Luận văn Đề Tài:Một số giải pháp phát triển
các hình thức thanh toán
không dùng tiền mặt
tại Việt Nam

§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

LỜI NÓI ĐẦU
Sản xuất và lưu thông hàng hoá phát triển đã kéo theo các phương
thức thanh toán phát triển, phương thức này là sự kế thừa và phát triển
của phương thức trước đó. Khắc phục những nhược điểm của phương
thức thanh toán bằng tiền mặt, thanh toán không dùng tiền mặt là phương
thức thanh toán mới ưu việt hơn, đáp ứng một cách tốt hơn cho yêu cầu
của sự phát triển kinh tế.
Hiện nay ở rất nhiều nước trên thế giới việc thanh toán không
dùng tiền mặt đã trở nên quen thuộc với mỗi người dân, trong khi đó
ở Việt Nam khối lượng thanh toán không dùng tiền mặt còn chiếm tỷ

Đây là đề tài rộng, phức tạp và được nhiều ngưòi quan tâm, vì vậy
với kiến thức còn hạn chế trong phạm vi đề tài này em mới chỉ dừng lại ở
việc tổng hợp lại một số lý thuyết đã có, tham khảo các tài liệu, tạp chí, so
sánh với thực trạng của Việt Nam hiện nay, từ đó đưa ra một số nhận xét
ban đầu và các giải pháp cho vấn đề này.
Do khả năng phân tích đánh giá thực tế và kinh nghiệm còn nhiều
hạn chế, đề tài rộng, thời gian nghiên cứu không nhiều cho nên những vấn
đề đưa ra, các nhận xét đánh giá và kiến nghị chắc chắn không tránh khỏi
sai sót, lệch lạc. Em rất mong được sự chỉ bảo của các thầy cô giáo để đề
án của em được hoàn thiện hơn.
Em xin chân thành cảm ơn !
Hà Nội, 10/2004. §Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

Chương 1
LÝ LUẬN CHUNG VỀ THANH TOÁN KHÔNG DÙNG TIỀN MẶT.

1.1 lưu thông tiền tệ.
1.1.1 Khái niệm và vai trò của lưu thông tiền tệ.
- Lưu thông tiền tệ là sự vận động của tiền tệ trong nền kinh tế để thực hiện
các quan hệ thương mại, hàng hoá, phân phối thu nhập, hình thành nguồn
vốn và phúc lợi xã hội.
Có thể nói, sự lưu thông tiền tệ trong nền kinh tế đóng vai trò như hệ thống
mạch máu trong một cơ thể sống, nếu hệ thống mạch máu này hoạt động tốt thì
cơ thể sẽ khoẻ mạnh và phát triển, ngược lại nếu hệ thống mạch máu này hoạt
động trục trặc, hoặc hơn thế nữa là bị tắc nghẽn thì cơ thể sẽ ốm yếu và sẽ
không thể phát triển bình thường.
1.1.2 Các hình thức lưu thông tiền tệ.

mặt.
1.2.1 Nguồn gốc của thanh toán không dùng tiền mặt.
Trong xã hội loài người, nếu còn sản xuất hàng hoá và lưu thông hàng
hoá, thì sự tồn tại của mối quan hệ Tiền – Hàng là một tất yếu khách quan. Đó
là mối quan hệ biện chứng, tác động lẫn nhau.
Theo tiến trình lịch sử hình thành tiền tệ, đồng tiền đã có những bước phát
triển từ thấp đến cao. Trong nền kinh tế tự nhiên khép kín, do nhu cầu còn rất
đơn giản con người tự sản xuất được những gì mình cần và do đó họ không có
nhu cầu trao đổi. Khi xã hội phát triển và mở rộng hơn, họ thấy rằng mình
không thể tự sản xuất mọi thứ mà mình cần do nhiều lý do, lúc này nhu cầu
trao đổi xuất hiện và vấn đề là trao đổi như thế nào. Vấn đề trùng lắp nhu cầu
xuất hiện. Nhưng không phải lúc nào và ở đâu cũng có sự trùng lắp nhu cầu.
Muốn trao đổi được hàng hoá người ta nghĩ tới một hàng hoá mà nhiều người
§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

