x
69
x
PHҪN IV
Kӻ thuұt vi sinh vұt an toàn
x
70
x
x
71
x
12. Kӻ thuұt phòng thí nghiӋm
Sai sót do con ngѭӡi, yӃu kém vӅ kӻ thuұt trong phòng thí nghiӋm và sӱ dөng
thiӃt bӏ không ÿúng là nguyên nhân chính gây ra các tәn thѭѫng và nhiӉm trùng
do công viӋc. Chѭѫng này cung cҩp tóm tҳt các phѭѫng pháp kӻ thuұt nhҵm tránh
hoһc giҧm thiӇu nhӳng vҩn ÿӅ thѭӡng gһp nhҩt trong thӵc tӃ.
An toàn xӱ lý mүu trong phòng thí nghiӋm
Thu thұp, vұn chuyӇn và thao tác mүu trong phòng thí nghiӋm không ÿúng quy
cách là nguy cѫ lây nhiӉm cho ngѭӡi thӵc hiӋn.
V̵t chͱa m̳u
Vұt chӭa mүu có thӇ bҵng thӫy tinh hoһc tӕt nhҩt là nhӵa tәng hӧp. Vұt chӭa cҫn
bӅn và không ÿѭӧc rò rӍ khi ÿұy nҳp hoһc nút chai ÿúng cách. Không ÿӇ mүu
dính ngoài vұt chӭa. Vұt chӭa cҫn dán nhãn chính xác ÿӇ dӉ nhұn biӃt. Nhӳng
yêu cҫu cӫa mүu hay các phiӃu ghi ÿһc ÿiӇm kӻ thuұt không ÿѭӧc dán ӣ ngoài vұt
chӭa mà cҫn ÿӇ riêng ra, tӕt nhҩt là trong phong bì chӕng thҩm nѭӟc.
V̵n chuy͋n m̳u trong phòng thí nghi͏m
ĈӇ tránh vô ý làm rò rӍ hoһc ÿә mүu nên dùng vұt chӭa thӭ hai là các hӝp có rãnh
vһn kín và ÿӇ các hӝp ÿӵng mүu luôn thҷng ÿӭng. Vұt chӭa thӭ hai này có thӇ
bҵng kim loҥi hoһc nhӵa tәng hӧp, có thӇ hҩp ÿѭӧc hoһc chӏu ÿѭӧc tác ÿӝng cӫa
hóa chҩt tҭy rӱa và nҳp cҫn có mӝt miӃng ÿӋm kín. Cҫn diӋt trùng mӝt cách
thѭӡng xuyên.

ĈӇ tránh làm rѫi các vұt liӋu nhiӉm trùng tӯ pi-pét cҫn ÿһt mӝt vұt liӋu
hút thҩm trên bӅ mһt làm viӋc và sau khi sӱ dөng cҫn hӫy bӓ nhѭ chҩt thҧi
nhiӉm trùng.
Tránh rѫi vãi vұt liӋu nhiӉm trùng
1. ĈӇ tránh rѫi vãi, vòng cҩy chuyӇn vi sinh vұt nên có ÿѭӡng kính 2- 3 mm
và hoàn toàn khép kín. Cán vòng cҩy không ÿѭӧc dài hѫn 6 cm ÿӇ giҧm
sӵ dao ÿӝng.
2. Tránh nguy cѫ bҳn tung tóe vұt liӋu nhiӉm trùng trên ngӑn lӱa ÿèn
Bunsen bҵng cách sӱ dөng lò nung ÿiӋn nhӓÿѭӧc bao quanh ÿӇ tiӋt trùng
vòng cҩy chuyӇn. Loҥi vòng cҩy chuyӇn dùng mӝt lҫn thì thích hӧp hѫn.
3. Cҫn cҭn thұn khi làm khô các mүu ÿӡm ÿӇ tránh sinh khí dung.
4. Nhӳng mүu vұt và vi khuҭn cҩy thҧi bӓ cҫn thanh trùng hoһc/và vӭt bӓ
nên ÿһt trong các vұt chӭa không rò rӍ, nhѭ túi ÿӵng chҩt thҧi cӫa phòng
thí nghiӋm. MiӋng túi cҫn buӝc chһt (có thӇ bҵng dây nӗi hҩp) trѭӟc khi
vӭt vào thùng chӭa chҩt thҧi.
