BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

…………/…………

……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA

TRẦN THỊ THÚY HẰNG

QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO TỒN VÀ PHÁT HUY
GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC ÊĐÊ
TRÊN ĐỊA BÀN TỈNH ĐẮK LẮK

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ CÔNG

ĐẮK LẮK - NĂM 2018


BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO

BỘ NỘI VỤ

…………/…………

……/……

HỌC VIỆN HÀNH CHÍNH QUỐC GIA


gia, tôi vô cùng cảm ơn sự quan tâm, giúp đỡ tận tình của các thầy giáo, cô
giáo trực tiếp giảng dạy cũng như sự động viên khích lệ của các thầy cô giáo
tại phân viện Tây Nguyên.
Xin chân thành cảm ơn phòng Quản lý Di sản văn hóa, Sở Văn hóa,
Thể thao và Du lịch tỉnh Đắk Lắk đã tạo điều kiện thuận lợi cho tôi trong quá
trình thu thập tài liệu và nghiên cứu đề tài.
Cảm ơn Ban Giám đốc Bảo tàng tỉnh Đắk Lắk, các đồng nghiệp phòng
Truyền thông, gia đình và bạn bè đã giúp đỡ tôi trong quá trình học tập,
nghiên cứu để hoàn thành Luận văn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Tác giả

Trần Thị Thúy Hằng


DANH MỤC CÁC CHỮ VIẾT TẮT
CNXH: Chủ nghĩa xã hội
HĐND: Hội đồng nhân dân
QLNN: Quản lý nhà nước
UBND: Ủy ban nhân dân
UNESCO: United Nations Educational Scientific and Cultural Organization
(Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa Liên Hiệp Quốc)


MỤC LỤC
MỞ ĐẦU ........................................................................................................... 1
1. Lý do chọn đề tài ....................................................................................... 1
2. Tình hình nghiên cứu ................................................................................ 2
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu ............................................................ 5
4. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu ............................................................. 6

3.1. Phương hướng hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá
trị văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk ............................... 69
3.2. Giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị
văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.................................... 73
Tiểu kết chương 3............................................................................................ 83
Kết luận ........................................................................................................... 84
DANH MỤC TÀI LIỆU THAM KHẢO
PHỤ LỤC


MỞ ĐẦU

1. Lý do chọn đề tài
Dân tộc Êđê là một trong số các dân tộc cư trú lâu đời trên địa bàn tỉnh
Đắk Lắk, có dân số đông thứ hai sau dân tộc Kinh. Xã hội Êđê là xã hội mẫu
quyền điển hình nhất ở Tây Nguyên. Văn hóa truyền thống của người Êđê
mang đậm tính mẫu hệ: Chủ bến nước là một người phụ nữ đứng đầu dòng
họ; ngôi nhà sàn dài do người bà hoặc mẹ cai quản; người phụ nữ trong gia
đình, trong dòng họ đều được mời uống rượu trước trong tất cả mọi nghi lễ.
Các cô gái Êđê đến tuổi trưởng thành thường chủ động đi tìm bạn đời. Sau lễ
cưới chàng trai về ở bên nhà vợ. Con cái sinh ra lấy họ mẹ. Người con gái út
trong gia đình được quyền thừa kế tài sản. Không gian văn hóa Cồng chiêng
là di sản văn hóa quý báu của đồng bào các dân tộc Tây Nguyên nói chung và
đồng bào Êđê nói riêng. Sử thi, người Êđê gọi là akhan. Trong các buôn làng
của người Êđê hiện còn lưu truyền các sử thi: Dăm Yi, Dăm Bhu, Jŭ Nhiăm
hŏng Hbia Phiơr, Hbia Pliêô, Y Bhuh Klông,... [37].
Trong những năm qua, cùng với việc chăm lo phát triển kinh tế - xã
hội, công tác bảo tồn và phát triển văn hóa các dân tộc trong tỉnh luôn được
Tỉnh ủy, HĐND, UBND tỉnh quan tâm và đã chỉ đạo các ngành, các cấp phối
hợp triển khai thực hiện nhiều đề án về bảo tồn, phát triển văn hóa các dân tộc

công.
2. Tình hình nghiên cứu
Xuất phát từ vị trí chiến lược quan trọng của Tây Nguyên, nơi sinh
sống của nhiều dân tộc ít người nên có khá nhiều các học giả quan tâm,
nghiên cứu ở nhiều góc độ khác nhau. Đồng thời bảo tồn và phát huy giá trị di
sản văn hóa là vấn đề cấp thiết trong toàn xã hội. Đây cũng là một trong
những chức năng vô cùng quan trọng của các cơ quan quản lý nhà nước cấp
2


