L IC M

N

Trong quá trình nghiên c u và th c hi n lu n v n, tác gi đã nh n đ
khoa h c t n tình c a TS

Hoài Nam, PGS.TS Nguy n Mai

cs h

ng d n

ng và nh ng góp ý

v chun mơn q báu c a các th y cô giáo trong khoa Th y v n h c và Tài nguyên
n

c-Tr

ng

đi m Qu c gia v

i h c Th y l i. Tác gi g i l i c m n đ n Phịng Thí nghi m Tr ng
ng l c sông bi n – Vi n Khoa h c Th y L i Vi t Nam đã chia

s mơ hình Mike-NAM và các s li u khí t

ng th y v n liên quan; Tr


tr

c đây. T t c các trích d n đã đ

c ai công b

c ghi rõ ngu n g c.
Hà N i, ngày 07 tháng 07 n m 2017
Tác gi lu n v n

BOONSY SITTHIDETH

ii


M CL C
DANH M C HÌNH ..................................................................................................... V
DANH M C B NG ................................................................................................. VII
DANH M C CÁC KÝ T
M

VI T T T ..................................................................... IX

U .......................................................................................................................1

CH

NG 1 T NG QUAN V N

NGHIÊN C U ................................................5


1.3.6. M ng l
K t lu n ch
CH

ng, khí h u ............................................................................14

i tr m khí t

ng, th y v n ................................................................23

ng 1 .......................................................................................................27

NG 2 PH

NG PHÁP NGHIÊN C U VÀ PHÂN TÍCH S LI U ............29

2.1 . Cách ti p c n và ph

ng pháp nghiên c u tác đ ng c a B KH .......................29

2.2 . Mơ hình khí h u có đ phân gi i siêu cao ..........................................................29
2.3 . Mơ hình th y v n Mike-NAM ............................................................................32
2.3.1 . Gi i thi u mơ hình..........................................................................................33

iii


2.3.2 . C u trúc c a mơ hình...................................................................................... 34
2.3.3 . Hi u ch nh các thông s c a mơ hình ............................................................ 38

3.3 . Xác đ nh các đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k cho giai đo n trung h n
(2080-2099) ................................................................................................................. 52
3.4 . ánh giá s bi n đ i c a các đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k ............... 53
K T LU N VÀ KHUY N NGH ............................................................................. 61
BÀI BÁO KHOA H C............................................................................................... 63
TÀI LI U THAM KH O ........................................................................................... 64
PH L C .................................................................................................................... 68

iv


DANH M C HÌNH
Hình 1.1 B n đ v trí l u v c sơng Pơ Kơ .................................................................11
Hình 1. 2 L

i tr m khí t

Hình 1. 3 B n đ l

ng khu v c th

ng l u sông Dak Bla .............................24

i tr m th y v n khu v c th

ng l u sơng Dak Bla ...................25

Hình 2.1 Minh h a mơ hình AGCM3.2S (Ngu n: MRI) ...........................................30
Hình 2. 2 S đ mơ t c u trúc mơ hình NAM ...........................................................35
Hình 2. 3 Chia l u v c Pơ Kơ b ng ph

Hình 3. 7

ng t n su t dòng ch y n m thi t k giai đo n dài h n .........................53

Hình 3. 8 Bi n đ i l

ng m a trung bình nhi u n m

giai đo n trung và dài h n so

v i giai đo n c s (1989-2008) .................................................................................55
Hình 3. 9 Bi n đ i l

ng m a 1 ngày max (R1d_max)

giai đo n trung và dài h n so

v i giai đo n c s (1989-2008) .................................................................................55
Hình 3. 10 Bi n đ i l

ng m a 3 ngày max (R3d_max)

giai đo n trung và dài h n

so v i giai đo n c s (1989-2008) .............................................................................56
Hình 3. 11 Bi n đ i l

ng m a 5 ngày max (R5d_max)

giai đo n trung và dài h n


c tr ng hình thái sơng Pơ Kơ

B ng 1. 2

c tr ng nhi t đ m t s tr m

B ng 1. 3

Kon Tum .............................................12
Kon Tum...............................................15

m (%) trung bình tháng, n m các tr m

Kon Tum ............................16

B ng 1. 4 T ng s gi n ng (gi ) và s gi n ng trung bình t i các tr m

Kon Tum

.....................................................................................................................................17
B ng 1. 5 T ng l
B ng 1. 6
B ng 1. 7 L

