ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
ĐINH THỊ NHUNG
PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG
BỀN VỮNG TẠI TỈNH NINH BÌNH
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
Hà Nội – 2015
ĐẠI HỌC QUỐC GIA HÀ NỘI
TRƢỜNG ĐẠI HỌC KINH TẾ
---------------------
ĐINH THỊ NHUNG
PHÁT TRIỂN DU LỊCH THEO HƢỚNG
BỀN VỮNG TẠI TỈNH NINH BÌNH
Chuyên ngành: Quản lý kinh tế
Mã số: 60 34 04 10
LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ KINH TẾ
CHƢƠNG TRÌNH ĐỊNH HƢỚNG THỰC HÀNH
NGƢỜI HƢỚNG DẪN KHOA HỌC: PGS.TS. PHẠM THỊ HỒNG ĐIỆP
tháng năm 2015
Học viên
Đinh Thị Nhung
MỤC LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT ...................................................................................... i
DANH MỤC BẢNG .................................................................................................. ii
MỞ ĐẦU .....................................................................................................................1
CHƢƠNG 1: TỔNG QUAN TÀI LIỆU, CƠ SỞ LÝ LUẬN VÀ THỰC TIỄN VỀ
PHÁT TRIỂN DU LỊCH BỀN VỮNG.......................................................................5
1.1. Tổng quan tài liệu ............................................................................................5
1.1.1. Những nghiên cứu về PTDLTHBV..........................................................5
1.1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu .....................................................8
1.2. Lý luận cơ bản về du lịch và phát triển du lịch bền vững................................8
1.2.1. Du lịch ......................................................................................................8
1.2.2. Phát triển bền vững .................................................................................11
1.2.3. Khái niệm và nội dung phát triển du lịch bền vững ...............................15
1.2.4. Các nguyên tắc phát triển du lịch bền vững ...........................................19
1.2.5. Các tiêu chí đánh giá phát triển du lịch bền vững ..................................25
1.2.6. Các yếu tố ảnh hƣởng đến phát triển du lịch bền vững ..........................32
1.2.7. Vai trò của phát triển du lịch bền vững ..................................................36
1.3. Kinh nghiệm phát triển du lịch bền vững ở các địa phƣơng và bài học cho
tỉnh Ninh Bình ......................................................................................................38
1.3.1. Kinh nghiệm của Thành phố Đà Nẵng ...................................................38
1.3.2. Kinh nghiệm của tỉnh Quảng Ninh .........................................................40
1.3.3. Bài học kinh nghiệm cho tỉnh Ninh Bình ...............................................41
TẠI TỈNH NINH BÌNH GIAI ĐOẠN 2015 – 2020 .................................................91
4.1. Quan điểm và mục tiêu phát triển du lịch tại tỉnh Ninh Bình giai đoạn 2015 –
2020.......................................................................................................................91
4.1.1. Quan điểm phát triển du lịch ở Ninh Bình .............................................91
4.1.2. Mục tiêu phát triển du lịch ở Ninh Bình .................................................92
4.2. Một số giải pháp cơ bản để phát triển du lịch bền vững trên địa bàn tỉnh Ninh
Bình .......................................................................................................................92
4.2.1. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về kinh tế .........................92
4.2.2. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về văn hóa – xã hội ..........99
4.2.3. Nhóm giải pháp phát triển du lịch bền vững về môi trƣờng ................100
KẾT LUẬN .............................................................................................................102
TÀI LIỆU THAM KHẢO .......................................................................................104
PHỤ LỤC
DANH MỤC TỪ VIẾT TẮT
STT
Ký hiệu
Nguyên nghĩa
1
KCN
Khu công nghiệp
7
VH – XH
Văn hóa – xã hội
i
DANH MỤC BẢNG
STT
Bảng
1
Bảng 3.1
2
Bảng 3.2
3
Bảng 3.3
4
63
65
70
MỞ ĐẦU
1. Tính cấp thiết của đề tài
Trong những năm qua, du lịch Việt Nam đang trên đà phát triển, lƣợng khách
ngày càng tăng và đƣợc bình chọn là địa chỉ yêu thích của du khách quốc tế. Du lịch
đang ngày càng nhận đƣợc sự quan tâm của toàn xã hội. Du lịch đóng vai trị quan
trọng trong đời sống kinh tế xã hội, góp phần thúc đẩy các ngành kinh tế khác phát
triển, tăng thu ngoại tệ, cải thiện kết cầu hạ tầng, tạo việc làm và nâng cao mức sống
cho ngƣời dân. Nhận thức đƣợc tầm quan trọng của ngành “cơng nghiệp khơng
khói” này với sự phát triển KT - XH, Đảng và Nhà nƣớc ta đã nêu rõ quan điểm về
phát triển du lịch, huy động mọi nguồn lực, khai thác tiềm năng cả nƣớc và của từng
địa phƣơng, tăng đầu tƣ phát triển du lịch để đảm bảo du lịch là ngành kinh tế mũi
nhọn.
