng mỏng,.. Những kiếp người bé nhỏ, thân phận hẩm hiu
được Kim Hòa tái hiện thật chân thực. Đó là nàng cung nữ hồn nhiên,
vô tư Hồng Nguyệt, Thị Yến trong Bạch Yến.
Tác giả còn khai thác tối đa hiệu quả của thủ pháp dòng ý
thức. Cốt truyện truyện ngắn khi được xây dựng theo thủ pháp “dòng
ý thức” sẽ không theo một trật tự nhất định mà có sự xáo trộn thời
gian - không gian, sự kiện,…Cốt truyện được hình thành theo dòng
chảy tâm tư của nhân vật và có hiện tượng lồng ghép và phân rã cốt

14


truyện. Thủ pháp này có thể thấy trong các truyện ngắn Đỉnh khói,
Tiếng đất, Bạch Yến, Nắng quái Tây Nam Thành, Lụa trôi giữa sóng
Nhân vật trọng truyện của Nguyễn Thị Kim Hòa còn có nhiều
lực hút nhờ cách vận dụng thủ pháp xây dựng nhân vật phân thân.

của Kim Hòa sử dụng mô típ này là Giấc mơ đá vỡ.
Như vậy Nguyễn Thị Kim Hòa đã nói dùm cho những số phận,
những cuộc đời chông chênh để họ khóc lên cùng cuộc đời như một
sự giải tỏa tâm lí. Nhưng bên trong họ đã luôn kiên trì giữ vững vẻ
đẹp tâm hồn thánh thiện, tràn đầy khát khao. Bằng nhiều thủ pháp
xây dựng khác nhau như thủ pháp giấc mơ, dòng ý thức, nhân vật
nhiều chấn thương, nhân vật phụ nữ bi kịch đặc biệt xoáy sâu vào cái
tôi cô đơn. Mỗi nhân vật chính là sự thổn thức nỗi lòng của người
phụ nữ với những ước mơ, những khát khao, những vẻ đẹp trong
sáng ẩn dưới cuộc đời nghiệt ngã. Dưới ngòi bút của Kim Hòa, cuộc
sống của người phụ nữ dù là người phụ nữ trong lịch sử hay người
phụ nữ hiện tại đều rất đời thường, dung dị, họ hứng chịu những nỗi
đau nhưng luôn là người mạnh mẽ.
Mặt khác Nguyễn Thị Kim Hòa còn vận dụng cái tôi tự
thuật như một thủ pháp xây dựng nhân vật. Trong các tác phẩm
truyện ngắn viết theo khuynh hướng tự thuật, người kể chuyện luôn
đứng ở vị trí ngôi kể thứ nhất. Đó là người kể chuyện lộ diện, công
khai và tự nhắc đến mình. Nhân vật Mai trong Mưa lòng hồ, nỗi lòng
Bùi Thị Xuân trước cái chết của con gái trong Nắng quái Tây Nam
Thành
2.2. Nghệ thuật xây dựng cốt truyện, tình huống truyện.
2.2.1. Nghệ thuật xây dựng cốt truyện
Nghệ thuật tương phản tạo ra những sự kiện, hành động, hình
tượng nhân vật với các tính cách trái ngược nhau nhằm làm nổi bật ý
tưởng, bộ phận trong tác phẩm hoặc tư tưởng chính của tác giả.
Trong tập truyện ngắn Con chim phụng cuối cùng của Kim Hòa,
nhiều nhân vật được xây dựng theo kết cấu tương phản, đối lập như
vậy. Ví dụ như trong Bạch Yến, nếu Hồng Nguyệt đại diện cho nhân

