Cơ sở lý luận chung về phân tích tài chính Ph ơng
pháp phân tích tài chính tình hình tài chính và Hiệu
quả tài chính qua phân tích tài chính.
I- CƠ sở lý luận chung về phân tích tài chính.
1. Khái niệm, đối tợng phân tích tài chính.
1.1. Khái niệm.
Phân tích tài chính là một tập hợp các khái niệm, phơng pháp, công cụ theo một hệ thống nhất
định cho phép thu thập và xử lý các thông tin kế toán cũng nh các thông tin khác trong quản lý doanh nghiệp
nhằm đa ra những đánh giá chính xác, đúng đắn về tình hình tài chính, khả năng và tiềm lực của doanh
nghiệp, giúp nhà quản lý kiểm soát tình hình kinh doanh của doanh nghiệp, nâng cao hiệu quả sử dụng vốn
cũng nh dự đoán trớc những rủi ro có thể xảy ra trong tơng lai để đa các quyết định xử lý phù hợp tuỳ theo
mục tiêu theo đuổi.
1.2. Đối tợng của phân tích tài chính.
Để tiến hành hoạt động sản xuất kinh doanh, doanh nghiệp cần có các hoạt động trao đổi điều
kiện và kết quả sản xuất thông qua những công cụ tài chính và vật chất. Chính vì vậy, bất kỳ doanh nghiệp
nào cũng phải tham gia vào các mối quan hệ tài chính đa dạng và phức tạp. Các quan hệ tài chính đó có thể
chia thành các nhóm chủ yếu sau:
Thứ nhất: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với Nhà nớc. Quan hệ này biểu hiện trong quá
trình phân phối lại tổng sản phẩm xã hội và thu nhập quốc dân giữa ngân sách Nhà nớc với các doanh nghiệp
thông qua các hình thức:
- Doanh nghiệp nộp các loại thuế vào ngân sách theo luật định.
- Nhà nớc cấp vốn kinh doanh cho các doanh nghiệp (DNNN) hoặc tham gia với t cách ngời góp
vốn (Trong các doanh nghiệp sở hữu hỗn hợp).
Thứ hai: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với thị trờng tài chính và các tổ chức tài chính.
Thể hiện cụ thể trong việc huy động các nguồn vốn dài hạn và ngắn hạn cho nhu cầu kinh doanh:
- Trên thị trờng tiền tệ đề cập đến việc doanh nghiệp quan hệ với các ngân hàng, vay các khoản
ngắn hạn, trả lãi và gốc khi đến hạn.
- Trên thị trờng tài chính, doanh nghiệp huy động các nguồn vốn dài hạn bằng cách phát hành các
loại chứng khoán (Cổ phiếu, trái phiếu) cũng nh việc trả các khoản lãi, hoặc doanh nghiệp gửi các khoản vốn
nhàn rỗi vào ngân hàng hay mua chứng khoán của các doanh nghiệp khác.
Thứ ba: Quan hệ tài chính giữa doanh nghiệp với các thị trờng khác huy động các yếu tố đầu vào

họ trong trờng hợp doanh nghiệp gặp rủi ro.
Đối các nhà đầu t, họ quan tâm đến lợi nhuận bình quân vốn của Công ty, vòng quay vốn, khả
năng phát triển của doanh nghiệp...Từ đó ảnh hởng tới các quyết định tiếp tục đầu t và Công ty trong tơng lai.
Bên cạnh những nhóm ngời trên, các cơ quan tài chính, cơ quan thuế, nhà cung cấp, ngời lao
động...cũng rất quan tâm đến bức tranh tài chính của doanh nghiệp với những mục tiêu cơ bản giống nh các
chủ ngân hàng, chủ doanh nghiệp và nhà đầu t.
Tất cả những cá nhân, tổ chức quan tâm nói trên đều có thể tìm thấy và thoả mãn nhu cầu về thông tin
của mình thông qua hệ thống chỉ tiêu do phân tích báo cáo tài chính cung cấp.