Cách Hà Nội 93 km về phía Nam, nơi chuyển tiếp giữa miền Bắc với miền
Trung bởi dãy núi Tam Điệp hùng vĩ, Ninh Bình đƣợc biết đến nhƣ vùng đất của
huyền thoại, nơi hội tụ của danh lam thắng cảnh, di tích lịch sử độc đáo của Việt
Nam. Tài nguyên du lịch của Ninh Bình tƣơng đối phong phú, đa dạng bao gồm hệ
thống núi đá vôi, rừng, hồ, các di tích lịch sử - văn hóa nổi tiếng nhƣ quần thể danh
thắng Tràng An, cố đô Hoa Lƣ, chùa Bái Đính, nhà thờ đá Phát Diệm, vƣờn quốc
gia Cúc Phƣơng, khu bảo tồn thiên nhiên đất ngập nƣớc Vân Long, suối nƣớc nóng
Kênh Gà, ... Đây chính là điều kiện rất tốt cho việc hình thành và phát triển những
khu du lịch trọng điểm, có sức hấp dẫn thu hút du khách trong và ngồi nƣớc.
Phát huy lợi thế đó, trong những năm qua, Ninh Bình đã tập trung đầu tƣ
triển du lịch theo hướng bền vững tại tỉnh Ninh Bình” làm luận văn thạc sĩ Quản
lý kinh tế nhằm góp phần giải quyết vấn đề thực tiễn đặt ra.
* Câu hỏi nghiên cứu:
Trong khuôn khổ Luận văn này, tác giả sẽ tập trung trả lời các câu hỏi nghiên
cứu sau đây:
-
Thực trạng PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình nhƣ thế nào?
-
Cần thực hiện những giải pháp gì để PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình trong
điều kiện hiện nay?
2
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu
2.1. Mục đích
Trên cơ sở phân tích đánh giá thực trạng về du lịch ở Ninh Bình thời gian
qua, luận văn sẽ đề xuất phƣơng hƣớng và giải pháp nhằm thúc đẩy ngành du lịch
của tỉnh phát triển nhanh và bền vững, đáp ứng yêu cầu của thời kỳ đổi mới hiện
nay.
2.2. Nhiệm vụ
Để thực hiện mục tiêu nghiên cứu trên, đề tài tập trung giải quyết các nhiệm
vụ chủ yếu sau:
-
Nghiên cứu cơ sở lý luận về du lịch, phát triển du lịch bền vững.
-
Hệ thống hóa và làm sáng tỏ thêm những vấn đề lý luận cơ bản về du lịch và
PTDLTHBV địa bàn cấp tỉnh trong giai đoạn hiện nay.
-
Phân tích, đánh giá thực trạng PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình những năm
qua; chỉ ra đƣợc những mặt tích cực, hạn chế và nguyên nhân.
3
-
Đề xuất đƣợc phƣơng hƣớng và các giải pháp thiết thực hƣớng tới
PTDLTHBV ở tỉnh Ninh Bình thời gian tới.
-
Luận văn có thể đƣợc sử dụng làm tài liệu tham khảo cho các cơ quan và cá
nhân trong việc nghiên cứu, hoạch định chính sách phát triển du lịch nói chung và
du lịch Ninh Bình nói riêng.