địa phương đến trung ương, đặc biệt là vấn đề quản lý nhà nước về di sản văn
hóa các dân tộc. Do vậy có nhiều công trình nghiên cứu, tham luận và các bài
báo viết về vấn đề này như:
- Bảo tồn, phát huy di sản văn hóa các tộc người Êđê, M’nông (2009)
của tác giả Trương Bi, Bùi Minh Vũ, là công trình giới thiệu tiềm năng di sản
văn hóa người Êđê, người M’nông và một số giải pháp cơ bản về bảo tồn,
phát huy di sản văn hóa của hai dân tộc. Tuy nhiên, công trình chưa đi sâu
vào công tác quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc
Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk [2].
- Góp phần Bảo tồn văn hóa người Bih Tây Nguyên (2011) của tác giả
Lương Thanh Sơn, phác dựng bức tranh toàn cảnh di sản văn hóa người Bih
và sự cần thiết phải bảo tồn, phát triển giá trị di sản văn hóa của các dân tộc
sinh sống trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk nói riêng, ở các tỉnh Tây Nguyên nói
chung. Công trình chỉ dừng lại ở việc bảo tồn di sản văn hóa của một nhóm
địa phương người Êđê, chưa đi sâu vào công tác quản lý nhà nước về bảo tồn
và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk [23].
- “Góp phần tìm hiểu Trường Sơn - Tây Nguyên” (2014) của tác giả
Lưu Hùng, là công trình tập hợp các bài viết của tác giả sau hơn 20 năm
nghiên cứu khu vực này. Công trình có giá trị cung cấp nhiều hiểu biết về một
khu vực rộng lớn, có sự đa dạng về tộc người và sự phong phú về văn hóa cả

di sản văn hóa cồng chiêng Tây Nguyên trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk [12].
- “Trường Sơn Tây Nguyên tiếp cận văn hóa học” của tác giả Lý Tùng
Hiếu (2017) đưa ra cách tiếp cận văn hóa học để nhận thức về Văn hóa
Trường Sơn Tây Nguyên. Tác giả đã hệ thống được những hiểu biết về đặc
điểm của Văn hóa Trường Sơn Tây Nguyên, phân tích và lý giải trong chủ
thể, không gian và môi trường văn hóa, qua sự giao lưu tiếp biến văn hóa giữa
các tộc người, qua những biến đổi trong diễn trình lịch sử [13].
4


Các công trình nghiên cứu trên đã hệ thống một cách khoa học, sâu sắc
về các vấn đề văn hóa, văn hóa các dân tộc thiểu số, các vấn đề về bảo tồn và
phát huy giá trị văn hóa dân tộc thiểu số. Đây là nguồn tài liệu quý giá, giúp
học viên tìm hiểu, nghiên cứu ở nhiều góc độ lý luận và thực tiễn khác nhau.
Qua đó, có sự kế thừa, tổng hợp, phát triển các nội dung quản lý nhà nước về
văn hóa các dân tộc thiểu số gắn với đặc thù và tình hình phát triển kinh tế xã hội riêng trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk. Tuy nhiên, về góc độ bảo tồn và phát
huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk chưa có nhiều
công trình nghiên cứu sâu cho lĩnh vực quản lý nhà nước một cách cụ thể,
toàn diện, nhất là trong giai đoạn phát triển hiện nay, vì vậy học viên cập nhật
những kiến thức lý luận và thực tiễn, kế thừa những kết quả trước đó để làm
hướng nghiên cứu và giải quyết những yêu cầu đặt ra cho đề tài luận văn.
Luận văn không trùng với các công trình đã nghiên cứu trước đó.
3. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
- Mục đích:
Luận văn nghiên cứu lý luận về thực tiễn và đề xuất hệ thống giải pháp
nhằm hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của
dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
- Nhiệm vụ:
+ Hệ thống hóa những vấn đề lý luận quản lý nhà nước về bảo tồn và
phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê.

giá trị văn hóa của dân tộc Êđê.
+ Phân tích, đánh giá thực trạng bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của
dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.