3. Tổ chức công tác phân tích tài chính.
Quá trình tổ chức công tác phân tích tài chính đợc tiến hành tuỳ theo loại hình tổ chức kinh doanh ở
các doanh nghiệp nhằm mục đích cung cấp, đáp ứng nhu cầu thông tin cho quá trình lập kế hoạch, công tác
kiểm tra và ra quyết định. Công tác tổ chức phân tích phải làm sao thoả mãn cao nhất cho nhu cầu thông tin
của từng loại hình quản trị khác nhau.
- Công tác phân tích tài chính có thể nằm ở một bộ phận riêng biệt đặt dới
quyền kiểm soát trực tiếp của ban giám đốc và làm tham mu cho giám đốc. Theo
hình thức này thì quá trình phân tích đợc thể hiện toàn bộ nội dung của hoạt động
kinh doanh. Kết quả phân tích sẽ cung cấp thông tin thờng xuyên cho lãnh đạo
trong doanh nghiệp. Trên cơ sở này các thông tin qua phân tích đợc truyền từ trên
xuống dới theo chức năng quản lý và quá trình giám sát, kiểm tra, kiểm soát, điều
chỉnh, chấn chỉnh đối với từng bộ phận của doanh nghiệp theo cơ cấu từ ban giám
đốc đến các phòng ban.
- Công tác phân tích tài chính đợc thực hiện ở nhiều bộ phận riêng biệt
theo các chức năng của quản lý nhằm cung cấp thông tin và thoả mãn thông tin
cho các bộ phận của quản lý đợc phân quyền, cụ thể:
+ Đối với bộ phận đợc phân quyền kiểm soát và ra quyết định về chi phí, bộ
phận này sẽ tổ chức thực hiện thu nhập thông tin và tiến hành phân tích tình hình
biến động chi phí, giữa thực hiện so với định mức nhằm phát hiện chênh lệch chi
phí cả về hai mặt động lợng và giá để từ đó tìm ra nguyên nhân và đề ra giải pháp.
+ Đối với bộ phận đợc phân quyền kiểm soát và ra quyết định về doanh thu
(Thờng gọi là trung tâm kinh doanh), là bộ phận kinh doanh riêng biệt theo địa

phân tích giúp phát hiện ngay ra sai lệch, giúp doanh nghiệp đa ra đợc các diều
chỉnh kịp thời và thờng xuyên trong quá trình hoạt động kinh doanh. Tuy nhiên
biện pháp này thờng công phu và tốn kém.
b. Phân tích định kỳ.
Đợc đặt ra sau mỗi chu kỳ kinh doanh khi cáo báo cáo đã đựoc thành lập.
Phân tích định kỳ là phân tích sau quá trình kinh doanh, vì vậy kết quả phân tích
nhằm đánh giá tình hình thực hiện, kết quả hoạt động kinh doanh của từng kỳ và
là cơ sở cho xây dựng kế hoạch kinh doanh kỳ sau.
4.3. Căn cứ theo nội dung phân tích.
a. Phân tích chỉ tiêu tổng hợp.
Phân tích theo chỉ tiêu tổng hợp là việc tổng kết tất cả các kết quả phân tích
để đa ra một số chỉ tiêu tổng hợp nhằm đánh giá toàn bộ hoạt động sản xuất kinh
doanh trong mối quan hệ nhân quả giữa chúng cũng nh dới tác động Của các yếu
tố thuộc môi trờng.
Ví dụ: - Phân tích các chỉ tiêu phản ánh kết quả khối lợng, chất lợng sản xuất kinh
doanh.
- Phân tích các chỉ tiêu phản ánh kết quả doanh thu và lợi nhuận.
b. Phân tích chuyên đề.
Còn đợc gọi là phân tích bộ phận, là việc tập trung vào một số nhân tố của
quá trình kinh doanh tác động, ảnh hởng đến những chỉ tiêu tổng hợp.
Ví dụ: - Các yếu tố về tình hình sử dụng lao động; các yếu tố về sử dụng nguyên
vật liệu.
