LỜI CAM ĐOAN
Học viên xin cam đoan luận văn “Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền
vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, Thành phố Hồ Chí Minh” là cơng trình
nghiên cứu khoa học của học viên, với sự hỗ trợ, hướng dẫn khoa học từ Tiến
sĩ Trần Trọng Đức.
Nội dung luận văn có tham khảo và sử dụng các tài liệu, thơng tin được
đăng trên các tạp chí, các website và các tác giả khác đều được liệt kê tại phần
tài liệu tham khảo. Các số liệu trong luận văn đều là trung thực, có nguồn gốc
rõ ràng.
Học viên xin chịu hoàn toàn trách nhiệm trước hội đồng về kết quả luận
văn và cam đoan luận văn chưa được cơng bố trong bất kỳ cơng trình nghiên
cứu khoa học nào khác.
TP. Hồ Chí Minh, tháng 02 năm 2018
Học viên

Phạm Thị Oanh


LỜI CẢM ƠN
Để hoàn thành luận văn, học viên xin chân thành cảm ơn Ban Giám đốc
Học viện Hành chính Quốc gia, các thầy, cô Khoa sau đại học cùng các thầy
cơ giảng dạy các mơn học trong q trình học viên học tập tại Học viện. Đặc
biệt là xin trân trọng cảm ơn Tiến sĩ Trần Trọng Đức đã tận tâm, nhiệt tình
hướng dẫn và tạo điều kiện giúp đỡ học viên hoàn thành luận văn.
Xin chân thành cảm ơn đến lãnh đạo, cán bộ, công chức đang công tác
tại Văn phịng Huyện ủy Hóc Mơn, Phịng Lao động – Thương binh và xã hội
huyện Hóc Mơn đã tạo điều kiện và cung cấp tài liệu, số liệu để học viên đưa
vào nghiên cứu, dẫn chứng trong luận văn; cán bộ, công chức cấp xã nơi khảo
sát thực tế đã tận tình cung cấp thơng tin giúp học viên hoàn thành đề tài tốt
nghiệp.
Xin trân trọng cám ơn!


Trang

LỜI CAM ĐOAN....................................................................................................................... 1
LỜI CÁM ƠN............................................................................................................................... 2
DANH MỤC CÁC KÝ HIỆU, CÁC CHỮ VIẾT TẮT...................................... 3
DANH MỤC CÁC BẢNG..................................................................................................... 4
DANH MỤC CÁC HÌNH VẼ, ĐỒ THỊ....................................................................... 5
MỤC LỤC....................................................................................................................................... 6
MỞ ĐẦU.......................................................................................................................................... 1
CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ GIẢM NGHÈO

BỀN VỮNG.................................................................................................................................... 11
1.1. Lý luận về giảm nghèo bền vững............................................................................. 11
1.1.1. Các quan niệm về nghèo đói và nguyên nhân của nghéo đói.............11
1.1.2. Quan niệm chung về giảm nghèo bền vững................................................. 15
1.1.3. Chuẩn nghèo và phương pháp xác định chuẩn nghèo............................. 17
1.1.4. Các yếu tố ảnh hưởng đến giảm nghèo bền vững..................................... 21
1.1.5. Vai trò của giảm nghèo bền vững đối với sự phát triển kinh tế - xã hội
........................................................................................................................................................... 25

1.2. Quản lý nhà nƣớc về giảm nghèo bền vững.................................................... 26
1.2.1. Khái niệm Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững.........................26
1.2.2. Nội dung Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững........................... 27
1.2.3. Vai trò của quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững.........................32
1.3. Cách tiếp cận Quản lý công trong nghiên cứu Quản lý nhà nƣớc về
giảm nghèo bền vững................................................................................................................ 33
1.3.1 Tiếp cận từ góc độ pháp lý..................................................................................... 34
1.3.2 Tiếp cận từ góc độ chính trị.................................................................................... 34
1.3.3 Tiếp cận từ góc độ xã hội......................................................................................... 35