6


- Ý nghĩa thực tiễn:
+ Luận văn đã đề xuất được hệ thống giải pháp nhằm hoàn thiện bảo
tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
+ Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể làm tài liệu tham khảo cho
công tác giảng dạy, cho các nhà quản lý địa phương trong việc nghiên cứu và
hoàn thiện quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân
tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk.
7. Bố cục luận văn
Ngoài phần mở đầu, danh mục tham khảo, phụ lục, luận văn có kết cấu
3 chương.
Chương 1: Cơ sở khoa học quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá
trị văn hóa của dân tộc Êđê
Chương 2: Thực trạng quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị
văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk
Chương 3: Phương hướng và giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nước về
bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê trên địa bàn tỉnh Đắk Lắk

7


Chương 1
CƠ SỞ KHOA HỌC QUẢN LÝ NHÀ NƯỚC VỀ BẢO TỒN
VÀ PHÁT HUY GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA DÂN TỘC ÊĐÊ

tộc đa số, thuật ngữ này không đồng nghĩa với dân tộc chậm phát triển hay
dân tộc lạc hậu.
1.1.3. Dân tộc Êđê
Dân tộc Êđê là một trong 54 dân tộc sinh sống trên đất nước Việt Nam,
cư trú phần lớn ở tỉnh Đắk Lắk, một số vùng giáp ranh giữa Đắk Lắk và Phú
Yên, Gia Lai với Khánh Hòa. Dân số là 331.194 người, xếp thứ 11 về số
lượng trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam (Theo số liệu Tổng điều tra dân
số và nhà ở năm 2009). Tên tự gọi là Rhade, Êđê-gar, Anak Êđê,… Êđê là tên
chính thức được sử dụng trong các văn bản của nhà nước, trong các công trình
nghiên cứu và trên các phương tiện thông tin đại chúng.
Các nhà ngôn ngữ học xếp dân tộc Êđê vào nhóm ngôn ngữ Malayo Polynesien, thuộc ngữ hệ Nam Đảo. Nhóm địa phương: Kpă (cư trú chính ở
Buôn Ma Thuột); Adham (ở phía bắc Buôn Ma Thuột và Buôn Hồ); Hdruê (ở
vùng sình lầy Krông Ana); Krung (ở giáp ranh hai tỉnh Đắk Lắk và Gia Lai);
các nhóm nhỏ: Dong Kay, Dong Mak, Hwing, Êpan, Êning, Blô (sống ở
huyện Mđrắk); Mdhur (ở vùng giáp ranh Đắk Lắk và Phú Yên); Bih (ở dọc
hai sông Krông Knô, Krông Kna và vùng hồ Đắk Lắk) [22].
1.1.4. Giá trị văn hóa dân tộc Êđê
“Giá trị văn hóa là yếu tố cốt lõi của văn hóa, nó được sáng tạo và kết
tinh trong quá trình lịch sử của mỗi cộng đồng, tương ứng với môi trường tự
nhiên và xã hội nhất định. Giá trị văn hóa hướng đến thỏa mãn những nhu
cầu và khát vọng của cộng đồng về những điều tốt đẹp (chân, thiện, mỹ), từ
đó bồi đắp và nâng cao bản chất Người. Giá trị văn hóa luôn ẩn tàng trong
9


bản sắc văn hóa, di sản văn hóa, biểu tượng, chuẩn mực văn hóa. Chính vì
vậy mà văn hóa thông qua hệ giá trị của nó góp phần điều tiết sự phát triển
xã hội” [38, tr.23].
Giá trị văn hóa của dân tộc Êđê rất đa dạng, giàu bản sắc, từ tiếng nói,
chữ viết, trang phục, lễ hội, nghi lễ trong hôn nhân, tang ma, thờ cúng, luật

hiện được điều đó, hoạt động bảo tồn giá trị văn hóa của dân tộc Êđê mới có ý
nghĩa và có tính khả thi mà không trở thành lực cản đối với sự phát triển của
xã hội.
Bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê trong quá trình
phát triển đòi hỏi sự sáng tạo không ngừng nghỉ và khả năng linh hoạt trong
việc vận dụng các nguyên tắc khoa học để lựa chọn phương án xử lý thích
hợp cho từng di sản văn hóa của dân tộc Êđê. Mục tiêu đặt ra là phải gắn các
giá trị văn hóa với đời sống đương đại, góp phần thúc đẩy phát triển kinh tế xã hội, tăng cường giao lưu văn hóa trong quá trình hội nhập quốc tế.
1.1.6. Quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của
dân tộc Êđê
Quản lý nhà nước về di sản văn hóa là các hoạt động chấp hành, điều
hành của cơ quan nhà nước, được tiến hành dựa trên cơ sở pháp luật và thi
hành luật pháp đối với hoạt động bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa
dân tộc bao gồm di sản văn hóa vật thể và di sản văn hóa phi vật thể. Cụ thể là
quá trình ban hành chính sách, định hướng, huy động, tổ chức, điều hành các
nguồn lực nhằm thực hiện việc bảo tồn và phát huy các giá trị di sản văn hóa,
tổ chức thực hiện các hoạt động khác liên quan đến di sản văn hóa.
Quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc
Êđê là hoạt động quản lý nhằm bảo tồn, phát huy sáng tạo các giá trị văn hóa
dân tộc Êđê, đồng thời nâng cao vai trò của di sản văn hóa dân tộc Êđê đối
với sự phát triển kinh tế xã hội tỉnh Đắk Lắk. Như vậy, cần có biện pháp quản
11


