VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

A. PHẦN MỞ ĐẦU
1. Lí do chọn sáng kiến: Một số biện pháp đổi mới phương pháp dạy Tập làm
văn miêu tả ở lớp 4
- Môn tập làm văn là một mơn học chính trong chương trình lớp 4, bản thân
tôi đang là giáo viên trực tiếp đứng lớp giảng dạy, đón nhận chương trình thay đổi
kỹ năng sống vào môn tập làm văn, môn đạo đức, khoa học, nên bản thân cần phải
nỗ lực phấn đấu đảm nhiệm chức trách của mình đối với học sinh. Nhìn từ phía
khoa học và cơng nghệ thì đây là thời đại văn minh thông tin với nền kinh tế dựa
trên trí thức. Thời đại văn minh mới này là một bước phát triển vượt bậc so với
thời đại văn minh nơng nghiệp với nền kinh tế dựa trên khống sản là chính.
Những đặc điểm chủ yếu của thời đại văn minh thơng tin có thể tóm tắt trong bốn
yếu tố: Thơng tin- Trí thức trở thành tài ngun quan trọng nhất. Khoa học- Công
nghệ trở thành lực lượng sản xuất và trực tiếp. Hàm lượng trí tuệ trong từng sản
phẩm ngày càng tăng và cuối cùng là máy tính cá nhân và Internet là phương tiện
lao động phổ biến nhất và có hiệu quả nhất.
Với sáng kiến này mục đích nghiên cứu chính là tìm phương pháp tổ chức
thích hợp nhất trong quá trình dạy các dạng bài tập làm văn. Từ đó vận dụng linh
hoạt vào hướng dẫn rèn kỹ năng làm các dạng bài tập làm văn miêu tả cho học sinh
một cách hiệu quả nhất.
2. Nhiệm vụ của sáng kiến:
- Hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử dụng Tiếng Việt: nghe,
nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt động của lứa tuổi,
thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác của tư duy.
Cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt và những hiểu biết
sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hóa, văn học Việt Nam và nước
ngồi Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu
cần thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát triển
của xã hội. Cùng với mơn Tốn và một số mơn khác, những kiến thức của môn
Tiếng Việt sẽ là những hành trang trên bước đường đưa các em đi khám phá, tìm

+ Mở bài: Giới thiệu đối tượng miêu tả, thể hiện tình cảm, quan hệ của người
miêu tả với đối tượng miêu tả.
+ Thân bài: Tái hiện, sao chụp chân dung của đối tượng miêu tả ở những góc
nhìn nhất định.
+ Kết luận: Nêu những nhận thức, suy nghĩ, tình cảm, thái độ trực tiếp của
người miêu tả và của mọi người nói chung đối với đối tượng miêu tả.

2


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

- Như vậy, bài văn là một văn bản gồm ngôn từ, nội dung chứa trong ngôn
từ chính là văn. Văn và ngữ ln sóng đơi với nhau: văn cần đến ngữ để biểu
hiện, ngữ cần đến văn để nói nên ý nghĩa. Văn là nghệ thuật của ngơn từ, văn là
cái đẹp, có người lại nói văn học là nhân học, văn học là tình cảm, đạo đức lý
tưởng, là tình yêu cuộc sống, yêu thiên nhiên và con người. Văn có được nhờ
cảm xúc của tâm hồn, nó làm cho tâm hồn con người thêm phong phú và sâu
sắc. Chương trình Tập làm văn lớp 4 gồm 68 tiết, trong đó văn miêu tả chiếm 38
tiết gồm các mảng kiến thức sau:
- Thế nào là miêu tả?
- Quan sát để miêu tả cho sinh động.
- Trình tự miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối... ).
- Cấu tạo đoạn văn, bài văn miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối...)
- Các kiến thức trên được cụ thể hóa thành hai loại bài. Đó là, loại bài hình
thành kiến thức và loại bài luyện tập thực hành.
B. PHẦN NỘI DUNG
1. Cơ sở để viết sáng kiến:
Theo chương trình đổi mới sách giáo khoa lớp 4, văn miêu tả chiếm 30/62
tiết Tập làm văn của cả năm học. Bao gồm các kiểu bài: tả đồ vật, tả cây cối, tả con

- Người giáo viên phải nắm chắc đặc điểm tâm lý của học sinh để từ đó tìm ra
hướng đi đúng, tìm ra những phương pháp phù hợp khi lên lớp.
Chúng ta đã biết, tâm lý chung của học sinh Tiểu học là ln muốn khám phá, tìm
hiểu những điều mới mẻ. Từ đó hình thành và rèn luyện cho các em quan sát, cách
tư duy về đối tượng miêu tả một cách bao quát, toàn diện và cụ thể tức là quan sát
sự vật hiện tượng về nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, từ đó các em có
cách cảm, cách nghĩa sâu sắc khi miêu tả. Ở tuổi học sinh Tiểu học từ hình thức
đến tâm hồn, mọi cái mới chỉ là sự bắt đầu của một quá trình. Do đó những tri thức
để các em tiếp thu được phải được sắp xếp theo một trình tự nhất định. Trí tưởng
tượng càng phong phú bao nhiêu thì việc làm văn miêu tả sẽ càng thuận lợi bấy
nhiêu. Văn miêu tả là loại văn thuộc phong cách nghệ thuật đòi hỏi viết bài phải
giàu cảm xúc, tạo nên cái " hồn" chất văn của bài làm. Muốn vậy giáo viên phải
luôn luôn nuôi dưỡng ở các em tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên, một tấm
lịng dễ xúc động và luôn hướng tới cái thiện.
- Cần giúp học sinh hiểu rõ những đặc điểm cơ bản của văn miêu tả ngay từ tiết
đầu tiên của thể loại bài này.Văn miêu tả mang tính chất thơng báo thẩm mỹ, dù
miêu tả bất kỳ đối tượng nào, dù có bám sát thực tế đến đâu thì miêu tả cũng khơng
4