2.3. Đánh giá chung................................................................................................................... 77
2.3.1. Những thành tựu và nguyên nhân...................................................................... 77
2.3.2. Những hạn chế và nguyên nhân.......................................................................... 81


Tiểu kết chƣơng 2...................................................................................................................... 84


CHƢƠNG 3: GIẢI PHÁP HOÀN THIỆN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG TRÊN ĐỊA BÀN HUYỆN HĨC MƠN, THÀNH

PHỐ HỒ CHÍ MINH............................................................................................................... 85
3.1. Căn cứ đề xuất giải pháp hoàn thiện quản lý nhà nƣớc về giảm nghèo bền

vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí Minh.......................85
3.1.1. Những quan điểm, mục tiêu, định hướng của Đảng và chính sách của
Nhà nước về giảm nghèo bền vững đến năm 2020..................................................... 85
3.1.2. Mục tiêu, chỉ tiêu của Thành phố Hồ Chí Minh về giảm nghèo bền
vững đến năm 2020...................................................................................................................... 87
3.1.3. Mục tiêu, định hướng tăng cường quản lý nhà nước về giảm nghèo
bền vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn đến năm 2020.............................................. 88
3.2. Giải pháp hồn thiện quản lý nhà nƣớc về giảm nghèo bền vững trên
địa bàn huyện Hóc Mơn đến năm 2020........................................................................ 94
3.2.1. Đổi mới công tác tuyên truyền, nâng cao nhận thức............................... 94
3.2.2. Nâng cao chất lượng xây dựng chương trình, kế hoạch giảm nghèo
bền vững............................................................................................................................................. 95
3.2.3. Tổ chức lồng ghép thực hiện chính sách giảm nghèo.............................97
3.2.4. Đẩy mạnh phân cấp, phân quyền trong QLNN về giảm nghèo bền vững
........................................................................................................................................................... 100


giảm nghèo đang tiếp tục diễn ra với tỷ lệ hộ gia đình dưới ngưỡng nghèo
giảm nhanh. Đây là một thành tựu to lớn, khá quan trọng thể hiện việc thực
hiện thắng lợi chiến lược xóa đói, giảm nghèo của Đảng và Nhà nước ta, góp
phần xây dựng và phát triển đất nước vì mục tiêu “dân giàu, nước mạnh, dân
chủ, công b ng, văn minh”.

1


Thành phố Hồ Chí Minh là địa phương đầu tiên của cả nước khởi đầu
chương trình xóa đói giảm nghèo vào đầu năm 1992 (nay là chương trình
giảm nghèo bền vững). Hơn 25 năm (1992 - 2017) triển khai thực hiện, có thể
khẳng định nhiệm vụ giảm nghèo ln được Đảng bộ, Thành ủy, Ban Thường
vụ Thành ủy, chính quyền Thành phố đặc biệt quan tâm, xác định là nhiệm vụ
chính trị trọng tâm hàng đầu và tập trung lãnh đạo, chỉ đạo với quan điểm kiên
định, nhất quán và xuyên suốt vì mục tiêu chăm lo đời sống vật chất và tinh
thần cho nhân dân, nhất là dân nghèo đang sinh sống trên địa bàn Thành phố.
Hóc Mơn là huyện ngoại thành của thành phố Hồ Chí Minh đang trong
q trình đơ thị hóa nhanh, người dân nhập cư đơng, có diện tích tự nhiên là
10.943,4 ha gồm 11 xã, 01 thị trấn với 87 ấp - khu phố, 1.430 tổ nhân dân - tổ
dân phố. Cùng với cả nước và thành phố nói chung, trong những năm qua
cơng tác quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững ln được cả hệ thống
chính trị huyện Hóc Mơn quan tâm, xác định là một trong những nhiệm vụ
trọng tâm cần tập trung thực hiện nh m tạo sự chuyển biến tích cực về mức
sống, điều kiện sống và chất lượng cuộc sống của hộ nghèo, giảm số hộ nghèo
và tăng dần số hộ khá bền vững, rút ngắn khoảng cách giàu nghèo, từng bước
nâng cao mức sống cho người dân, đảm bảo cho người nghèo được hỗ trợ các
nhu cầu tối thiểu, được chăm sóc sức khỏe, có cơ hội được học tập, có thể tự
vươn lên trong cuộc sống, góp phần phát triển kinh tế - xã hội tại địa phương.
Theo đó, từ năm 1992 đến cuối năm 2017, huyện đã thực hiện 05 giai đoạn