lý phù hợp mới phát huy hết được những giá trị văn hóa dân tộc Êđê, mục
đích về văn hóa cần thống nhất với mục đích về kinh tế và cơ chế tạo nên sự
hài hòa, tương tác giữa chúng.
Theo quy định hiện hành, ngành Văn hóa, Thể thao và Du lịch chịu
trách nhiệm chính, đồng thời phối hợp cùng các cơ quan chức năng, chính
quyền địa phương chịu trách nhiệm quản lý nhà nước nói chung, nhưng được

dân tộc Êđê, đội ngũ văn nghệ sĩ và nghệ nhân người Êđê; Đảm bảo ngân
sách, điều kiện pháp lý cho sự phát triển văn hóa dân tộc; Nâng cao tính tự
quản và phân cấp quản lý văn hóa. Kiện toàn và củng cố hệ thống tổ chức bộ
máy quản lý nhà nước trên lĩnh vực văn hóa và đội ngũ cán bộ quản lý văn
hóa nhất là đối với khu vực có địa bàn sinh sống của dân tộc Êđê.
- Ban hành văn bản quy phạm pháp luật về bảo tồn và phát huy giá trị
văn hóa của các dân tộc nhằm thiết lập hành lang pháp lý trên lĩnh vực văn
hóa để ổn định trật tự xã hội, tạo điều kiện thuận lợi cho việc phát triển sự
nghiệp bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa của dân tộc, phát huy tác
dụng của văn hóa tới sự hình thành nhân cách, nâng cao chất lượng cuộc sống
tinh thần, vật chất của dân tộc Êđê, đồng thời góp phần phát triển kinh tế - xã
hội tỉnh Đắk Lắk.
- Tổ chức bộ máy và bố trí nguồn lực:
Cơ quan có chức năng quản lý nhà nước về văn hóa ở cấp Trung ương
là Chính phủ, Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch; Ủy ban Nhân dân tỉnh, Sở
Văn hóa, Thể thao và Du lịch tỉnh là cơ quan hành chính nhà nước ở địa
phương thực hiện chức năng quản lý nhà nước về văn hóa trong địa phương
mình theo quy định của pháp luật. Hoạt động này bao gồm các công việc như
đào tạo, bồi dưỡng cán bộ; xây dựng và chỉ đạo quy hoạch, kế hoạch; ban
hành và tổ chức thực hiện các văn bản pháp quy; hướng dẫn, tuyên truyền;
thẩm định, cấp giấy phép, giấy chứng nhận,… Đây là những hoạt động trên
13


thực tế để thực hiện các chức năng quản lý nhà nước về văn hóa theo mục
đích và nhiệm vụ đã đặt ra.
Thiết lập cơ chế quản lý đồng bộ, thống nhất từ Trung ương tới địa
phương. Thực hiện phân cấp, phân quyền, phi tập trung hóa trong quản lý văn
hóa. Bố trí nguồn nhân lực thật sự am hiểu văn hóa dân tộc Êđê để có các
chính sách bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa dân tộc Êđê hiệu quả.