16

loạt sự kiện được tác giả tổ chức theo kiểu tăng tiến sự kiện, khiến

17


câu chuyện buộc phải tiến tới một kết thúc nào đó để giải quyết
những mâu thuẫn dồn dập và đan xiết đã được tác giả khéo léo dàn
dựng. Tình huống thắt nút thường xuất phát từ tâm lí nhân vật tự
xung đột, mâu thuẫn những tình huống ứng xử tâm lí đời thường,
được nhìn nhận dưới góc độ cá nhân của nhân vật và sự “thắt nút”
cũng được tác giả dụng công khai thác dưới khía cạnh đấu tranh nội
tâm và diễn biến tâm trạng của nhân vật khi giải quyết vấn đề của
mình hơn là sự đối chọi, mâu thuẫn giữa các tuyến nhân vật với
nhau.. Ví dụ trong truyện ngắn Tiếng đất.
Điểm khác biệt lớn nhất trong truyện ngắn của Kim Hòa là cốt
truyện linh hoạt, dịch chuyển điểm nhìn trần thuật cũng như dòng
thời gian một cách có mục đích, khiến câu chuyện trở nên sinh động,
không bao giờ bị nhàm chán. Các tình tiết, nút thắt, tâm trạng , sự
kiện cũng liên tục lật mở khiến độc giả bị cuốn đi theo mạch truyện
không ngừng. Dù được triển khai theo mô típ hay tình huống truyện
nào, truyện ngắn của Kim Hòa có dung lượng tầm 1000 chữ đều đủ
đầy dư vị tình cảm, thiết tha, trắc ẩn về những nhân vật đại diện cho
con người bình thường trong cuộc sống. Kim Hòa hiện lên với sự
đồng cảm, thấu hiểu sâu sắc dành cho từng mảnh đời bi kịch. Dù là
con người lịch sử hay thời hiện đại, chị đều dành tiếng lòng thổn
thức, đôi mắt thấu cảm, ngòi bút tri kỉ thương xót dành cho từng phận
đời. Vì thế, khi so sánh xây dựng cốt truyện và tình huống truyện
trong truyện ngắn của chị với nhiều nhà văn khác, điều quan trọng
phải nhấn mạnh đó là tất cả nghệ thuật truyện ngắn đều phục vụ tinh
thần cao cả nhất “nghệ thuật vị nhân sinh” mà Kim Hòa luôn đề làm

khao của người phụ nữ là tâm nguyện của Nguyễn Thị Kim Hòa trên
từng trang viết
Nghệ thuật xây dựng nhân vật và xây dựng tình huống trong
truyện ngắn Kim Hòa mang dấu ấn của sự sáng tạo riêng biệt trong
hoàn cảnh riêng biệt. Chính tấm lòng thiết tha, nỗi niềm đau đáu về
những kiếp người đau khổ, bất hạnh của người phụ nữ là động lực để
nhà văn gần gũi, đồng cảm, sẻ chia bằng tất cả sự sâu sắc của một trí
tuệ sắc sảo một ngòi bút nhân ái, tinh tế. Phải chăng nỗi đau từ chính

19


sự bất hạnh của bản thân đã hun đúc những trang văn hay hơn, sâu
sắc hơn. Chị viết ra bằng cảm xúc và yêu mến. Đó là cách lý giải vì
sao nghệ thuật dựng nhân vật, cốt truyện và xây dựng tình huống
trong truyện ngắn Kim Hòa rất đỗi chân thật, tự nhiên như chính bản
thân cuộc sống.

20


CHƯƠNG 3
KHÔNG GIAN, THỜI GIAN VÀ GIỌNG ĐIỆU NGHỆ
THUẬT TRUYỆN NGẮN NGUYỄN THỊ KIM HÒA
3.1. Không gian, thời gian nghệ thuật trong truyện ngắn
của Nguyễn Thị Kim Hòa
3.1.1. Không gian hiện thực
Với các sáng tác về đời sống hiện thực, tác giả đã tái hiện bức
tranh sinh động về con người trong bối cảnh đời thường thời chiến
tranh và hậu chiến. Đến với mảnh đất nghệ thuật màu mỡ của Kim