48
Chương 5
XÁC ĐỊNH TUỔI CỦA CÂY GỖ
VÀ CỦA CÁC LOÀI TRONG QUẦN XÃ

Khi nghiên cứu thảm thực vật rừng thường cần phải biết tuổi của cây gỗ, trong
nhiều trường hợp tuổi cây gỗ có thể xác định được, nhiều trường hợp khó hay không
thật chính xác, đặc biệt là cây gỗ vùng nhiệt đới và á nhiệt đới.
Tuổi cây gỗ không nên xác định theo chiều cao hay theo bề dày của thân, cũng
như sự phát triển của tán, vì chiều cao, vòng thân, tán rộng không chỉ liên quan tới
tăng tr
ưởng hằng năm mà còn phụ thuộc vào điều kiện tự nhiên, độ khép tán của thảm.
Thông thường, người ta xác định tuổi theo vòng năm hay lớp tăng trưởng trên bề
mặt cắt ngang thân. Ngoài ra, cũng có những phương pháp xác định khác như theo số
lượng vòng tăng trưởng thân, theo chiều cao, theo đặc điểm của vỏ.
5.1. XÁC ĐỊNH TUÓI CÂY GỖ THEO SỰ TĂNG TRƯỞNG ĐỘ DÀY THÂN
Tất cả cây g
ỗ qua thời kì sống, tăng chiều dày của thân bằng các lớp gỗ và tầng
phát sinh. Ở đa số cây gỗ tạo thành vòng gỗ trong thân.

Hình 21: Một phần lát cắt cành 4 tuổi của cây Tilia cordata

49
(Theo Razđóki, 1949)
a - biểu bì: b - lớp vỏ ngoài ; B - vỏ sơ cấp ;
z -nhe: f - tầng phát sinh: e - ruột ; 1, 2. 3 - 3 vòng tuổi của gỗ.
5.1.1. Xác định tuổi cây gỗ theo vòng năm của thân
- Sự hình thành vòng năm: ở các loài cây gỗ nhất là vùng ôn đới đo có sự khác
biệt lớn về khí hậu trong năm, nên trên mặt cắt ngang thân và cành có vòng tăng
trưởng thân có thể nhìn thấy bằng mắt. Thường thì mỗi vòng tương ứng với mùa sinh

+ Xác định tăng trưởng hằng năm của thân theo độ cao bằng vết tích cành.
Chúng ta biết hằng năm cây mọc cao lên và hình thành cành, thường hình thành một
lần cành, một số trườ
ng hợp có thể 2 hay 3 lần - để tính tuổi cần hiểu được điều này ở
từng loài, từ vết tích còn lại trên thân và từ số lượng và cách phân cành còn lại trên cây
ta tính được tuổi của nó.
Ở những loài sự hình thành trong năm không ổn định về số lượng thì không thể
dùng vết tích trên thân để xác định tuổi. Thông thường phương pháp này chỉ dùng để
xác định tuổi của cây tối đa là 30, càng ít càng chính xác. nhiều cây gỗ trong rừ
ng
không để lại vết tích của cành và như thế sẽ không xác định được tuổi bằng phương
pháp này.
+ Xác định sự tăng trưởng năm theo chiều cao thân qua sự phân nhánh: như đã
biết một số giống thực vật có đặc điểm riêng khó xác định tuổi theo mặt cắt ngang
thân. Với nhóm này người ta chỉ có thể xác định tuổi qua hệ phân cành, qua một năm
theo dõi sự phân cành ở tận cùng, biế
t được hằng năm có bao nhiêu lần phân cành, từ
đó xác định qua hệ phân nhánh đến gốc và đó là tuổi của nó (xem hình 12).
+ Xác định số lượng tăng trưởng năm của thân theo chiều cao bằng vết tích vảy
chồi để lại: Nhiều cây khi mọc có vảy chồi, vảy chồi có thể tồn tại hay rụng đi rồi để
lại vết tích (sẹo), qua đó có thể xác định tuổi nhưng ch
ỉ xác định được với cây non (3 -

51
5 - 8 tuổi), cây già không được hoặc chỉ phần non của cây già vì nó vẫn còn vết tích.
Tất nhiên, cũng phải nắm được hình thái của nó mới xác định được.
5.1.3. Xác định tuổi cây gỗ theo đặc điểm của vỏ
Có nhiều trường hợp không thể xác định được tuổi cây gỗ bằng những phương
pháp trên (vì không chặt cây xuống), mà lại cần biết tuổi tuy không thật chính xác thì
có thể dùng phương pháp bổ sung, bằ

ảo cũng là công việc rất khó, đã có nhiều công trình
nghiên cứu về vấn đề này. Sau đây giới thiệu một số phương pháp.
5.3.1. Xác định sự kéo dài đời sống bằng sự theo dõi nhiều năm trên những
cá thể cố định
Sự theo dõi từng cá thể từ năm này qua năm khác nghĩa là từ khi nó xuất hiện
đến khi nó chết sẽ cho ta biết khả năng kéo dài đời sống của loài, bằng cách đ
ó cho
phép ta xác định được khả năng kéo dài đời sống trong từng giai đoạn của cá thể và sự

52
thay đổi theo tuổi về những đặc điểm hình thái, giải phẫu, thành phần hoá học của nó.
Nbđhiên cứu sự biến đổi theo tuổi sẽ làm sáng tỏ các dấu hiệu đặc trưng của loài, có
thể dùng để xác định tuổi của cá thể loài cần nghiên cứu.
Khả năng kéo dài đời sống của thực vật sẽ biến đổi và điều này phụ thuộc từ
điều
kiện nơi mọc. Vì vậy, kết quả nghiên cứu ở những cá thể cố định trong điều kiện môi
trường cụ thể sẽ cho ta những số liệu về sự kéo dài đời sống cửa cá thể đó. Vì thế sẽ có
giá trị cao hơn nếu ta chọn đúng nơi cần theo dõi, tốt nhất vẫn là trong điều kiện tự
nhiên (quần xã t
ự nhiên). Nếu có điều kiện tiến hành trong nhiều quần xã sẽ cho phép
ta lập được loạt sinh thái. Sự theo dõi từ đầu đến khi chết của một số khá lớn cá thể sẽ
cho ta hiểu được những biến đổi của thực vật theo tuổi, nhận được bức tranh về sự
biến đổi của loài nào đó trong chu trình sống và những tư liệu về sự kéo dài đời sống
của nó.
Bức tranh của rất nhiều cá thể được theo dõi trong nhiều năm sẽ tốn nhiều công
sức, nhưng những kết quả này sẽ cho ta những số liệu về từng giai đoạn và cả chu kì
sống của loài đó, trên cơ sở của những số liệu này và sử dụng cả những thay đổi về
hình thái, giải phẫu theo tuổi cho phép ta làm ra được phương pháp xác định tuổi c
ủa
cây thuộc thảo.