5. Khu vӵc làm viӋc cҫn tҭy trùng bҵng chҩt tҭy thích hӧp vào cuӕi mӛi buәi
làm viӋc.
6.
ĈӇ biӃt thêm thông tin, xem thêm tài liӋu tham khҧo sӕ (12).
Sӱ dөng tӫ an toàn sinh hӑc
1. Cách sӱ dөng và hҥn chӃ cӫa tӫ an toàn sinh hӑc nên ÿѭӧc giҧi thích cho
tҩt cҧ nhӳng ngѭӡi có thӇ sӱ dөng (xem chѭѫng 10) vӟi sӵ tham khҧo các
tiêu chuҭn quӕc gia và tài liӋu có liên quan. ViӃt thành thѭӡng qui hay
phát cho nhân viên sә tay sӱ dөng hoһc sә tay an toàn. Cө thӇ, cҫn biӃt rõ
là tӫ an toàn sinh hӑc không bҧo vӋ ngѭӡi làm viӋc khӓi nhӳng ÿә vӥ hay
kӻ thuұt yӃu.
2. Không s
ӱ dөng tӫ an toàn sinh hӑc trӯ khi nó ÿang hoҥt ÿӝng tӕt.
x
73

hoҥt ÿӝng nào có thӇ gây văng bҳn các vұt có nguy cѫ nhiӉm khuҭn.
Tránh các vұt nhiӉm trùng ÿâm phҧi
1. Cҫn cҭn thұn theo ÿúng tiêu chuҭn thӵc hành ÿӇ tránh bӏ thӫy tinh vӥ hoһc
sӭt làm tәn thѭѫng. NӃu có thӇ, nên thay thӃ dөng cө thӫy tinh bҵng nhӵa
tәng hӧp.
2. Tәn thѭѫng có thӇ do các vұt sҳc nhӑn nhѭ kim tiêm dѭӟi da, pipet
Pasteur (ӕng tiӋt trùng) thӫy tinh hay mҧnh vӥ thӫy tinh ÿâm phҧi.
3. Có thӇ làm giҧm nhӳng tәn thѭѫng do kim tiêm bҵng cách (a) hҥn chӃ tӕi
ÿa viӋc sӱ dөng bѫm kim tiêm (ví dө có thӇ sӱ dөng các thiӃt bӏ mӣ lӑ có
vách ngăn ÿѫn giҧn sҹn có và pi-pét thay cho bѫm và kim tiêm); hoһc (b)
sӱ dөng các thiӃt bӏ sҳc nhӑn an toàn khi cҫn phҧi dùng bѫm và kim tiêm.
x
74
x
4. Không bao giӡÿұy nҳp kim tiêm. Nhӳng vұt dөng dùng mӝt lҫn nên vӭt
bӓ trong vұt chӭa chuyên dөng chӕng thҩm/chӕng thӫng có nҳp ÿұy.
5. Dùng pi-pét Pasteur bҵng nhӵa tәng hӧp thay cho pi-pét bҵng thӫy tinh.
Tách huyӃt thanh
1. ChӍ nhӳng nhân viên ÿѭӧc ÿào tҥo tӕt mӟi thӵc hiӋn công viӋc này.
2. Cҫn ÿeo găng tay và các thiӃt bӏ bҧo vӋ mҳt và niêm mҥc.
3. ChӍ có thӇ tránh hay giӟi hҥn chӃ sӵ văng bҳn và sinh khí dung bҵng thao
tác kӻ thuұt thí nghiӋm tӕt. Máu và huyӃt thanh phҧi hút cҭn thұn, không
rӟt. Cҩm hút bҵng miӋng.
4. Sau khi sӱ dөng, ngâm chìm hoàn toàn pi-pét trong chҩt diӋt trùng phù
hӧp vӟi mӝt thӡi gian hӧp lý trѭӟc khi vӭt bӓ hoһc rӱa và thanh trùng ÿӇ
tái sӱ dөng.
5. Nhӳng ӕng ÿӵng mүu thҧi còn máu ÿông ... (ÿã bӏ thay nҳp) nên ÿһt vào
vұt chӭa thích hӧp không rò rӍÿӇ thanh trùng và/hoһc thiêu hӫy.
6. Nên có sҹn chҩt tҭy trùng thích hӧp ÿӇ làm sҥch các vӃt ÿә và rѫi vãi
(xem chѭѫng 14).

