Chỉ số EQ và vấn đề giáo dục nhân cách
Trí tuệ có đại diện cho nhân cách? Cốt lõi của việc giáo dục nhân cách?
Trong sự phát triển tâm lý học ở cả phương Tây và phương Đông, một thời
gian rất dài người ta đề cao trí tuệ đến mức xem tài trí như là cốt lõi của
nhân cách. Các nhà tuyển dụng trước đây chỉ lấy IQ (Intelligece Quotient -
chỉ số thông minh) làm thước đo giá trị cá nhân. Với cách nhìn như thế, suốt
hơn một thế kỷ vừa qua, ngay các nước tự xưng là "văn minh" vẫn coi chỉ số
IQ bậc cao là ưu thế tuyệt đối, là yếu tố duy nhất để thành nhân và thành
công.
Sai lầm đó mãi đến cuối thế kỷ 20 mới được phản tỉnh, khi mà các mạng
tuyền thông Internet với những cấu trúc dữ liệu tối mật của nhiều quốc gia bị
đánh cắp hoặc bị quấy rối bởi những "tin tặc" có chỉ số IQ siêu đẳng! Loài
người còn phản tỉnh nhiều hơn (dù muộn màng) khi người ta thấy mạng lưới
tội phạm quốc tế ngày càng đông, với những tên trùm mafia vừa cực kỳ
thông minh lại cũng cực kỳ gian ác! Thì ra nếu chỉ đo lường nhân cách theo
chỉ số IQ, ta không thể rạch ròi được hai loại người: thiện - ác; tốt - xấu; hữu
ích - có ích. Thật nguy hiểm nếu kẻ ác lại có chỉ số IQ bậc cao!
Thực tế đã chứng minh: nhiều người rất thông minh mà thuộc loại đục
khoét, quấy nhiễu... có hại cho cộng đồng và xã hội. Ngạn ngữ Italia đã có
câu: "Không phải đằng sau sự thông minh bao giờ cũng có một nhân cách
cao cả". Giá trị bản thân/ giá trị cá nhân được xác định chủ yếu bằng một đại
lượng khác, dùng một thước đo khác căn bản hơn, nhân bản hơn. Có ích -
không có ích đối với công việc và đối với cộng đồng trước hết xuất phát từ
hệ thống cảm xúc của cá nhân trong mối quan hệ giữa lợi ích cá nhân và lợi
ích cộng đồng.
Chỉ số EQ & nhân cách
EQ là viết tắt của cụm từ "Emotional Quotient" - chỉ số cảm xúc. Những
người có công trong nghiên cứu chẩn đoán và đưa ra chỉ số EQ là hai nhà
tâm lý học: Peter Salovey ở ĐH Yale và John Mayer ở ĐH New Hampshine
(Mỹ) năm 1996. Nhưng trước đó một năm (1995), trong cuốn sách của mình
(với đề tựa Emotional intelligence), nhà tâm lý học Daniel Goleman đã đề

kéo theo là sự hình thành nhân cách) thường xoay quanh "trục" cảm xúc. Và
trên thực tế, trục cảm xúc ấy ảnh hưởng trực tiếp và lâu dài đến nhân cách và
chất lượng sống của cá nhân đó. Nếu trục cảm xúc luôn được điều chỉnh và
cải thiện để liên tục được "nâng cấp" theo hướng nhân bản, thì mọi cơ chế
hoạt động của người đó sẽ được hoàn chỉnh dần trên con đường thành nhân
và thành công. Chính sự "nâng cấp ấy đã làm tăng trưởng nhân cách, cũng
góp phần tăng trưởng cả IQ và EQ.
Làm sao để nâng cao chỉ số EQ?
Khi đo (hay tự đo) chỉ số EQ, vấn đề đáng quan tâm không chỉ là xác định
được chỉ số EQ của ai đó đang ở vị trí cao hay thấp, mà chủ yếu là tự bản
thân mỗi người dần có một nhu cầu tự cải thiện và nâng cao chỉ số đó lên.
Dưới đây là tóm tắt những giải pháp tâm lý được tổng hợp thành "4 không":
1. Không chạy theo nhũng cảm xúc thấp kém.
2. Không lệ thuộc vào cảm xúc của người khác.
3. Không lấy nhận thức cảm tính làm cơ sở cho việc lựa chọn cảm xúc.
4. Không lấy thành tích danh nghĩa làm thước đo cho sự đánh giá cảm xúc.
Ở các nước phát triển cao, việc nghiên cứu chỉ số EQ cho phép các công ty
tuyển dụng được người có "căn bản" (hơn là chỉ có tay nghề). Họ sẽ loại
người có IQ cao mà EQ thấp, để giữ lại người IQ và EQ đều cao. Việc đề
bạt và tưởng thưởng cũng thế. Họ quan niệm chỉ số EQ cao cũng là một
dạng thông minh đặc biệt. "Nếu IQ là chỉ số đặc trưng cho sự thông minh trí
tuệ thì EQ được coi là chỉ số đặc trưng cho sự thông minh tâm hồn" (Peter
Salovey).