CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ CÁC KỸ THUẬT THU THẬP BẰNG
CHỨNG KIỂM TOÁN TRONG KIỂM TOÁN BÁO CÁO TÀI CHÍNH.
I. BẰNG CHỨNG KIỂM TOÁN VÀ KỸ THUẬT THU THẬP
BẰNG CHỨNG KIỂM TOÁN
1. Bằng chứng kiểm toán
1.1 Khái niệm về bằng chứng kiểm toán
Theo từ điển Tiếng Việt: “Bằng chứng là những vật hoặc việc dùng làm
bằng để chứng tỏ việc là có thật”.
Theo quan điểm thứ nhất: “Bằng chứng kiểm toán là những thông tin và
tài liệu mà kiểm toán viên thu thập được trong quá trình kiểm toán để làm cơ sở
cho những nhận xét, đánh giá và kết luận của mình về tình hình và kết quả hoạt
động cũng như báo cáo tài chính của đơn vị được kiểm toán”.
Theo Chuẩn mực kiểm toán Việt Nam 250 “Việc đánh giá và xác định
hành vi không tuân thủ pháp luật và các quy định nói chung không phải là trách
nhiệm nghề nghiệp của kiểm toán viên và công ty kiểm toán”,
Theo chuẩn mực kiểm toán Việt Nam số 500 "Bằng chứng kiểm toán là
tất cả các tài liệu, thông tin do kiểm toán viên thu thập được liên quan đến cuộc
kiểm toán và dựa trên các thông tin này kiểm toán viên hình thành nên ý kiến
của mình "
1.2 Vai trò bằng chứng kiểm toán
1.3 Quyết định của KTV về thu thập bằng chứng kiểm toán.
1.3.1 Quyết định về thể thức kiểm toán cần áp dụng.
1.3.2 Quyết định về quy mô mẫu.
1.3.3 Quyết định về các khoản mục cá biệt cần chọn từ tổng thể.
1.3.4 Quyết định về thời gian hoàn thành các thể thức
1.4 Phân loại bằng chứng kiểm toán
1.4.1 Phân loại bằng chứng kiểm toán theo nguồn gốc hình thành
Theo cách này bằng chứng được phân loại theo độ tin cậy tăng dần
1.4.2 Phân loại bằng chứng kiểm toán theo loại hình
Bằng chứng vật chất
Các bằng chứng tài

quan sẵn có trong đơn vị được kiểm toán.
Kỹ thuật kiểm tra tài liệu tương đối thuận tiện do tài liệu thường sẵn có,
chi phí thấp. Tuy nhiên, các tài liệu có thể bị sửa chữa, tẩy xoá, giả mạo làm
mất tính khách quan nên cần có sự kiểm tra, xác minh bằng các kỹ thuật khác.
2.4 Quan sát
Theo VSA số 500: Quan sát là việc theo dõi một hiện tượng, một chu
trình hoặc một thủ tục do người khác thực hiện.
Phương pháp này rất hữu ích để thu thập bằng chứng kiểm toán nhưng
bản thân nó chưa thể hiện tính đầy đủ.
2.5 Phỏng vấn
Phỏng vấn là quá trình KTV thu thập thông tin bằng văn bản hay bằng lời
nói qua việc phỏng vấn những người hiểu biết về vấn đề mà kiểm toán viên cần
quan tâm.
Kỹ thuật này giúp cho KTV thu thập được những bằng chứng chưa có
nhằm thu thập được những thông tin phản hồi để củng cố luận cứ của KTV. Tuy
nhiên, độ tin cậy của bằng chứng không cao do đối tượng được phỏng vấn chủ
yếu trong đơn vị được kiểm toán nên thiếu tính khách quan. Bằng chứng thu
thập chủ yếu dùng để củng cố cho các bằng chứng khác.
2.6 Tính toán lại
Kỹ thuật tính toán lại cung cấp bằng chứng có độ tin cậy cao về mặt số
học. Tuy nhiên, các phép tính và phân bổ đôi khi khá phức tạp, tốn thời gian đặc
biệt là quy mô của đơn vị kiểm toán là khá lớn, loại hình đa dạng…
2.7 Phân tích
Phân tích là quá trình so sánh đối chiếu đánh giá các mối quan hệ để xác
định tính hợp lý của các số dư trên tài khoản.
Kiểm tra tính hợp lý thường bao gồm những so sánh chủ yếu như:
So sánh giữa số liệu thực tế của đơn vị với số liệu kế hoạch, dự toán.
So sánh giữa chỉ tiêu của đơn vị với chỉ tiêu bình quân nghành.
Nghiên cứu mối quan hệ giữa thông tin tài chính và thông tin phi tài chính.
So sánh số liệu của doanh nghiệp với kết quả dự kiến của kiểm toán viên.

- Dựa vào hiểu biết trước đây của kiểm toán viên.
- Xem xét các quy định, chế độ, điều lệ của công ty khách hàng.
- Quan sát các mặt hoạt động của công ty khách hàng.
- …
2. Thu thập bằng chứng kiểm toán trong giai đoạn thực hiện kế
hoạch kiểm toán
2.1 Thử nghiệm kiểm soát
Các kỹ thuật cụ thể dược áp dụng trong kiểm tra hệ thống kiểm soát nội
bộ bao gồm:
+ Điều tra.
+ Phỏng vấn
+ Kiểm tra từ đầu đến cuối
+ Kiểm tra ngược lại
2.2 Thủ tục phân tích
Để thực hiện được thủ tục phân tích phải trải qua các giai đoạn:
Phát triển mô hình
Xem xét tính độc lập và tin cậy của dữ liệu tài chính và nghiệp vụ
Để đảm bảo tính độc lập của dữ liệu cần chi tiết hóa các dự tính
Ước tính giá trị và so sánh với giá trị ghi sổ
Phân tích nguyên nhân chênh lệch
2.3 Kiểm tra chi tiết