13. Cҫn kiӇm tra hҵng ngày nhӳng dҩu hiӋu ăn mòn và rҥn nӭt nhӓ cӫa roto
và thùng ÿӵng ӕng nghiӋm.
14. Giá ÿӵng ӕng nghiӋm, roto và bát cӫa máy ly tâm cҫn tҭy trùng sau mӛi
lҫn sӱ dөng.
15. Sau khi sӱ dөng, nên úp thùng ÿӵng ӕng nghiӋm ÿӇ cho khô.
16. Nhӳng hҥt nhiӉm khuҭn lan truyӅn trong không khí có thӇ phát tán khi sӱ
dөng máy ly tâm. Các hҥt này di chuyӇn vӟi vұn tӕc rҩt lӟn khiӃn dòng
khí cӫa tӫ an toàn sinh hӑc không thӇ giӳ chúng lҥi nӃu máy ly tâm ÿѭӧc
ÿһt trong tӫ an toàn sinh hӑc cҩp I hay cҩp II truyӅn thӕng mӣ phía trѭӟc.
Máy ly tâm kín ÿһt trong tӫ an toàn cҩp III ngăn chһn khí dung phát tán
rӝng rãi. Tuy nhiên, thao tác sӱ dөng máy ly tâm tӕt và ӕng nghiӋm có
nҳp an toàn giúp bҧo vӋ hӳu hiӋu khӓi khí dung nhiӉm trùng và các hҥt
phân tán.
Sӱ dөng máy trӝn, máy lҳc, máy nghiӅn và máy siêu âm
1. Không nên sӱ dөng máy trӝn cho gia ÿình trong phòng thí nghiӋm vì nó
có thӇ rò rӍ hoһc tҥo ra khí dung. Máy trӝn và máy trӝn kiӇu nhu ÿӝng tiêu
hóa cho phòng thí nghiӋm an toàn hѫn.
2. Nҳp và chén hay chai lӑ cҫn trong tình trҥng tӕt và không rҥn nӭt hay méo
mó. Nút ÿұy cҫn vӯa khít và nhӳng miӃng ÿӋm cҫn trong tình trҥng tӕt.
3. Máy trӝn mүu, máy lҳc và máy siêu âm hoҥt ÿӝng sinh ra áp suҩt trong
ӕng. Khí dung chӭa vұt nhiӉm khuҭn có thӇ thoát ra tӯ khe giӳa nҳp ÿұy
và ӕng. Nên sӱ dөng ӕng làm bҵng nhӵa tәng hӧp, ÿһc biӋt là bҵng
polytetrafluoroethylene (PTFE), vì thӫy tinh có thӇ vӥ, phóng thích vұt
nhiӉm khuҭn và có thӇ làm tәn thѭѫng ngѭӡi thao tác.
4. Máy trӝn mүu, máy lҳc và máy siêu âm ÿang sӱ dөng cҫn phӫ mӝt bao
nhӵa tәng hӧp trong suӕt và chҳc chҳn. Vӓ bao cҫn tҭy trùng sau khi sӱ
dөng. NӃu có thӇ, nên vұn hành các loҥi máy trong vӓ nhӵa tәng hӧp
trong tӫ an toàn sinh hӑc.
5. Cuӕi quá trình thao tác, các vұt chӭa mүu nên mӣ trong tӫ an toàn sinh
hӑc.

6. Thêm dung dӏch tҥo dӏch huyӅn phù vào ӕng mӝt cách chұm rãi ÿӇ tránh
tҥo bӑt.
Bҧo quҧn ӕng chӭa vұt liӋu nhiӉm trùng
Không bao giӡÿѭӧc nhúng ӕng thuӕc chӭa vұt liӋu nhiӉm trùng vào nitѫ lӓng vì
ӕng thuӕc nӭt hoһc không bӏt kín có thӇ vӥ hoһc nә khi di chuyӇn. NӃu ӕng thuӕc
cҫn ÿѭӧc bҧo quҧn ӣ nhiӋt ÿӝ thҩp thì nên cҩt giӳӣ thӇ khí phía trên ni tѫ lӓng.
NӃu không, vұt nhiӉm trùng cҫn giӳ trong tӫÿông lҥnh nhanh cѫ hӑc hoһc trên ÿá
khô. Nhân viên phòng thí nghiӋm nên mang ÿӗ bҧo vӋ mҳt và tay khi lҩy ӕng
thuӕc ra khӓi nѫi bҧo quҧn lҥnh.