“Xây dựng và phát triển nền văn hóa Việt Nam tiên tiến đậm đà bản sắc dân
tộc” đã nêu rõ di sản văn hóa là gì và khẳng định nhiệm vụ bảo tồn và phát
huy các di sản trong bối cảnh mới ở nước ta:
“Di sản văn hóa là tài sản vô giá, gắn kết cộng đồng dân tộc, là cốt lõi
của bản sắc dân tộc, cơ sở để sáng tạo những giá trị mới và giao lưu văn hóa.
Hết sức coi trọng bảo tồn, kế thừa, phát huy những giá trị văn hóa truyền
thống (bác học và dân gian), văn hóa cách mạng, bao gồm cả văn hóa vật thể
và phi vật thể” [1].
Luật Di sản Văn hóa đã được Quốc hội khóa X, kỳ họp thứ 9 thông qua
ngày 26/9/2001 và có hiệu lực thi hành từ ngày 01/01/2002 cũng đã khẳng
định “Di sản văn hóa Việt Nam là tài sản quý giá của cộng đồng các dân tộc
Việt Nam và là một bộ phận của di sản văn hóa nhân loại, có vai trò to lớn
trong sự nghiệp dựng nước và giữ nước của nhân dân ta” [19].
Di sản văn hóa, bản sắc văn hóa chính là sức mạnh nội sinh tiềm tàng,
thúc đẩy phát triển bền vững của một dân tộc. Bảo tồn di sản văn hóa, do vậy,
không chỉ là nghĩa vụ, mà còn là quyền lợi thiết thực của mỗi con người.
Trong bối cảnh toàn cầu hóa, khi vấn đề phát triển văn hóa đang gặp những
thuận lợi nhưng cũng đang đứng trước những thách thức, may rủi không nhỏ,
thì việc mỗi người, mỗi nhóm xã hội, mỗi cộng đồng, cả dân tộc… dồn sức
cho việc bảo tồn di sản văn hóa phải được xem như một quyền lợi tất nhiên,
tiên quyết. Nắm vững quy luật để tìm ra phương thức, hoạch định chiến lược
15


để phát triển, hội nhập và giải quyết những vấn đề đang nổi cộm hiện nay, có
hệ thống giải pháp, biện pháp cụ thể, hiệu quả… chính là những điều kiện cần
và đủ để công tác bảo tồn, phát huy di sản văn hóa dân tộc có được bước phát
triển mới, trên bước đường hội nhập quốc tế.
- Thanh tra, kiểm tra, giải quyết khiếu nại, tố cáo và xử lý vi phạm
trong quản lý nhà nước về bảo tồn và phát huy giá trị văn hóa của dân tộc

lý nhà nước phải góp phần đảm bảo tạo ra đặc trưng chung trong nền văn hóa
của tất cả các dân tộc đồng thời không làm “hòa tan” đặc sắc văn hóa của
từng dân tộc trong cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
Trách nhiệm của Nhà nước là phải lựa chọn các phương thức quản lý
nhà nước để bảo tồn, phát huy những giá trị văn hóa truyền thống của các dân
tộc đồng thời tiếp thu tinh hoa văn hóa nhân loại để làm giàu thêm văn hóa
dân tộc. Sự đa dạng và phức tạp của môi trường văn hóa quốc tế có ý nghĩa
quyết định để Nhà nước tạo dựng các phương thức quản lý nhà nước nhằm
định hướng phát triển cho nền văn hóa dân tộc. Trong điều kiện phát triển
kinh tế thị trường, toàn cầu hóa và hội nhập quốc tế, sự bùng nổ về công nghệ
thông tin và truyền thông thì vai trò quản lý nhà nước là yếu tố quan trọng
quyết định đến chất lượng, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa.
Các cấp quản lý chậm đổi mới tư duy và phương thức tổ chức, điều hành văn
hóa, chưa thay đổi cung cách quan liêu, mệnh lệnh - hành chính, chủ quan, áp
đặt từ trên xuống sẽ dẫn đến hiệu quả quản lý nhà nước về văn hóa bị giảm
sút; hoặc buông lỏng vai trò quản lý nhà nước thì nguy cơ mất bản sắc văn
hóa các dân tộc rất cao, nhất là các dân tộc thiểu số. Vì vậy, việc đổi mới cách
thức quản lý và cung ứng dịch vụ công phải thực hiện nhanh chóng nhằm đề
cao trách nhiệm, hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước; kiên quyết loại trừ cơ
chế “xin - cho” trong đầu tư cho lĩnh vực văn hóa. Tất cả kế hoạch phát triển

17


văn hóa các dân tộc phải được xây dựng dựa trên nhu cầu, điều kiện thực tiễn
và chiến lược phát triển tổng thể của ngành Văn hóa và đất nước.
1.3. Những yếu tố tác động đến quản lý nhà nước về bảo tồn và
phát huy giá trị văn hóa của dân tộc Êđê
1.3.1. Yếu tố chính trị
Tổ chức và hoạt động của hệ thống chính trị là sự phản ánh cơ chế thực