ng b c h i (mm) ng Piche t i các tr m

Kon Tum ..................17

c tr ng t c đ gió (m/s) t i các tr m t i các tr m

.....................................................................................................................................26
B ng 2. 1 Mơ hình NAM đ n bao g m 9 thông s c n đ

c hi u ch nh ...................38

B ng 2. 2 K t qu tính tốn tr ng s m a l u v c Pô Kô ..........................................40
B ng 2. 3 Thơng s hi u ch nh mơ hình .....................................................................42
B ng 2. 4 ánh giá sai s c a mơ hình .......................................................................43
B ng 2. 5 ánh giá sai s ki m đ nh c a mơ hình [29] ..............................................44
B ng 3. 1 Các đ c tr ng th y v n và dòng ch y thi t k giai đo n c s ..................49
B ng 3. 2 K t qu xác đ nh dòng ch y n m thi t k giai đo n c s .........................49
B ng 3. 3 K t qu xác đ nh dòng ch y l thi t k l u v c giai đo n c s ................50
B ng 3. 4

c tr ng th y v n và dòng ch y thi t k gian đo n trung h n .................51
vii


B ng 3. 5 Dòng ch y n m thi t k giai đo n trung h n .............................................. 51
B ng 3. 6 Dòng ch y l thi t k giai đo n trung h n .................................................. 51
B ng 3. 7

c tr ng th y v n và dòng ch y thi t k gian đo n dài h n ..................... 52

B ng 3. 8 Dòng ch y n m thi t k giai đo n dài h n .................................................. 52
B ng 3. 9 Dòng ch y l thi t k giai đo n dài h n ..................................................... 52
B ng 3. 10 Bi n đ i (%) các đ c tr ng dòng ch y giai đo n trung và dài h n so v i
giai đo n c s (1989-2008)........................................................................................ 59
B ng 3. 11 Bi n đ i (%) dòng ch y n m thi t k giai đo n trung và dài h n so v i
giai đo n c s (1989-2008)........................................................................................ 59


i khác

SREX : Báo cáo v qu n lý r i ro thiên tai và các hi n t
thúc đ y thích ng v i B KH

ix

ng c c đoan nh m
M
1.

U
Tính c p thi t c a đ tài

Bi n đ i khí h u (B KH) đã và đang làm gia t ng các hi n t
Nh ng n m cu i th p k 90 và đ u thiên niên k m i đ

ng th i ti t c c đoan.

c cho là nóng nh t trong

l ch s ; ví d nh đ t nóng đ t đ nh vào n m 2003, t i m t s n
hàng ch c nghìn ng

c châu Âu đã có


nhi u h n. V c b n, d a trên báo cáo g n đây nh t c a IPCC [2], l

ng m a đ

c

d báo t ng vào cu i th k 21 đ i v i h u h t các khu v c có khí h u ơn đ i, trong
khi đó khu v c nhi t đ i và c n nhi t đ i l
xu th t ng nh . Th nh ng h u h t l

ng m a trung bình n m đ

ng m a có xu h

c d báo có

ng gi m đi trong mùa khơ

và t ng lên trong mùa m a. Thêm vào đó, đang có s d ch chuy n v mùa, theo đó
mùa m a b t đ u mu n và k t thúc ch m h n so v i hi n t i [3], [4]. M t nghiên c u
g n đây c a các nhà khoa h c thu c m t Vi n hàng đ u th gi i v nghiên c u khí
h u c a Nh t B n đã ch ra r ng s l
Bình D

ng có chi u h

ngh a đó là c

ng các c n bão nhi t đ i


c phê

ng c a B KH đ n

quy mô và hi u qu c a d án, cơng trình, v.v... Các bài tốn quy ho ch, thi t k đa
s d a trên s bi n thiên c a th i ti t trong quá kh đ xây d ng xác đ nh các đ c
tr ng th y v n, dòng ch y thi t k v i gi thi t là khí h u là n đ nh và ho c n u có
dao đ ng thì t n su t xu t hi n c ng không đ i theo th i gian. Tuy nhiên, trong đi u
ki n B KH ngày càng t ng, gi thi t này có l khơng còn phù h p n a. Vi c cho
r ng B KH làm thay đ i đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k đã và đang đ

c

ch p nh n r ng rãi trong c ng đ ng các nhà khoa h c [6].
Do đó, đánh giá thay đ i các đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k cho các l u v c
sông là th c s c n thi t; đây đ

c coi là m t trong nh ng n l c h tr vi c l a

ch n các tiêu chí thi t k trong quy ho ch, xây d ng cơng trình và qu n lý l u v c
sơng thích ng v i B KH.
2.