Mһt ngoài ӕng thuӕc lѭu giӳ theo phѭѫng cách này nên khӱ trùng khi lҩy ӕng ra
khӓi nѫi bҧo quҧn.
Phòng ngӯa chuҭn khӓi mүu máu dӏch tiӃt, mô, và dӏch cѫ thӇ khác
Phòng ngӯa chuҭn (bao gӗm “các biӋn pháp phòng ngӯa chung” (19) ÿѭӧc ÿѭa ra
nhҵm làm giҧm nguy cѫ lan truyӅn vi sinh vұt tӯ cҧ nguӗn nhiӉm trùng xác ÿӏnh
và chѭa xác ÿӏnh (2).
Thu th̵p, dán nhãn và v̵n chuy͋n m̳u
1. Luôn tuân thӫ các phòng ngӯa chuҭn (2); ÿeo găng tay trong tҩt cҧ các qui
trình.
x
77
x
2. Nên ÿӇ nhân viên ÿѭӧc ÿào tҥo thu thұp mүu máu bӋnh nhân và ÿӝng vұt.
3. Ĉӕi vӟi lҩy máu tƭnh mҥch, nên dùng dөng cө hút chân không an toàn
thay cho bѫm và kim tiêm thông thѭӡng, dөng cө này cho phép lҩy máu
trӵc tiӃp vào ӕng nghiӋm vұn chuyӇn có nҳp ÿұy và/hoһc ӕng nghiӋm
nuôi cҩy, và tӵ hӫy kim sau khi dùng.
4. Các ӕng nghiӋm nên ÿһt trong vұt chӭa thích hӧp ÿӇ vұn chuyӇn ÿӃn
phòng thí nghiӋm (xem chѭѫng 15 vӅ yêu cҫu vұn chuyӇn) và trong các
cѫ sӣ phòng thí nghiӋm (xem phҫn Vұn chuyӇn mүu trong các cѫ sӣ
phòng thí nghiӋm cӫa chѭѫng này). PhiӃu yêu cҫu nên ÿһt riêng trong túi

C.
x
78
x
Kh͵ trùng
Nên dùng dung dӏch hypochlorit và các hóa chҩt khӱ trùng mҥnh ÿӇ khӱ nhiӉm.
Dung dӏch Hypochlorit chuҭn bӏ sҹn chӭa 1 g clorine/l ÿӇ sӱ dөng thông thѭӡng
và 5 g/l ÿӇ khӱ trùng vӃt máu. Glutaraldehyde có thӇ sӱ dөng ÿӇ khӱ khuҭn bӅ
mһt (xem chѭѫng 14).
Phòng ngӯa các vұt chӭa prion
Prion (cNJng ÿѭӧc xem là “ vi rút chұm”) có liên quan tӟi bӋnh viêm não xӕp
truyӅn nhiӉm (TSEs), ÿáng chú ý là bӋnh Creutzfeldt-Jakob (CJD; bao gӗm dҥng
biӃn thӇ mӟi), hӝi chӭng Gerstmann-Sträussler-Scheinker, chӭng mҩt ngӫ ác tính
có tính gia ÿình và kuru ӣ ngѭӡi; Scrapie ӣ cӯu và dê; bӋnh bò ÿiên (BSE) ӣ gia
súc và mӝt sӕ bӋnh viêm não truyӅn nhiӉm khác ӣ hѭѫu, nai và chӗn vizon. Mһc
dù CJD ÿã lây truyӅn sang ngѭӡi nhѭng chѭa có bҵng chӭng cho thҩy các bӋnh
lây nhiӉm ÿó liên quan tӟi phòng thí nghiӋm. Tuy nhiên, thӵc hiӋn mӝt vài phòng
ngӯa mӝt cách thұn trӑng trong khi thao tác nhӳng vұt liӋu nhiӉm trùng hay có
nguy cѫ lây nhiӉm cho con ngѭӡi và ÿӝng vұt là ÿiӅu quan trӑng.