II. Phơng pháp phân tích tài chính.
1. Các bớc trong quá trình tiến hành phân tích tài chính.
1.1. Thu nhập thông tin.
Phân tích hoạt động tài chính sử dụng mọi nguồn thông tin có khả năng lý giải và thuyết minh
thực trạng hoạt động tài chính, hoạt động sản xuất kinh doanh của doanh nghiệp, phục vụ cho quá trình dự
đoán, đánh giá, lập kế hoạch. Nó bao gồm với những thông tin nội bộ đến những thông tin bên ngoài, những
thông tin kế toán và thông tin quản lý khác, những thông tin về số lợng và giá trị... Trong đó các thông tin kế
toán là quan trọng nhất, đợc phản ánh tập trung trong các báo cáo tài chính doanh nghiệp, đó là những nguồn

đổi tài chính, các chỉ tiêu tài chính tổng hợp và chi tiết, nhằm đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp.
Về lý thuyết có nhiều phơng pháp phân tích tài chính doanh nghiệp, nhng trên thực tế ngời ta th-
ờng sử dụng các phơng pháp sau.
2.1. Phơng pháp so sánh.
- So sánh giữa số thực hiện kỳ này với số thực hiện kỳ trớc để thấy rõ xu hớng thay đổi về tài
chính của doanh nghiệp, thấy đợc tình hình tài chính đợc cải thiện hay xấu đi nh thế nào để có biện pháp
khắc phục trong kỳ tới.
- So sánh giữa số thực hiện với số kế hoạch để thấy rõ mức độ phấn đấu của doanh nghiệp.
- So sánh giữa số thực hiện kỳ này với mức trung bình của ngành để thấy tình hình tài chính
doanh nghiệp đang ở trong tình trạng tốt hay xấu, đợc hay cha đợc so với doanh nghiệp cùng ngành.
- So sánh theo chiều dọc để thấy đợc tỷ trọng của từng tổng số ở mỗi bản báo cáo và qua đó chỉ
ra ý nghĩa tơng đối của các loại các mục, tạo điều kiện thuận lợi cho việc so sánh.
- So sánh theo chiều ngang để thấy đợc sự biến động cả về số tuyệt đối và số tơng đối của một
khoản mục nào đó qua các niên độ kế toán liên tiếp.
Khi sử dụng phơng pháp so sánh phải tuân thủ 2 điều kiện sau:
- Điều kiện một: Phải xác định rõ gốc so sánh và kỳ phân tích.
- Điều kiện hai: Các chỉ tiêu so sánh (Hoặc các trị số của chỉ tiêu so sánh) phải đảm bảo tính chất có thể so
sánh đợc với nhau. Muốn vậy, chúng phải thống nhất với nhau về nội dung kinh tế, về ph ơng pháp tính toán,
thời gian tính toán.
2.2. Phơng pháp tỷ lệ.
Phơng pháp này dựa trên các ý nghĩa chuẩn mực các tỷ lệ của đại lợng tài chính trong các quan
hệ tài chính. Về nguyên tắc, phơng pháp này yêu cầu phải xác định đợc các ngỡng, các định mức để nhận
xét, đánh giá tình hình tài chính doanh nghiệp, trên cơ sở so sánh các tỷ lệ của doanh nghiệp với giá trị các tỷ
lệ tham chiếu.
Đây là phơng pháp có tính hiện thực cao với các điều kiện đợc áp dụng ngày càng đợc bổ sung và
hoàn thiện hơn. Vì:
- Nguồn thông tin kế toán và tài chính đợc cải tiến và cung cấp đầy đủ hơn là cơ sở để hình thành
những tham chiếu tin cậy nhằm đánh giá một tỷ lệ của một doanh nghiệp hay một nhóm doanh nghiệp.
- Việc áp dụng tin học cho phép tích luỹ dữ liệu và thúc đẩy nhanh quá trình tính toán hàng loạt
các tỷ lệ.

nsả Tài
thuần Lãi
=ROI
ROI là phân tích của hệ thống quay vòng vốn với tỷ lệ lãi thuần trên doanh thu, mặt khác ROI
còn có 2 ý nghĩa: Cho phép liên kết 2 con số cuối cùng của 2 báo cáo tài chính cơ bản (Lãi thuần của báo cáo
kết quả hoạt động kinh doanh và Tổng cộng tài sản); Kết hợp 3 yếu tố cơ bản cần phải xem xét ngay từ đầu
trớc khi đi vào phân tích chi tiết.