M c tiêu nghiên c u

Lu n v n đ

c th c hi n nh m đánh giá s bi n đ i c a các đ c tr ng th y v n, dòng

ch y thi t k

Ph

ng pháp nghiên c u

Lu n v n s d ng các ph

ng pháp sau đ đánh giá s bi n đ i c a các đ c tr ng

th y v n, dòng ch y thi t k trong đi u ki n B KH:
- Ph

ng pháp t ng h p, k th a tài li u: T ng h p có ch n l c các tài li u hi n có

liên quan đ n tác đ ng c a B KH đ n các đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k ,
v.v…; k th a các s li u, k t qu c a các đ tài nghiên c u tr

c đó làm c s khoa

h c ph c v các n i dung nghiên c u c a đ tài;
- Ph

ng pháp mơ hình khí h u: L a ch n mơ hình khí h u, k ch b n d báo m a

phù h p v i m c tiêu c a đ tài;
- Ph

ng pháp mô hình tốn: Mơ ph ng q trình m a-dịng ch y trên l u v c

nghiên c u b ng mơ hình th y v n;
- Ph

h n và dài h n; và đánh giá s bi n đ i trong đi u ki n B KH

3


6.
-

D ki n đóng góp c a đ tài
ánh giá đ

c s bi n đ i các đ c tr ng th y v n, dòng ch y thi t k cho l u v c

sông Pô Kô trong các giai đo n trung h n và dài h n;
7.

C u trúc lu n v n

N i dung c a lu n v n đ

c trình bày trong 3 ch

ng, c th nh sau:

- CH

NG I: T ng quan v n đ nghiên c u.

- CH


tr

ng và h sinh thái.

i v i Vi t Nam, Ngân hàng Phát tri n Châu Á, Ngân hàng

Th gi i đ u x p Vi t Nam vào nhóm các n
B KH và n
nguyên n

c có nguy c cao d b t n th

ng do

c bi n dâng. Các l nh v c b tác đ ng nhi u nh t đó là ngu n tài

c, nông nghi p, h th ng c s h t ng do gia t ng tai bi n thiên tai nh

bão, l , v.v…
Cho đ n nay, đã có khá nhi u nghiên c u đánh giá tác đ ng c a B KH đ n ngu n tài
nguyên n

c, ch đ dòng ch y, c c tr m a l , v.v…

nhi u c p đ t ph m vi khu

v c đ n ph m vi l u v c sơng. Các nghiên c u đi n hình
trong n

cđ

ph m vi các l u v c sông l n

ch y qua nhi u qu c gia (ví d : sơng Mê-kông, sông Tr
v.v…). IPCC đã đánh giá đ

ng Giang, sông Amazon,

c các bi n đ i đáng k v các đ c tr ng th y v n, ch

đ dòng ch y cho các khu v c này và có nh n đ nh chung là c ch dòng ch y s

5


càng tr nên khác bi t v i xu th gia t ng dòng ch y l trong mùa m a và, ng
tình tr ng h n hán có xu h

ng tr m tr ng h n trong mùa khô.

ánh giá tác đ ng c a B KH đ n các đ c tr ng th y v n, ch đ dịng ch y
vi l u v c sơng c ng đ

c l i,

ph m

c ti n hành song song v i các nghiên c u c a IPCC. Trong

s đó ph i k đ n các nghiên c u tiêu bi u nh sau :
Nghiên c u c a Jason và nnk [7] v đánh giá tác đ ng c a B KH đ n ch đ th y


ng pháp chi ti t hóa th ng kê

mơ ph ng b i mơ hình khí h u

(ECHAM4/OPYC3) sau đó s d ng làm đ u vào cho mơ hình th y v n đ mơ ph ng
dịng ch y. K t qu cho th y gia t ng nhi t đ cùng v i xu th gi m l

ng m a

khu

v c nghiên c u s d n đ n suy gi m khá m nh dòng ch y trong 100 n m t i. Nghiên
c u c ng đ

c xem là m t đóng góp quan tr ng cho các nghiên c u v tác đ ng c a

B KH đ n dịng ch y.