Lӵa chӑn cҩp an toàn sinh hӑc khi làm viӋc vӟi các vұt liӋu liên quan tӟi bӋnh
viêm não xӕp truyӅn nhiӉm (TSEs) sӁ phө thuӝc vào tính chҩt tӵ nhiên cӫa nhân
tӕ và các mүu nghiên cӭu và nên ÿһt dѭӟi sӵ cӕ vҩn cӫa nhӳng nhà chӭc trách
quӕc gia. Sӵ tұp trung cao cӫa prion ÿѭӧc tìm thҩy trong mô cӫa hӋ thҫn kinh
trung tâm. Nhӳng nghiên cӭu ӣÿӝng vұt cNJng cho thҩy nó cNJng tұp trung nhiӅu ӣ
lách, vùng ÿӗi thӏ, hҥch bҥch huyӃt và phәi. Nhӳng nghiên cӭu gҫn ÿây chӍ ra
rҵng prion trong lѭӥi và mô cѫ xѭѫng cNJng xuҩt hiӋn nguy cѫ nhiӉm trùng tiӅm
ҭn (20–23).
Bҩt hoҥt hoàn toàn prion là ÿiӅu khó ÿҥt ÿѭӧc. ĈiӅu quan trӑng cҫn nhҩn mҥnh là
nên sӱ dөng dөng cө dùng mӝt lҫn nӃu có thӇ và sӱ dөng nhӳng vұt che phӫ dùng
mӝt lҫn ÿӇ bҧo vӋ bӅ mһt làm viӋc cӫa tӫ an toàn sinh hӑc.

11. Nhӳng chҩt thҧi lӓng nhiӉm prion nên xӱ lý bҵng hypochlorite natri chӭa
chlorine 20 g/l (2%) (nӗng ÿӝ cuӕi cùng) trong 1 giӡ.
12. TiӃn trình hóa hѫi Paraformaldehyde không làm giҧm ÿӝ chuҭn prion và
prion có sӭc ÿӅ kháng ÿӕi vӟi tia cӵc tím. Tuy nhiên, cҫn tiӃp tөc khӱ
trùng tӫ bҵng phѭѫng pháp chuҭn (khí formaldehyde) ÿӇ bҩt hoҥt nhӳng
nhân tӕ khác nӃu có.
13. Tӫ an toàn sinh hӑc và nhӳng bӅ mһt khác nhiӉm prion có thӇ khӱ trùng
bҵng hypochlorite natri chӭa chlorine 20 g/l (2%) (nӗng ÿӝ cuӕi cùng)
trong 1 giӡ.
14. Sau khi tháo ra, bӝ lӑc khí hiӋu năng cao (HEPA) nên thiêu ӣ nhiӋt ÿӝ
thҩp nhҩt là 1000
0
C. Trѭӟc khi thiêu cҫn thӵc hiӋn các bѭӟc:
a. Dùng bình xӏt phun vào mһt phѫi nhiӉm cӫa màng lӑc trѭӟc khi
vӭt bӓ.
b. "Gói kín" màng lӑc HEPA khi vӭt bӓ và
c. Bӓ màng lӑc ra khӓi không gian làm viӋc ÿӇ không làm nhiӉm
trùng ӕng thông khí cӫa tӫ.
15. Dөng cө cҫn ngâm hoàn toàn trong hypochlorite natri chӭa chlorine 20 g/l
(2%) trong 1 giӡ và sau ÿó rӱa kӻ lҥi bҵng nѭӟc sҥch trѭӟc khi thanh
trùng.
16. Dөng cө không thӇ thanh trùng có thӇ lau chùi nhiӅu lҫn bҵng
hypochlorite natri chӭa chlorine 20 g/l (2%) trên 1 giӡ. Cҫn rӱa ÿúng cách
ÿӇ loҥi bӓ hypochlorite natri còn sót lҥi.
ĈӇ biӃt thêm thông tin vӅ thao tác vӟi các chҩt khác thѭӡng, xem các phө lөc
(12), (26) và (27)
.
x
80
x

phѭѫng, thҫy thuӕc lâm sàng, nhà vi sinh vұt hӑc, bác sӻ thú y, nhà dӏch
tӉ hӑc, các cѫ quan công an và phòng cháy chӳa cháy.
5. Danh sách các cѫ sӣ cách ly và ÿiӅu trӏ cho ngѭӡi bӏ phѫi nhiӉm và nhiӉm
trùng.
6. Phѭѫng tiӋn v
ұn chuyӇn ngѭӡi bӏ phѫi nhiӉm và bӏ nhiӉm trùng.