nghèo, hộ cận nghèo thành phố áp dụng cho giai đoạn 2016 – 2020, trên địa
bàn huyện Hóc Mơn tỷ lệ hộ nghèo, hộ cận nghèo vẫn cịn cao (có 3.135 hộ
nghèo với 12.361 nhân khẩu (tỷ lệ 3,62%); 2.064 hộ cận nghèo với 8.066
nhân khẩu (tỷ lệ 2,38%) so với tổng số hộ dân toàn huyện (86.618 hộ). Đây là
những vấn đề hạn chế, khó khăn, thách thức đặt ra cho các nhà lãnh đạo, quản
lý trong việc tiếp tục triển khai thực hiện trong thời gian tới.
Giảm nghèo bền vững là sự nghiệp đấu tranh lâu dài, cần được thực
hiện kiên trì, thường xuyên, liên tục và tổ chức thực hiện phải phân kỳ theo lộ
trình và giải pháp phù hợp. Đặc biệt, yếu tố quan trọng để giảm nghèo có hiệu

3


quả là Nhà nước tạo động lực giảm nghèo, tác động b ng các chính sách phát
triển kinh tế - xã hội và chính sách hỗ trợ giảm nghèo. Trước tình hình đó,
việc nâng cao cơng tác quản lý Nhà nước về giảm nghèo tại huyện Hóc Mơn
là u cầu cấp thiết. Đó cũng là lý do tơi chọn đề tài: "Quản lý nhà nƣớc về
giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí
Minh" làm luận văn tốt nghiệp Thạc sỹ Quản lý công.
2.

T nh h nh nghiên cứu liên qu n đến đề tài luận văn

Trong những năm gần đây, vấn đề nghiên cứu liên quan đến chính sách
xóa đói giảm nghèo, giảm nghèo bền vững, quản lý nhà nước về giảm nghèo
bền vững là nội dung được nhiều tác giả quan tâm, nghiên cứu. Một số cơng
trình, đề tài của các tác giả nghiên cứu có liên quan như sau:
Trần Thị Bích Hạnh (2005), Thực hiện chính sách xóa đói, giảm nghèo
ở


cơng, Học viện Hành chính Quốc gia. Là cơng trình nghiên cứu sâu sắc và
toàn diện vấn đề quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên
địa bàn huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ. Trên cơ sở hệ thống hóa những vấn đề
lý luận Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững và đánh giá thực trạng
quản lý nhà nước, từ đó đề xuất một số giải pháp nh m đổi mới quản lý nhà
nước về giảm nghèo bền vững tiếp cận từ các khía cạnh thể chế, tổ chức bộ
máy, đội ngũ cán bộ, nguồn lực, hoạt động thanh tra, kiểm tra giám sát gắn
liền với địa bàn huyện Yên Lập, tỉnh Phú Thọ.
-

Liêu Khắc Dũng (2017), Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững

trên địa bàn thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang. Luận văn Thạc sỹ Quản lý hành
chính cơng, Học viện Hành chính Quốc gia. Đề tài đã tổng hợp và làm rõ các
quan điểm lý luận về nghèo đói và chống nghèo đói hiện nay một cách có hệ
thống, trên cơ sở đó làm rõ vai trị Quản lý nhà nước trong cơng cuộc xóa đói
giảm nghèo ở nước ta nói chung và hoạt động xóa đói giảm nghèo ở địa
phương nói riêng; kết quả giảm nghèo trên địa bàn thị xã Hà Tiên giai đoạn
2010 -2015. Từ đó đề ra giải pháp quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
trên địa bàn Thị xã Hà Tiên, tỉnh Kiên Giang ngày càng tốt hơn, mang lại hiệu
quả cao.
-