ng th i, nó c ng ch ra đ

c nh ng thi u sót hi n t i và

nh ng h n ch c a mơ hình khí h u.
Takara và nnk [9] đã phân tích tác đ ng ti m tàng c a B KH đ i v i ngu n tài
nguyên n

c khu v c Tokyo

l u v c sông Tone s d ng k t qu mơ ph ng khí h u


đ phân gi i siêu cao cho các th i k khí h u hi n t i (1979-2003), t
(2015-2039) và t

ng lai g n

ng lai (2075-2099). K t qu nghiên c u cho th y rõ bi n đ ng c a

dịng ch y theo c khơng gian và th i gian, đ c bi t bi n đ ng m nh
h ut
T

th i k khí

ng lai.

ng t v i nghiên c u c a Tachikawa và nnk [10], Sato và nnk [11] c ng áp d ng

đánh giá tác đ ng c a B KH đ n m t s l u v c sông

Nh t B n s d ng mơ hình

khí h u có đ phân gi i siêu cao, nh ng phân tích cho hai th i k : khí h u hi n t i
(1980-1999) và khí h u trong t

ng lai (2080-2099).

i m khác ch y u c a nghiên

c u này đó là so sánh k t qu mơ ph ng dịng ch y d a trên các phiên b n khác nhau

i v i các l u v c

thay đ i v dòng ch y có th g p 2 l n thay đ i v l

ng m a

khu v c ôn đ i, t l

ng m a; trong khi

các l u

v c v i h s dòng ch y th p, t l này có th lên đ n h n 4 l n. Nghiên c u c ng
cho th y tác đ ng c a B KH đ n s b c h i là t

ng đ i nh so v i s thay đ i v

dịng ch y.
Trong khu v c

ơng Nam Á, m t s nghiên c u tiêu bi u v tác đ ng c a B KH

đ n c ch dòng ch y c ng đã đ

c th c hi n, có th k đ n nh ng nghiên c u tiêu

bi u sau:
Kiem và nnk [13] nghiên c u nh h

ng c a B KH đ n tài nguyên n


lai và mô hình dịng ch y phân tán. B d li u đ

ng lai g n

ng lai (2075-2099). Các k t qu chính v d báo dịng ch y nh

sau: Bi n đ i rõ ràng v l u l
h ut

ng

c s d ng là mơ hình khí h u

MRI-AGCM3.1S cho các giai đo n khí h u hi n t i (1979-2003), t
(2015- 2039), và t

Thái

ng l , ki t và bi n đ ng m nh nh t

giai đo n khí

ng lai.

M t nghiên c u khá đi n hình c a D
ch y cho toàn b bán đ o
2008), khí h u t

ơng D

Vi t Nam

Ti p nh n các ki n th c m i v B KH và tác đ ng c a B KH, Vi t Nam luôn xác
đ nh là m t trong các qu c gia trên th gi i ch u tác đ ng nhi u nh t c a B KH đã
ch đ ng có nh ng ti p c n và th c hi n nhi u ch

ng trình nghiên c u nh m đ a ra

các gi i pháp gi m nh và ng phó v i B KH trên các quy mô khác nhau. Các
nghiên c u đã t p trung đánh giá tác đ ng c a B KH đ n c ch dòng ch y, đ c
tr ng th y v n cho các l u v c sơng chính nh :
C ng

l u v c sơng Mê-Kơng, Raghavan và nnk [14] đã đánh giá bi n đ ng dịng

ch y cho th

ng ngu n sơng Sê San. Nghiên c u đã s d ng mơ hình khí h u khu
8


v c v i đ phân gi i 30 km đ

cl

ng các y u t khí t

ng sau đó đ

c s d ng

c a th k 21 theo k ch b n A1B mô ph ng b i mơ hình CGCM (MRI & JMA, đ
phân gi i 300 km) đ