5. Kết cấu luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, luận văn dự kiến
gồm 4 chƣơng, cụ thể nhƣ sau:
Chƣơng 1: Tổng quan tài liệu, cơ sở lý luận và thực tiễn về phát triển du lịch bền
vững
doanh nghiệp du lịch, chính phủ, các cơ quan du lịch, quốc gia, các tổ chức thƣơng
mại và ngƣời đi du lịch. Nhấn mạnh sự cần thiết phối hợp hành động giữa các chính
phủ, phân tích tầm quan trọng về chiến lƣợc và kinh tế ngành du lịch đồng thời nêu
bật những lợi ích to lớn của việc phát triển du lịch theo hƣớng bền vững.
Các nghiên cứu về “Du lịch bền vững” cho thấy du lịch bền vững không chỉ
bảo vệ mơi trƣờng, giữ gìn sinh thái mà cịn quan tâm đến khả năng duy trì lợi ích
kinh tế dài hạn và công bằng xã hội. Trong lĩnh vực học thuật, du lịch bền vững
đƣợc nhắc đến trong một số công trình nhƣ “Du lịch và mơi trƣờng: Mối quan hệ
5
bền vững” [40], “Hƣớng tới phát triển bền vững: Các mục tiêu phát triển và các
điều kiện” [41].
Bài báo cáo “Local Government’s engagement in tourism” [39] – Final
Report July 2006. Bài viết đƣa ra những mối liên hệ giữa du lịch bền vững, du lịch
tự nhiên và du lịch sinh thái, các kế hoạch của chính quyền với du lịch Australia...
Tuy nhiên ở Australia có điều kiện tự nhiên, kinh tế, xã hội, văn hóa, tiềm năng phát
triển du lịch khác nhiều so với Việt Nam, trong đó có tỉnh Ninh Bình.
-
Tại Việt Nam: có một số cơng trình tiêu biểu nhƣ:
+ Nguyễn Đình Hịe và Vũ Văn Hiếu (2001): “Du lịch bền vững”, NXB ĐHQGHN.
Cuốn sách giới thiệu những vấn đề về mối quan hệ giữa du lịch và mơi trƣờng, khái
niệm, ngun tắc, chính sách của du lịch bền vững, du lịch bền vững ở những vùng
sinh thái nhạy cảm nhƣ du lịch miền núi, du lịch ven biển ...
+ Du lịch cộng đồng - hƣớng phát triển du lịch bền vững ở Gia Vân – Ninh Bình
Online 12/5/2014. Bài viết đƣa ra những điểm nổi bật và sự PTDLTHBV của một
vùng ở Ninh Bình. Nhƣng bài viết mới chỉ đề cập đến một loại hình trong số các
giai đoạn 2001 – 2010; đề xuất một số giải pháp chủ yếu nhằm phát triển du lịch
theo hƣớng bền vững ở tỉnh Quảng Ninh. Hạn chế của luận văn này là chƣa là rõ về
mặt lý luận nội dung của phát triển du lịch theo hƣớng bền vững. Vì vậy sự phân
tích thực trạng phát triển du lịch ở Quảng Ninh chƣa gắn chặt với quan điểm phát
triển bền vững.
Ngoài ra, còn một số bài viết liên quan đến vấn đề phát triển du lịch và phát
triển du lịch bền vững, cụ thể nhƣ:
+ Nguyễn Văn Mạnh (2007), “Để du lịch Việt Nam phát triển nhanh và bền vững
sau khi gia nhập WTO”, Tạp chí Kinh tế và phát triển, số 115.
+ Vũ Khoan (2005), “Đƣa du lịch trở thành ngành kinh tế mũi nhọn vào năm
2010”, Tạp chí Du lịch, số 11.
+ Hoàng Anh Tuấn (2007), “Du lịch Việt Nam - Thành tựu và phát triển”, Tạp chí
QLNN, số 133.