Bên cạnh việc huy động và sử dụng vốn, khả năng tự bảo đảm về mặt tài chính và mức độ độc lập
về mặt tài chính cũng cho thấy một cách khái quát về tình hình tài chính doanh nghiệp.
Tỷ suất tài trợ =
Nguồn vốn chủ sở hữu
Tổng số nguồn vốn
Chỉ tiêu này càng nâng cao chứng tỏ mức độc lập về mặt tài chính của doanh nghiệp càng lớn
vì hầu hết tài sản doanh nghiệp có dợc đều là của doanh nghiệp.
Tỷ suất thanh toán
hiện hành
=
Tổng số tài sản lu động
Tổng số nợ ngắn hạn
Tỷ suất này cho thấy khả năng đáp ứng các khoản nợ ngắn hạn của doanh nghiệp là cao hay
thấp. Nếu tỷ lệ này xấp xỉ bằng 1 thì doanh nghiệp có tình hình tài chính nằm tại trạng thái bình th ờng tơng
đơng với việc có đủ khả năng thanh toán các khoản nợ ngắn hạn
Tỷ suất thanh toán của
vốn lu động
=
Tổng số vốn bằng tiền
Tổng số vốn tài sản lu động
Chỉ tiêu này phản ánh khả năng chuyển đổi thành tiền của tài sản lu động, thực tế cho thấy, chỉ
tiêu này lớn hơn 0,5 hoặc nhỏ hơn 0,1 đều không tốt vì sẽ gây ra ứ đọng vốn hoặc thiếu vốn cho hoạt động
thanh toán.

- Nguồn vốn và sử dụng vốn phải cân đối với nhau.
Cuối cùng, tiến hành sắp xếp các chỉ tiêu về nguồn vốn và sử dụng vốn theo những trình tự nhất
định tuỳ theo mục tiêu phân tích và phản ánh vào một bảng biểu theo mẫu sau:
Biểu 1. Các chỉ tiêu về nguồn vốn và sử dụng vốn
Chỉ tiêu Số tiền Tỷ trọng
1.Sử dụng vốn
.........
Cộng sử dụng vốn
2.Nguồn vốn
.........
Cộng nguồn vốn
Nội dung phân tích này cho ta biết trong một kỳ kinh doanh nguồn vốn tăng, giảm bao nhiêu?
Tình hình sử dụng vốn nh thế nào ? Những chỉ tiêu nào là chủ yếu ảnh hởng tới sự tăng giảm nguồn vốn và
sử dụng vốn của doanh nghiệp? Tử đó có giải pháp khai thác các nguồn vốn và nâng cao hiệu quả sử dụng
vốn trong doanh nghiệp.
1.2.2. Tình hình đảm bảo nguồn vốn.
Để tiến hành sản xuất kinh doanh, các doanh nghiệp cần có tài sản bao gồm: TSCĐ và đầu t dài
hạn; TSLĐ và đầu t ngắn hạn. Để hình thành hai loại tài sản này, phải có các nguồn vốn tài trợ t ơng ứng, bao
gồm nguồn vốn dài hạn và nguồn vốn ngắn hạn.
Nguồn vốn ngắn hạn là nguồn vốn mà doanh nghiệp sử dụng trong khoảng thời gian dới 1 năm
cho hoạt động sản xuất kinh doanh bao gồm các khoản nợ ngắn hạn, nợ phải trả nhà cung cấp và nợ phải trả
ngắn hạn khác.
Nguồn vốn dài hạn là nguồn vốn doanh nghiệp sử dụng lâu dài cho hoạt động kinh doanh bao
gồm nguồn vốn chủ sở hữu, nguồn vốn vay nợ trung, dài hạn...
Nguồn dài hạn trớc hết đợc đầu t để hình thành TSCĐ,phần d của nguồn vốn dài hạn và nguồn
vốn ngắn hạn đợc đầu t hình thành nên TSLĐ.