c chi ti t hóa th ng kê và sau đó đ

cho mơ hình m a rào dịng ch y đ mơ ph ng dịng ch y

c s d ng làm đ u vào
th

B n. K t qu cho th y vào th i đi m gi a và cu i c a th k , l

ng l u sơng Thu
ng m a trung bình

n m s t ng nh ; cùng v i nhi t đ t ng cao, s b c h i có th x y ra c ng s t ng
lên. T ng l

ng dịng ch y khơng có khác bi t rõ r t so v i giai đo n c 1981 - 2000;

tuy nhiên, dịng ch y mùa l có xu th đ n mu n h n so v i hi n t i.
Xét thêm tác đ ng c a bi n đ i m t đ m đ n c ch dịng ch y, Khơi và nnk [15] đã
đánh giá tác đ ng c a các k ch b n B KH và s d ng đ t đ n dịng ch y

l uv c

sơng Bé, s d ng mơ hình th y v n SWAT. K t qu hi u ch nh và ki m nghi m ch
ra r ng mơ hình SWAT là m t cơng c m nh đ mô ph ng tác đ ng c a s thay đ i
môi tr


dịng ch y l d tính trên l u v c sơng H ng-Thái Bình t ng d n qua t ng th i k .
M t nghiên c u khác, c a cùng nhóm tác gi , m c dù đ c p đ n c dòng ch y ki t
và dòng ch y l , nh ng ch d ng

giá tr trung bình c a mùa l , ki t mà ch a phân

tích các đ c tr ng th y v n c th . K t qu c ng cho th y dịng ch y trung bình có xu
h

ng t ng trên l u v c sông H ng - Thái Bình, trong đó dịng ch y l có xu h

t ng, dịng ch y ki t có xu h

ng

ng gi m.

Nghiên c u tác đ ng c a B KH đ n dòng ch y l u v c sông Ba [20] đã nh n d ng
l

ng m a mùa m a có xu h

tình hình ng p l t
l

ng t ng d n đ n s gia t ng dòng ch y l khi n cho

khu v c h l u có kh n ng ngày càng nghiêm tr ng, ng

ng m a mùa khơ có xu h


c s bi n đ i dòng ch y trong sông ng v i 2 k ch b n A2 và B2. Qua

k t qu nghiên c u có th nh n th y ngu n n
dòng ch y phân b không đ u theo không gian.

10

c trên l u v c gi m, và s bi n đ i


Nghiên c u c a
v c sơng H

ính và nnk [23] v tác đ ng c a B KH lên ch đ dòng ch y l u

ng, k t qu cho th y ch đ thu v n trên l u v c thay đ i do tác đ ng

c a B KH nh l

ng dòng ch y n m có kh n ng t ng lên t i x p x 8%

th i đi m

cu i th k , dòng ch y ch y u t p trung t ng m nh trong các tháng mùa l .
1.3. Gi i thi u khu v c nghiên c u
1.3.1. V trí đ a lý
Sơng Pơ Kơ (Hình 1.1) là m t ph l u c a sông Sê San, b t ngu n t vùng núi
huy n


11

k Bla có di n tích


1.3.2.

c đi m đ a hình

L u v c sơng Pơ Kơ có đ a hình núi cao, đ d c l n, h
Nam, và t

ơng sang Tây.

a hình

ng th p d n t B c xu ng

đây khá ph c t p và đa d ng, gò đ i, cao

nguyên xen l n các vùng tr ng. Phía b c có đ nh Ng c Linh v i đ cao 2.596m.
cao trung bình phía B c l u v c t 800-1200m, phía Nam có đ d c 2-5% v i đ cao
kho ng 500-530m, B ng 1.1 trình bày m t s đ c tr ng hình thái sông Pô Kô. S đa
d ng c a đ a hình t o cho khu v c nghiên c u có nh ng đ nh núi cao, h th ng
nh ng cánh r ng đan xen nh ng d i phù sa d c theo các sông su i l n. Các d ng đ a
hình chính trên l u v c g m:
- Ki u đ a hình bóc mòn – xâm th c núi th p phân c t m nh phát tri n trên đá macma
xâm nh p và m t ít trong đá bi n ch t phân b
đ a hình này th


Bình,

k Tơ.
B ng 1. 1:

c tr ng hình thái sơng Pơ Kơ

Kon Tum

Tên sơng

F (km2)

Lsơng (km)

J lịng sơng (%)

Pơ Kơ

3.530

121

2,3

12


1.3.3.