PGS.TS Lê Quốc Lý (chủ biên), Chính sách xóa đói giảm nghèo, thực trạng
và giải pháp, Nhà xuất bản chính trị quốc gia sự thật, Hà Nội 2012. Nhóm tác
giả đã làm rõ thực trạng nghèo đói ở Việt Nam, những chủ trương, đường lối
chính sách của Đảng và Nhà nước về công cuộc đổi mới chống đói
nghèo, những thành tựu và hạn chế trong q trình thực thi chính sách xóa đói

5

về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí
Minh, luận văn đề xuất một số giải pháp nh m nâng cao hiệu quả quản lý nhà
nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ
Chí Minh trong thời gian tới.

6


* Nhiệm vụ nghiên cứu
Hệ thống hóa cơ sở lý luận về quản lý nhà nước về giảm nghèo bền

-

vững.
-

Phân tích, đánh giá thực trạng quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên
địa bàn huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí Minh, qua đó xác định những hạn
chế, nguyên nhân hạn chế.
-

Đề xuất những giải pháp nh m nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước về

giảm nghèo bền vững, đáp ứng yêu cầu xây dựng và phát triển huyện Hóc
Mơn, thành phố Hồ Chí Minh.
4.

Đối tƣợng và phạm vi nghiên cứu của luận văn

*

khảo sát đối với 190 cán bộ, công chức hiện đang công tác tại Ủy ban nhân
dân huyện, xã – thị trấn có thực hiện nhiệm vụ quản lý nhà nước về giảm
nghèo bền vững trên địa bàn huyện. Và khảo sát đối với 220 hộ nghèo, hộ cận
nghèo là tại 02 xã, 01 thị trấn (01 xã là thuộc khu vực vùng sâu, vùng xa của
huyện (xã Nhị Bình); 01 xã có tốc độ phát triển kinh tế - xã hội thuộc mức
trung bình (xã Tân Thới Nhì) và Thị trấn Hóc Mơn là thuộc đô thị của huyện)
nh m phục vụ các nội dung nghiên cứu.
* Phương pháp luận
Đề tài nghiên cứu trên cơ sở phương pháp duy vật biện chứng của chủ
nghĩa Mác-Lênin, tư tưởng Hồ Chí Minh, quan điểm, đường lối của Đảng
Cộng sản Việt Nam, pháp luật của Nhà nước ta về quản lý nhà nước và những
quy định của pháp luật có liên quan, về khoa học hành chính công.
6. Ý nghĩ lý luận và thực tiễn của luận văn
-

Về lý luận:

Nghiên cứu quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn
huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí Minh được tiếp cận dưới nhiều góc độ của
các ngành khoa học khác nhau, nhưng chủ yếu và quan trọng nhất là tiếp cận
dưới góc độ của ngành khoa học Hành chính cơng, vì vậy luận văn tập trung
nghiên cứu, phân tích, đánh giá thực trạng và đưa ra các giải pháp nh m nâng

8


cao hiệu quả quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững, đáp ứng yêu cầu xây
dựng và phát triển huyện Hóc Mơn, thành phố Hồ Chí Minh.
- Luận văn tập trung hệ thống một cách cơ bản các khái niệm về nghèo
đói, nghèo đa chiều và quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững. Hệ thống