Các cơng trình nghiên cứu trên đã nghiên cứu và đƣa ra quan điểm về phát
triển du lịch bền vững, bƣớc đầu xây dựng khung lý luận về phát triển du lịch theo
hƣớng bền vững... đây là tài liệu quý giá giúp tác giả tiếp cận, kế thừa về mặt lý
luận và thực tiễn để nghiên cứu và hoàn thành mục tiêu của đề tài đã chọn.
7
1.1.2. Những vấn đề cần tiếp tục nghiên cứu
Là một ngành kinh tế hàng đầu, du lịch đƣợc rất nhiều nhà khoa học, nhà
quản lý, các tổ chức trên thế giới cũng nhƣ ở nƣớc ta quan tâm nghiên cứu. Tuy
nhiên, du lịch bền vững mới chỉ đƣợc đầu tƣ nghiên cứu từ những năm 1990 đến
nay. Du lịch Việt Nam cũng mới thực sự khởi sắc từ những năm 90. Du lịch bền
vững ở nƣớc ta ngày càng đƣợc các nhà khoa học quan tâm nghiên cứu và cũng là
định hƣớng phát triển du lịch trên thế giới cũng nhƣ ở nƣớc ta. Tuy nhiên số lƣợng
các cơng trình nghiên cứu về du lịch bền vững ở nƣớc ta đang cịn ít. Các cơng trình
chủ yếu tập trung vào nghiên cứu “Du lịch sinh thái” - một loại hình du lịch thân
thống hóa một số định nghĩa chủ yếu là:
Thứ nhất, theo quan điểm của du khách. Đây là đi tìm các trải nghiệm
(expericences) và thỏa mãn (satisfaction) về vật chất hay tinh thần khác nhau.
Ƣớc muốn của các đối tƣợng này sẽ xác định địa điểm du lịch đƣợc lựa chọn và
các hoạt động đƣợc thực hiện tại địa điểm đó.
Thứ hai, theo quan điểm của người kinh doanh du lịch. Du lịch là quá trình
tổ chức các điểu kiện về sản xuất và phục vụ nhằm thỏa mãn, đáp ứng các nhu cầu
của ngƣời đi du lịch. Các doanh nghiệp du lịch coi du lịch nhƣ là một cơ hội để
bán các sản phẩm mà họ sản xuất ra nhằm thỏa mãn các nhu cầu của khách (ngƣời
đi du lịch), đồng thời qua đó đạt đƣợc mục đích số một của mình là tối đa hóa lợi
nhuận.
Thứ ba, theo quan điểm của bộ máy chính quyền địa phương. Du lịch đƣợc
hiểu là việc tổ chức các điều kiện về hành chính, cơ sở hạ tầng, cơ sở vật chất kỹ
thuật để phục vụ du khách. Du lịch là tổng hợp các hoạt động kinh doanh đa dạng
đƣợc tổ chức nhằm giúp đỡ việc hành trình và lƣu trú tạm thời của cá thể. Du lịch
là cơ hội để bán các sản phẩm địa phƣơng, tăng thu ngoại tệ, tăng các nguồn thu
nhập từ các khoản thuế trực tiếp và gián tiếp, đẩy mạnh cán cân thanh toán, và
nâng cao sức sống vật chất và tinh thần cho địa phƣơng.
Thứ tư, trên góc độ cộng đồng dân cư sở tại. Du lịch là một hiện tƣợng KT XH. Trong giai đoạn hiện nay, cơ cấu dân cƣ tham gia vào hoạt động du lịch tại
địa phƣơng mình vừa mang lại những cơ hội để tìm hiểu về nền văn hóa và phong
cách của ngƣời ngoài địa phƣơng, ngƣời nƣớc ngoài, lại là cơ hội để tìm kiếm việc
9
làm, phát triển các nghề cổ truyền, các nghề thủ công truyền thống của dân tộc.
Thông qua du lịch, một mặt có thể tăng thu nhập nhƣng mặt khác cũng gây ảnh
hƣởng đến đời sống của ngƣời dân sở tại nhƣ: vấn đề môi trƣờng, an ninh trật tự,
xã hội ....