ng là tre, n a, và r ng kh p th a th t. Lo i đ t này cịn thích

h p v i m t s lo i cây tr ng khác nh lúa, ngô, l c, thu c lá,…
- Nhóm đ t đ vàng: g m 6 lo i chính là đ t nâu vàng trên phù sa c , t p trung
xã trong huy n Sa Th y, lo i đ t này phân b t p trung g n ngu n n
t

ng đ i b ng ph ng, thích h p tr ng các lo i cây ng n ngày Mía,

vùng chuyên canh t p trung cây n qu .
h p cho cây l
h t

các

ng th c và hoa màu.

các

c, đ a hình
ut

ng ho c

t đ vàng trên mácma axít, đ t này phù

t đ vàng trên đá sét và bi n ch t có m t h u

các huy n Ng c H i và huy n

chúng vào m c đích nơng nghi p, phù h p cho phát tri n các cây lâm nghi p đ c bi t
là các cây d

c li u quí (cây Sâm)

- Nhóm đ t thung l ng tr
trơi t b m t c a các s
phân b

c núi: đ t này đ

c hình thành do s n ph m đ

c cu n

n đ i, núi và b i t xu ng các thung l ng g n đó.

t này

h u h t các huy n trong l u v c nghiên c u và phù h p cho vi c s n xu t

các cây lúa, hoa màu, rau các lo i.
Nhìn chung do đ a hình chia c t m nh, c u trúc đ a ch t đa d ng và s phân hóa c a
khí h u đã t o cho vùng nghiên c u đ c đi m th nh

ng khá đa d ng và phong phú.

Các lo i đ t xám trên phù sa c , đ t xám trên macma axít, phù sa đ
có t ng loang l có kh n ng canh tác nơng nghi p.


dãy Tr

ng S n, hình thành m t ki u khí h u đ c tr ng đ

c g i là khí h u nhi t đ i

gió mùa cao ngun.
Ch đ nhi t
Tồn b l u v c sông n m trên s
h

n phía Tây c a dãy Tr

ng S n nên khơng b nh

ng tr c ti p c a lu ng gió mùa mùa đơng. Biên đ dao đ ng nhi t đ gi a các

tháng nóng nh t (tháng IV) và tháng l nh nh t (tháng I) kho ng 50C - 6oC. Biên đ
dao đ ng c a các tháng k ti p nhau thay đ i t t , th hi n tính ch t ơn hồ c a
vùng cao nguyên. Chênh l ch nhi t đ trong ngày c a các tháng mùa khô t 12oC đ n
14oC, c a các tháng mùa m a t 7oC đ n 8oC. Nhi t đ t i th p tuy t đ i xu ng đ n

14


60C - 7oC và t i cao tuy t đ i lên đ n 38oC. Chi ti t m t s đ c tr ng v nhi t đ
m t s tr m trên đ a bàn t nh Kon Tum đ
B ng 1. 2

Tr m

IV

V

VI

VII

VIII

IX

X

XI

XII

20.7 22.5 24.6 25.8 25.5 25.2 24.3 24.2 23.9 23.4 22.4 20.8

23.6

T max 0C 32.1 34.3 35.6 35.7 34.7 33.0

2.1

1.7

1.8


3.3

0.9

0.3

T0C

8.9

1.1

3.0

4.4

4.5

4.1

3.9

3.2

2.9

2.2

0.9


5.5

T min 0C

0.7

.8

1.9

5.9

8.5

9.6

9.4

9.3

7.7

4.1

1.3

0.5

0.8


9.5

1.8

2.2

3.6

2.0

0.0

9.4

9.0

9.2

9.3

8.8

8.4

3.8

T min 0C

0.3



ng c a kinh tuy n và v tuy n.

m tuy t đ i trung bình tồn vùng dao đ ng

kho ng 11mb - 16mb. Tháng I có đ
Tháng VII có đ
mt
lên cao, đ

m th p nh t dao đ ng t 16mb đ n 21mb.

m cao nh t dao đ ng t 25mb đ n 29mb.

ng đ i trên l u v c có xu h
mt

ng phân b ng

ng đ i càng t ng. Bi n trình đ

mt

cv iđ

m tuy t đ i. Càng

ng đ i trong n m đ ng pha

v i bi n trình m a. S chênh l ch đ