cùng cần, đó là vật đứng ra làm vật ngang giá chung – hình thức đầu tiên của
tiền tệ. Lúc đầu vật ngang giá chung rất đơn giản, nó có thể là vỏ sò vỏ hến hay
con bò, miếng đồng…Do yêu cầu thuận tiện trong trao đổi người ta thấy rằng
cần phải có vật ngang giá chung thế nào đó dễ vận chuyển, dễ chia nhỏ, không
hao mòn và có thể tích trữ dùng cho sau này. Con người đã chọn vàng.
Sản suất hàng hoá ngày càng phát triển, hàng hoá đưa vào lưu thông càng
nhiều, đòi hỏi phải có thêm lượng tiền đưa vào thêm đáp ứng nhu cầu của hàng
hoá đưa vào lưu thông. Hơn nữa người ta thấy rằng trong mua bán chịu, tờ giấy
ghi nợ cũng có giá trị như tiền vậy. Tiền giấy ra đời và nó đã giúp cho việc trao
đổi hàng hoá diễn ra thuận lợi hơn rất nhiều.
Nhưng sản xuất không ngừng phát triển, khối lượng tiền đưa vào lưu
thông ngay một lớn, đặc biệt là khi có lạm phát. Tiền giấy bộc lộ những hạn
chế nhất định như : Chi phí in ấn, bảo quản, tiền giả, kiểm đếm…Hơn nữa
trong nền kinh tế phát triển như ngày nay khối lượng tiền trong một giao dịch
là rất lớn, nếu thanh toán bằng tiền mặt thì rõ ràng là bất tiện. Như vậy đòi hỏi

- Thanh toán không dùng tiền mặt giúp cho ngân hàng tập chung được các
nguồn vốn trong dân cư.
- Giúp cho ngân hàng có được khoản thu từ phí cung cấp dịch vụ thanh
toán ổn định và an toàn.
- Tạo điều kiện cho Ngân hàng nhà nước kiểm soát và điều tiết lượng tiền
đi vào lưu thông, từ đó có các chính sách phù hợp tác động vào nền kinh tế.
-Với vai trò là các trung gian tài chính việc thanh toán qua ngân hàng giúp
cho việc thu thập các nguồn thông tin về doanh nghiệp và sự chuyển dịch vốn
trong nền kinh tế. Tạo điều kiện cho việc thẩm định các dự án đầu tư được tố
hơn.
+ Đối với xã hội :
- Tạo môi trường thanh toán văn minh, lịch sự, thuận tiện và nhanh chóng.
§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

- Giúp người dân có thói quen thanh toán qua ngân hàng và sử dụng các
dịch vụ ngân hàng.
- Hạn chế nạn tiền giả, rửa tiền, thành lập các quỹ đen…
§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ 1.3 Các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt.
Theo quyết định 22/NH 21/01/1994 do Thống đốc Ngân hàng nhà nước
ban hành, các hình thức thanh toán không dùng tiền mặt được áp dụng trong hệ
thống ngân hàng bao gồm : Séc, Uỷ nhiệm chi, Uỷ nhiệm thu, Thư tín dụng,
Ngân phiếu thanh toán, Thẻ thanh toán.
Quyết định 22/QĐ-NH1 ngày 21/12/1994 của Thống đốc Ngân hàng Nhà
nước Việt Nam là văn bản hướng dẫn đầy đủ nhất về TTKDTM. Tuy nhiên,
bản thân nội dung văn bản này cũn nhiều bất cập. Điều 7 Quyết định đưa ra các
hỡnh thức TTKDTM: sộc, ủy nhiệm chi - chuyển tiền, ủy nhiệm thu, thư tín
dụng, ngân phiếu thanh toán, thẻ thanh toán. Một số chuyên gia cho rằng ngân

