Sự ra đời của ngân hàng trung ương
Ngân hàng trung ương (có khi gọi là ngân hàng dự trữ) là cơ quan đặc trách
quản lý hệ thống tiền tệ của quốc gia và chịu trách nhiệm thi hành chính sách
tiền tệ.

Khi tiền giấy được phát hành ở châu Âu vào thế kỷ 16, hoạt động ngân hàng khá
thoải mái. Hầu như chỉ có một qui định duy nhất để gia nhập ngành ngân hàng:
cam kết thanh toán đầy đủ và đúng hạn các nghĩa vụ nợ! Về bản chất, đây là nghĩa
vụ của mọi tổ chức kinh doanh thông thường (Rothbard:1983, The mystery of
banking). Những người cổ vũ khái niệm ngân hàng trung ương cố gắng thuyết
phục công chúng rằng hoạt động tư do của các ngân hàng sẽ dẫn tới việc phát hành
quá nhiều tiền giấy. Từ đó, lạm phát xuất hiện và mở rộng. Có thực như vậy
không?
Rothbard cho rằng việc phát hành tiền giấy và các loại chứng chỉ tiền gửi không
đơn giản như vậy. Ngân hàng có thể chủ động cung cấp những thứ này nhưng còn
một vế quan trọng nữa, chúng có được chấp nhận sử dụng trong thanh toán hay
không? Niềm tin của công chúng với một ngân hàng cần thời gian (nhiều năm) để
tạo dựng. Đồng thời, sự tin tưởng chỉ có được với minh chứng cụ thể và rõ ràng
nhất: ngân hàng luôn hoàn thành đầy đủ các nghĩa vụ thanh toán của mình. Muốn
vậy, ngân hàng không thể phát hành lượng tiền giấy vượt quá nguồn lực của mình
và lạm phát sẽ không xảy ra.
Tuy vậy, hoạt động tự do của ngân hàng có những hạn chế. Trước tiên đó là giới

Ô-tô không phải là khách hàng của VgCB hoặc là khách
hàng và chuyển giấy chứng nhận tiền gửi kèm yêu cầu được nhận 8.000 đồng
vàng. Lúc này,
VgCB gần như chắc chắn không có đủ tiền để thanh toán, nếu như
không đòi được khoản cho vay. Ngay lập tức, ngân hàng chỉ có 5.000 đồng vàng.
Và do thiếu 3.000 đồng vàng, nghĩa vụ thanh toán đã không được thực hiện, ngân
hàng
VgCB phá sản! Cũng lưu ý rằng, trong tình huống trên, VgCB có tỷ lệ dự trữ
bằng 100% vốn.

Có thể đặt tiếp câu hỏi, ông
Ô tô có tiền sẽ làm gì? Ông ta sẽ gửi vào tài khoản
của mình ở một ngân hàng khác, có tên gọi
LeCB và nhận một giấy chứng nhận
tiền gửi trị giá 8.000 đồng vàng. Điều gì xảy ra với
VgCB nếu ông Ô-tô không
khăng khăng đòi rút tiền vàng khỏi ngân hàng mà chỉ yêu cầu ngân hàng
LeCB
nơi ông có tài khoản tiếp nhận giấy chứng nhận tiền gửi do
VgCB phát hành?
Ngân hàng
VgCB không phá sản! Trong sổ sách của ngân hàng ``Tiền gửi của Ô-
tô'
' được thay bằng ``Tiền gửi của LeCB.''
Vì sao
LeCB không đòi ngay 8.000 vàng từ VgCB, trong khi các ngân hàng cạnh
tranh với nhau? Đó là vì, cũng có những giao dịch tương tự những với chiều
ngược lại. Người nắm giữ chứng chỉ tiền gửi do
LeCB phát hành có tài khoản tại
VgCB. Vì vậy, hai ngân hàng có sự thỏa hiệp tạm thời với nhau (do bản chất là