8.1.1. Tính cấp thiết
8.1.1.1. Những yêu cầu của sự phát triển xã hội đối với giáo dục
Giáo dục được thực hiện trong những hoàn cảnh kinh tế– xã hội cụ thể
và phục vụ cho các mục tiêu phát triển kinh tế xã hội. Vì thế những yêu cầu
của nền kinh tế – xã hội đối với giáo dục, đối với đội ngũ lao động là những
cơ sở quan trọng cho việc xác định phương hướng phát triển giáo dục. Sự
phát triển kinh tế- xã hội đặt ra những yêu cầu đối với giáo dục trên nhiều
phương diện. Sự phát triển kinh tế – xã hội hiện nay đặt ra những yêu cầu
nào cho việc đổi mới giáo dục và đổi mới PPDH ở trường THPT?
a. Hội nhập quốc tế: Cơ hội hay thách thức đối với giáo dục?
Bối cảnh phát triển kinh tế xã hội của đất nước và quốc tế đặt ra
những yêu cầu mới cho giáo dục. Việt Nam đang ở trong giai đoạn công
nghiệp hoá nền kinh tế và xã hội. Mặt khác Việt Nam đã gia nhập WTO
ngày 15.11.2006 (trở thành thành viên chính thức ngày 11.01.2007), tức là
đã trực tiếp tham gia tích cực vào quá trình toàn cầu hoá, hội nhập quốc tế.
Điều đó có ý nghĩa là vấn đề toàn cầu hoá và những yêu cầu của nền kinh
tếtri thức và xã hội tri thức cũng trực tiếp tác động đến kinh tế, xã hội cũng
như thị trường lao động của Việt Nam. Tổ chức thương mại thế giới WTO
(World Trade Organization) được thành lập ngày 15.04.1994, có hiệu lực từ
01.01.1995 với mục tiêu tháo gỡ những cản trở, nhằm tự do hoá thương mại
quốc tế. WTO quy định những quy tắc trong quan hệ kinh tế và thương mại
quốc tế. WTO là một tổ chức quốc tế góp phần quyết định trong việc mở
rộng quá trình toàn cầu hoá. Như vậy gia nhập WTO là sự tham gia trực tiếp
vào quá trình toàn cầu hoá, nhằm tận dụng những cơ hội và lợi ích, mặt khác
cũng phải chấp nhận những thách thức của toàn cầu hoá. Khái niệm toàn cầu
hoá được sử dụng lần đầu năm 1961 trong một từ điển toàn thư tiếng Anh.
Từ sau 1990, với sự kết thúc chiến tranh lạnh thì quá trình toàn cầu hoá nền
kinh tế phát triển nhanh chóng, khái niệm toàn cầu hoá trở thành một khái
niệm được đề cập đến ngày một nhiều. Khái niệm toàn cầu hoá mô tả quá
trình đa diện của sự tăng cường trao đổi, hoà nhập mang tính toàn cầu về
kinh tế, văn hoá và xã hội, đặc biệt trong lĩnh vực tự do hoá thương mại

dục, quản lý mục tiêu, chất lượng giáo dục, kinh tế giáo dục...;
• Toàn cầu hoá giáo dục tạo ra sự cạnh tranh về chất lượng giáo
dục và đào tạo;
• Toàn cầu hoá đặt ra những yêu cầu mới đối với người lao
động. Giáo dục cần đào tạo con người đáp ứng những đòi hỏi mới này của
xã hội. Đây chính là thách thức cơ bản nhất của việc gia nhập WTO và toàn
cầu hoá đối với giáo dục. Những yêu cầu mới của xã hội đối với người lao
động trong điều kiện toàn cầu hoá và xã hội tri thức sẽ được trình bày rõ hơn
trong phần tiếp theo.
b. Xã hội tri thức và giáo dục
Toàn cầu hoá là kết quả của những tiến bộ của loài người về đổi mới
công nghệ, đặc biệt là công nghệ thông tin. Vì vậy khái niệm toàn cầu hoá
cũng gắn liền với khái niệm nền kinh tếtri thức hay xã hội tri thức. Dưới góc
độ kinh tế - xã hội, loài người hiện nay đang ở giai đoạn quá độ từ xã hội
công nghiệp sang xã hội tri thức.