Ngồi ra ở thời đại sự nhìn nhận về du lịch cũng có khác nhau. Điều đó phản
dân trí, phục hồi sức khỏe cộng đồng, giáo dục lịng u nƣớc, tính đồn kết,…
Chính vì vậy, tồn xã hội phải có trách nhiệm đóng góp, hỗ trợ, đầu tƣ cho du lịch
phát triển nhƣ đối với giáo dục, thể thao hoặc một lĩnh vực văn hóa khác.
Từ tổng quan các định nghĩa về du lịch, cho thấy mỗi định nghĩa đều nhấn
mạnh đến một khía cạnh nhất định có liên quan đến hoạt động du lịch, song vì
chúng ta nghiên cứu khái niệm du lịch trong điều kiện kinh tế thị trƣờng và vận
dụng trong môi trƣờng cụ thể, khái niệm du lịch cần nhấn mạnh theo định nghĩa là
một hoạt động kinh tế. Do vậy định nghĩa về du lịch sử dụng trong luận văn là:
Du lịch là một hoạt động kinh tế bao gồm các hoạt động của những đơn vị
kinh doanh và phục vụ du lịch, nhằm đáp ứng các nhu cầu về đi lại, lưu trú, ăn
uống, tham quan, giải trí, tìm hiểu và các nhu cầu khác của khách du lịch. Các
hoạt động đó phải mang lại hiệu quả kinh tế, chính trị, xã hội thiết thực cho khách
du lịch, cho quốc gia và cho chính bản thân các doanh nghiệp.
Việc nhấn mạnh khái niệm du lịch nói trên không đồng nghĩa với việc kinh
doanh du lịch đơn thuần mà còn coi trọng đến hiệu quả về kinh tế, chính trị VH XH của tất cả các chủ thể liên quan đến du lịch, tạo điều kiện cho du lịch tái đầu
tƣ, bảo tồn và phát triển du lịch bền vững.
1.2.2. Phát triển bền vững
1.2.2.1. Khái niệm
Phát triển đƣợc xem là một quá trình tăng trƣởng bao gồm nhiều yếu tố cấu
thành khác nhau về kinh tế, chính trị, văn hoá…Phát triển là xu hƣớng tự nhiên tất
yếu của thế giới vật chất nói chung, của xã hội loại ngƣới nói riêng. Phát triển bền
vững là sự phát triển lành mạnh, trong đó sự phát triển của cá nhân này khơng làm
thiệt hại đến lợi ích của cá nhân khác, sự phát triển của cá nhân không làm thiệt hại
đến lợi ích chung của cộng đồng, sự phát triển của cộng đồng ngƣời này không làm
thiệt hại đến lợi ích của cộng đồng ngƣời khác, sự phát triển của thế hệ hơm nay
khơng xâm phạm đến lợi ích của thế hệ mai sau và sự phát triển của thế hệ loài
11
12
kiệm tài nguyên, bảo vệ và cải thiện môi trƣờng, bảo tồn đa dạng sinh học, coi đây
là một nội dung chiến lƣợc, quy hoạch, kế hoạch, chƣơng trình và dự án phát triển
kinh tế xã hội”.
Nguồn gốc của phát triển bền vững đƣợc mơ hình hóa qua một mơ hình đơn
giản “tam giác phát triển bền vững”, với ba khía cạnh hay ba trụ cột bao gồm: kinh
tế, xã hội, mơi trƣờng.
Trong những năm gần đây, các mơ hình thay thế cho các tam giác phát triển
bền vững đã đƣợc đề xuất, trong đó việc phát triển bền vững dựa vào bốn thành tố
căn bản là bền vững về kinh tế, bền vững về xã hội, bền vững về mơi trƣờng và bền
vững về thể chế.