đình chỉ tối thiểu là 3 tháng. Trường hợp việc vi phạm nguyên tắc phát hành
Séc dẫn tới hậu quả nghiêm trọng thì Người phát hành Séc sẽ bị truy tố theo
quy định của pháp luật.
Các loại Séc bao gồm :
- Séc chuyển khoản.
Séc chuyển khoản – Séc thông thường là loại Séc được sử dụng
rộng rãi, nó có giá trị thanh toán như tiền tệ, do đó trên tờ séc phải có đầy đủ
những yếu tố bắt buộc theo luật định. Thông thường séc được in sẵn, người
phát hành chỉ việc điền vào chỗ quy định bằng loại mực không phai.
Viẹc ghi trên tờ séc phải bảo đảm tính hợp lệ, hợp pháp đối với việc
sử dụng Séc. Séc chuyển khoản cũng như các loại séc khác chỉ có hiệu lực
trong phạm vi thời hạn nhất định. Bởi vậy trong thời hạn hiệu lực của tờ Séc
ngân hàng phải thanh toán ngay khi người thụ hưởng Séc nộp Séc vào ngân
hàng. Cơ chế sử dụng Séc chuyển khoản hiện nay quy định : Thời hạn hiệu lực
của Séc là 10 ngày và séc chuyển khoản chỉ được áp dụng thanh toán giữa các
khách hàng có tài khoản ở một chi nhánh ngân hàng hoặc khác chi nhánh ngân
hàng có tham gia thanh toán bù trừ và giao nhận chứng từ trực tiếp hàng ngày.
- Séc bảo chi và Séc định mức.
§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

Séc bảo chi và Séc định mức là loại Séc xác nhận được ngân hàng bảo
đảm khả năng thanh toán và chống lại việc phát hành khống.
- Séc chuyển tiền.
Séc chuyển tiền hay Séc chuyển tiền cầm tay là một loại chuyển tiền được
sử dụng theo yêu cầu của khách hàng. Việc chuyển tiền mặt giữa các tỉnh
thành phố qua ngân hàng được các ngân hàng thực hiện bằng phương thức
chuyển tiền nhanh bằng điện đến địa chỉ người lĩnh tiền, hoặc cấp séc chuyển
tiền cho khách hàng.
- Séc cá nhân.
Séc cá nhân được áp dụng đối với khách hàng có tài khoản tiền gửi đứng

thường xuyên, có tín nhiệm với ngân hàng.
- Thẻ thanh toán phải ký quỹ trước tại ngân hàng .
Người sử dụng thẻ phải lưu ký một số tiền nhất định vào tài khoản để đảm
bảo thanh toán. Số tiền ký quỹ là hạn mức của thẻ và được ghi vào bộ nhớ của
thẻ.
Loại thẻ này được quy định là loại thẻ B, nó được áp dụng với mọi loại
khách hàng.
- Thẻ tín dụng.
Thẻ tín dụng là loại thẻ không phải ký quỹ và được quy định là loại thẻ C. Nó
được áp dụng đối với những khách hàng được vay vốn ngân hàng. Mức tiền
cho vay là hạn mức tín dụng và được ghi vào bộ nhớ của thẻ.
Chương 2
THỰC TRẠNG VỀ CÁC HÌNH THỨC THANH TOÁN KHÔNG DÙNG
TIỀN MẶT
TẠI VIỆT NAM HIỆN NAY.

§Ò ¸n Lý thuyÕt tµi chÝnh tiÒn tÖ

2.1 Những quy định mang tính nguyên tắc trong thanh toán không dùng
tiền mặt .
Thanh toán không dùng tiền mặt là nghiệp vụ trung gian của ngân hàng,
nghiệp vụ này có liên quan chặt chẽ đến quan hệ trao đổi hàng hoá và dịch vụ
của tất cả các tổ chức cá nhân trong nền kinh tế. Để hoạt động thanh toán
không dùng tiền mặt diễn ra thuận lợi, an toàn, bảo đảm quyền lợi của các bên
tham gia, cần phải thống nhất công tác tổ chức và có những quy định cụ thể.
Ngân hàng nhà nước đã có quy định như sau :
2.1.1 Quy định chung.
Các doanh nghiệp, cơ quan nhà nước, đoàn thể, cá nhân được quyền lựa
chọn ngân hàng để mở tài khoảngiao dịch và thực hiện thanh toán.
Việc mở tài khoản thanh toán tại ngân hàng, kho bạc nhà nước thì thực