“giảm nghèo bền vững của huyện giai đoạn 2016 - 2020” theo Nghị quyết Đại
hội Đảng bộ huyện lần thứ XI (nhiệm kỳ 2015-2020) và cơng cuộc cơng
nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước vào năm 2020, phù hợp với điều kiện phát
triển kinh tế thị trường và hội nhập kinh tế quốc tế của Việt Nam.
Kết quả nghiên cứu của luận văn có thể sử dụng như một tài liệu tham
khảo cho Huyện ủy, Ủy ban nhân dân huyện, Phịng Lao động – Thương binh
– xã hội huyện Hóc Mơn trong việc hoạch định các chủ trương, chính sách
hồn thiện quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hóc
Mơn, thành phố Hồ Chí Minh trong thời gian tới.
7. Kết cấu của luận văn
Ngoài phần mở đầu, kết luận, danh mục tài liệu tham khảo, phụ lục,
luận văn được chia làm 3 chương:
Chương 1: Cơ sở lý luận quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững
Chương 2: Thực trạng Quản lý nhà nước về giảm nghèo bền vững trên
địa bàn huyện Hóc Mơn, Thành phố Hồ Chí Minh.
Chương 3: Định hướng và giải pháp hoàn thiện Quản lý nhà nước về
giảm nghèo bền vững trên địa bàn huyện Hóc Mơn, Thành phố Hồ Chí Minh.

10


CHƢƠNG 1: CƠ SỞ LÝ LUẬN QUẢN LÝ NHÀ NƢỚC VỀ
GIẢM NGHÈO BỀN VỮNG
1.1. Lý luận về giảm nghèo bền vững
1.1.1. Các quan niệm về nghèo đói và nguyên nhân của nghèo đói
1.1.1.1.Quan niệm về nghèo đói
Đói, nghèo là một hiện tượng xã hội cực kỳ phức tạp. Từ trước đến nay
có nhiều quốc gia, nhiều tổ chức trên thế giới đã đưa ra những quan niệm của
mình về nghèo đói, các quan niệm này phản ánh mục tiêu nghiên cứu, cũng
như phản ánh tình trạng nghèo của các nước trên thế giới. Có thể đưa ra một

thiếu cơ hội lựa chọn tham gia vào q trình phát triển của cộng đồng”.
Cịn theo Seebohm Rowntree - Nhà nghiên cứu người Anh, người đầu
tiên đi tìm thước đo nghèo đói, đã cho r ng: nghèo đói là tình trạng thiếu thốn
một số lượng tiền cần để có được những thứ tối thiểu cần thiết cho việc duy trì
thể chất thuần t”. Cịn Tổ chức Y tế Thế giới định nghĩa nghèo theo thu
nhập. Theo đó một người là nghèo khi thu nhập hàng năm ít hơn một nửa mức
thu nhập bình quân trên đầu người hàng năm (Per Capita Incomme, PCI) của
quốc gia.
Theo Từ điển Bách khoa toàn thư mở “Nghèo diễn tả sự thiếu cơ hội để
có thể sống một cuộc sống tương ứng với các tiêu chuẩn tối thiểu nhất định.
Thước đo các tiêu chuẩn này và các nguyên nhân dẫn đến nghèo nàn thay đổi
tùy theo địa phương và theo thời gian.
Từ những quan niệm nói trên, có thể thấy rõ nghèo đói gồm những khía
cạnh cơ bản sau:
Trước tiên và trên hết là sự khốn cùng về vật chất, được đo lường theo
một tiêu chí thích hợp về thu nhập hoặc tiêu dùng hay nói cách khác khía cạnh
đầu tiên của đói nghèo là đói nghèo theo thu nhập. Đi kèm với sự khốn cùng
về vật chất là sự hưởng thụ thiếu thốn về giáo dục và y tế. Tiếp đến nguy cơ
dễ bị tổn thương và dễ gặp rủi ro, tức là khả năng một hộ gia đình hay cá

12


nhân bị rơi vào cảnh nghèo đói về thu nhập hoặc về sức khỏe. Cuối cùng là
tình trạng khơng có tiếng nói và quyền lực của người nghèo.
Ở Việt Nam, khái niệm nghèo đói được hiểu như sau:
Nghèo là tình trạng một bộ phận dân cư chỉ được thoả mãn một phần
các nhu cầu tối thiểu cơ bản của cuộc sống và có mức sống thấp hơn so với
mức sống trung bình của cộng đồng xét trên mọi phương diện. Đói là trình
trạng một bộ phận dân cư có mức sống dưới mức tối thiểu và thu nhập không