BỀN VỮNG VỀ
MƠI TRƢỜNG
BỀN VỮNG
VỀ
THỂ CHẾ
BỀN VỮNG VỀ
XÃ HỘI
BỀN VỮNG VỀ
KINH TẾ
Bền vững về kinh tế: Một nền kinh tế đƣợc coi là bền vững cần đạt có tăng
trƣởng GDP và GDP đầu ngƣời đạt mức cao. Các nƣớc đang phát triển hiện nay cần
tăng trƣởng GDP vào khoảng 5%/năm thì đƣợc coi là có biểu hiện phát triển bền
vững về kinh tế. Nếu tăng trƣởng GDP cao nhƣng mức GDP bình quân đầu ngƣời
thấp thì vẫn coi là chƣa đạt yêu cầu phát triển bền vững. Tăng trƣởng kinh tế phải là
và tự nhiên; phát triển phải kết hợp chặt chẽ, hợp lý và hài hòa 3 mặt là phát triển
kinh tế, phát triển xã hội và bảo vệ môi trƣờng”.
Trong chiến lƣợc phát triển KT - XH 2011 – 2020, Đảng ta tiếp tục nhấn
mạnh quan điểm: “Phát triển nhanh gắn liền với phát triển bền vững, phát triển bền
vững là yêu cầu xuyên suốt trong chiến lƣợc”. Theo đó: “Phải phát triển bền vững
14
về kinh tế, giữ vững ổn định kinh tế vĩ mô, bảo đảm an ninh kinh tế … Tăng trƣởng
kinh tế phải kết hợp hài hòa với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và cơng bằng
xã hội, khơng ngừng nâng cao chất lƣợng cuộc sống của nhân dân. Phát triển KT XH phải luôn coi trọng, bảo vệ và cải thiện mơi trƣờng, chủ động ứng phó với biến
đổi khí hậu. Phát triển bền vững là cơ sở để phát triển nhanh, phát triển nhanh để
tạo nguồn lực cho phát triển bền vững. Phát triển nhanh và bền vững phải luôn gắn
chặt với nhau trong quy hoạch, kế hoạch và chính sách phát triển KT - XH.”
“Phát triển bền vững” có nội hàm rất rộng, mỗi thành tố trong đó đều có một
ý nghĩa riêng. Một mẫu hình PTBV là mỗi địa phƣơng, vùng, quốc gia không nên
thiên về trụ cột này và xem nhẹ trụ cột kia. Để giữ vai trò cân bằng cho các chủ thể
trên rất cần một thể chế quản trị nhà nƣớc bao gồm hệ thống các quy tắc nhằm đảm
bảo sự phối hợp hài hòa nhằm cân đối ba thành tố của phát triển bền vững nói trên.
1.2.2.2. Đặc trưng của phát triển bền vững
- Phát triển bền vững là sự kết hợp hài hòa các mục tiêu kinh tế, xã hội và môi
trƣờng nhằm đảm bảo sự tăng trƣởng kinh tế, công bằng xã hội môi trƣờng sạch đẹp
- Con ngƣời là trung tâm của sự phát triển bền vững. Đáp ứng một cách công
bằng nhu cầu của thế hệ hiện tại và không gây trở ngại tới cuộc sống của các thế hệ
tƣơng lai.
- Phát triển bền vững là sự phát triển cả về chất và lƣợng và là quá trình lâu
dài.
1.2.3. Khái niệm và nội dung phát triển du lịch bền vững
1.2.3.1. Khái niệm
nghĩa này tập trung vào tính bền vững của các hình thức du lịch (sản phẩm du lịch)
chứ chƣa đề cập một cách tổng qt tính bền vững cho tồn ngành du lịch.
Tại Hội nghị về môi trƣờng và phát triển của Liên hợp quốc tại Rio de
Janeiro năm 1992, Tổ chức Du lịch thế giới (UNWTO) đã đƣa ra định nghĩa “Du
lịch bền vững là việc phát triển các hoạt động du lịch nhằm đáp ứng nhu cầu hiện
tại của khách du lịch và người dân bản địa trong khi vẫn quan tâm đến việc bảo tồn
và tôn tạo các nguồn tài nguyên cho việc phát triển hoạt động du lịch trong tương
lai. Du lịch bền vững sẽ có kế hoạch quản lý các nguồn tài nguyên nhằm thỏa mãn
các nhu cầu về kinh tế, xã hội, thẩm mỹ của con người trong khi đó vẫn duy trì được
16
Copyright: Tài liệu đại học ©