Xã hội tri thức là một hình thái xã hội-kinh tế, trong đó tri thức trở
thành yếu tố quyết định đối với nền kinh tế hiện đại bao gồm các quá trình
sản xuất và quan hệ sản xuất của nó, cũng như đối với sự phát triển và các
nguyên tắc tổ chức của xã hội.
Khái niệm xã hội tri thức và khái niệm nền kinh tế tri thức là hai khái
niệm có mối quan hệ chặt chẽ. Nền kinh tế tri thức là nền kinh tê trong đó tri
thức trở thành yếu tố quyết định của lực lượng sản xuất. Khái niệm xã hội tri
thức ở đây không phải chỉ một hình thái phát triển cao hơn nền kinh tế tri
thức mà là một khái niệm rộng, chỉ một hình thái xã hội, trong đó nền kinh
tế của nó là nền kinh tế tri thức. Khái niệm xã hội tri thức có ý nghĩa quan
trọng trong giáo dục, vì khi đề cập đến xã hội tri thức thì không chỉ nhấn
mạnh đến nền kinh tế mà còn đề cập đến các lĩnh vực xã hội khác, trong đó
có giáo dục. Xã hội tri thức có những đặc điểm cơ bản sau:
• Tri thức là yếu tố then chốt của lực lượng kiến tạo xã hội hiện
đại, của lực lượng sản xuất và tăng trưởng kinh tế;

lao động về năng lực hành động, khả năng sáng tạo, linh hoạt, tính trách
nhiệm, năng lực cộng tác làm việc, khả năng giải quyết các vấn đề phức hợp
trong những tình huống thay đổi. Trong xã hội tri thức, việc phát triển kinh
tế - xã hội dựa vào tri thức. Vì vậy giáo dục đóng vai trò then chốt trong việc
phát triển kinh tế xã hội thông qua việc đào tạo con người, chủ thể sáng tạo
và sử dụng tri thức. Việc gia nhập WTO của Việt Nam trước hết sẽ làm tăng
nhu cầu của thịtrường lao động đối với đội ngũ nhân lực có trình độ cao.
Từ những đòi hỏi trên đây của sự phát triển kinh tế xã hội trong điều
kiện toàn cầu hoá và xã hội tri thức có thể khẳng định rằng mô hình giáo dục
"hàn lâm kinh viện“ đào tạo ra những con người thụ động, chạy theo bằng
cấp, chú trọng việc truyền thụ những kiến thức lý thuyết xa rời thực tiễn, còn
gọi là "kiến thức chết“ không còn thích hợp với những yêu cầu mới của xã
hội và thị trường lao động. Giáo dục cần đổi mới để đáp ứng được những
yêu cầu của sự phát triển kinh tế, xã hội và thị trường lao động.
8.1.1.2. Một số vấn đề về thực trang dạy học ở trương THPT
Để xác định phương hướng và những biện pháp đổi mới PPDH thì
trước hết cần nhậnbiết và đánh giá những vấn đề chung có liên quan cũng
như những vấn đề về PPDH và những cản trở trong việc đổi mới PPDH.
a. Những vấn đề chung về văn hoá học tập
Khái niệm văn hoá học tập chỉ hệ thống toàn thể các thểchế, hoạt
động, đặc điểm tâm lý và truyền thống ở một cộng đồng trong lĩnh vực giáo
dục, chúng có chức năng định hướng cho những hành động của người học
trong cộng đồng, truyền 20 thụ những thái độ và nhận thức về việc học tập,
được hình thành và được chia sẻ trong tập thể cộng đồng với những
hệthống và quy chế. Khái niệm văn hoá học tập bao gồm nhiều yếu tố như
quan niệm về việc học, chương trình, mục tiêu, nội dung, phương pháp dạy
học,động cơ học tập, đặc điểm tâm lý, truyền thống, quan hệ GV-HS trong
dạy học…
Đánh giá thực trạng giáo dục Việt Nam, tài liệu chiến lược phát triển
giáo dục 2001-2010 (2002, tr.14) đã khẳng định: “Chương trình, giáo trình,