13


dân cư không được hưởng và thỏa mãn các nhu cầu cơ bản của con người mà
những nhu cầu này được xã hội thừa nhận tùy theo trình độ phát triển kinh tế
-

xã hội và phong tục tập quán của địa phương”.
1.1.1.2 Nguyên nhân của nghèo đói
Nghèo đói là khái niệm có nhiều khía cạnh. Và ngun nhân của nghèo
đói cũng rất đa dạng, gồm các yếu tố khách quan và chủ quan. Có nhiều
ngun nhân dẫn đến tình trạng nghèo đói tại một số quốc gia trên thế giới nói
chung và ở Việt Nam nói riêng, trong đó có một số nguyên nhân cơ bản sau
đây:
-

Điều kiện tự nhiên khắc nghiệt: Mức độ nghèo đói thường có quan hệ

mật thiết với điều kiện tự nhiên, vị trí địa lý có ảnh hưởng rất lớn đến đời
sống, sinh hoạt của người dân. Đa số các quốc gia, vùng lãnh thổ, địa phương
có điều kiện tự nhiên khắc nghiệt thì đời sống của người dân thường thấp kém
so với những vùng có điều kiện tự nhiên thuận lợi, đất đai màu mỡ, khí hậu
thuận lợi. Chẳng hạn, ở Việt Nam khu vực các tỉnh duyên hải miền Trung có
điều kiện tự nhiên khắc nghiệt, thiên tai thường xuyên xảy ra nên sản xuất
kinh doanh, phát triển kinh tế thường gặp khó khăn vì thời tiết khơng thuận
lợi, nhu cầu tiêu dủng thấp, sức mua của người dân kém; phần lớn người dân
có đời sống thấp, việc làm khơng ổn định, thu nhập bấp bênh dẫn đến số hộ
nghèo, người nghèo chiếm tỷ lệ cao.
-

mới sản xuất, áp dụng khoa học công nghệ, giống mới... Người nghèo khơng
có đủ điều kiện tiếp cận với giáo dục, y tế, pháp luật nên họ chưa được bảo vệ
quyền và lợi ích hợp pháp đầy đủ. Người nghèo, đồng bào dân tộc thiểu số và
các đối tượng có hồn cảnh khó khăn đặc biệt thường có trình độ học vấn thấp
nên khơng có khả năng tự giải quyết các vấn đề vướng mắc có liên quan đến
pháp luật.
- Các nguyên nhân về nhân khẩu học: Quy mô hộ gia đình có ảnh
hưởng đến mức thu nhập bình qn của thành viên trong hộ. Đa số người
nghèo thường thuộc gia đình đơng con, đây là một trong những áp lực lớn đối
với họ, bắt buộc phải tập trung giải quyết các vấn đề ăn, ở, đi lại, học hành.
1.1.2. Quan niệm chung về giảm nghèo bền vững
Cho đến nay vẫn chưa có một quan niệm thống nhất về giảm nghèo hay
giảm nghèo bền vững là gì. Tuy nhiên vấn đề giảm nghèo vững luôn được đề

15


cập khi nói đến phát triển bền vững và giảm nghèo bền vững là một trong
những yếu tố quan trọng tạo nên sự phát triển bền vững. Qua nghiên cứu một
số tài liệu có thể quan niệm giảm nghèo và giảm nghèo bền vững như sau:
Giảm nghèo là làm cho bộ phận dân cư nghèo nâng cao mức sống, từng
bước thốt khỏi tình trạng nghèo. Biểu hiện ở tỷ lệ phầm trăm và số lượng người
nghèo giảm xuống. Nói một cách khác, giảm nghèo là quá trình chuyển bộ phận
dân cư nghèo lên một mức sống cao hơn, vượt ngưỡng nghèo [4, tr.9].
Ở

khía cạnh khác, giảm nghèo là chuyển từ tình trạng ít có điều kiện lựa chọn
sang tình trạng có đầy đủ điều kiện hơn để cải thiện đời sống mọi mặt của mỗi
người.