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

bao giờ là sự sao chép, chụp ảnh lại những sự vật hiện tượng một cách máy móc mà là
kết quả của sự nhận xét, tưởng tượng, đánh giá hết sức phong phú. Đó là sự miêu tả
thể hiện được cái riêng biệt của mỗi người.
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn
với cái chân thật". Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn cản sự
sáng tạo của ngườu viết nhưng như vậy khơng có nghĩa là cho phép người viết
"Bịa" một cách tùy ý. Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốn
nắn để học sinh tránh thái độ giả tạo, giả dối, bệnh cơng thức sáo rỗng, thói già

của chú mèo sao cho sinh động hơn:
- Lúc chú ngồi, hai chân sau xếp lại, hai chân trước chống lên, đăm chiêu nhìn
và nghe ngóng, cái đi mềm mại, phe phẩy như làm dun.
- Hay: Cái đuôi dài trắng điểm đen phe phất thướt tha cùng với tấm thân thon
dài mềm mại, uyển chuyển trông thật đáng yêu.
- Như vậy cùng là miêu tả về bộ lông của chú gà trống, cái đuôi của chú mèo
nhưng những câu văn sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa, có dùng những từ gợi tả,
gợi cảm như các câu trên thì hiệu quả khác hẳn, ta thấy miêu tả như vậy vừa sinh
động, tinh tế vừa rất tình cảm và sẽ cuốn hút người đọc, người nghe.
- Tập làm văn và phân môn thực hành, tổng hợp tất cả những phân môn thuộc
môn Tiếng Việt , vì vậy muốn dạy tốt tập làm văn cần dạy tốt
Ví dụ: Khi học về câu kể Ai là gì ? học sinh hiểu tác dụng, cấu tạo của kiểu câu
này, biết nhận ra nó trong đoạn văn và từ đó học sinh biết đặt câu kể Ai là gì ? để
giới thiệu hoặc nêu nhận định về một con người, một vật:
Chích bơng là con chim rất đáng u.
Hoa đào, hoa mai là bạn của mùa xuân.
Sầu riêng là loại trái quý của miền Nam.
- Nội dung của bài văn có hấp dẫn, có lơi cuốn được người đọc hay khơng một
phần phụ thuộc vào hình thức biểu hiện bên ngồi của nó, đó chính là chữ viết. Vì
vậy muốn có bài văn hấp dẫn thì giáo viên chú ý rèn kỹ năng viết cho học sinh
trong các giờ chính tả. Chính tả giúp học sinh viết đúng, viết nhanh, viết đẹp và
trình bày rõ ràng, sạch sẽ.
- Nếu như tập đọc rèn kỹ năng cảm thụ cho học sinh, chính tả rèn kỹ năng viết
cho học sinh thì phân mơn kể chuyện rèn kỹ năng nói hay cách nói khác là kỹ năng
sản sinh văn bản dưới dạng nói của học sinh. Kể chuyện vừa bồi dưỡng tình cảm,
giúp học sinh biết quý trọng người tốt, phê phán cái xấu, vừa giúp học sinh học tập
cách miêu tả, cách diễn đạt trong mỗi câu chuyện.
6



sống và chết từ bao giờ thì cả làng khơng ai nhớ cả." Học sinh khác lại viết:"Từ
bến đị phía xa em đã nhìn thấy làng em. Phải qua một cánh đồng bao la, một con
7


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

đường liên xã dài hơn hai cây số, em đã nhìn thấy làng quê yêu dấu: Cây đa cổ thụ
in bóng xanh thẫm trên bầu trời. Mỗi lần đi xa về, em cảm động tưởng như cây đa
làng quê đang giơ tay vẫy chào, đón đợi."
Từ các cách mở bài khác nhau các em nhận xét và tìm ra ý đúng, ý hay để mở
bài một cách hợp lý nhất.
- Đoạn văn kết bài: Kết bài tuy chỉ là một phần nhỏ trong bài văn nhưng lại
rất quan trọng bởi đoạn kết bài thể hiện được nhiều nhất tình cảm của người viết
với đối tượng miêu tả. Thực tế cho thấy học sinh thường hay liệt kê cảm xúc của
mình làm phần kết luận khơ cứng, gị bó, thiếu tính chân thực. Chủ yếu các em
thường làm kết bài không mở rộng, kết bài như vậy không sai nhưng chưa hay,
chưa hấp dẫn người đọc. Vì vậy đòi hỏi người giáo viên phải gợi ý để học sinh biết
cách làm phần kết bài có mở rộng bằng cảm xúc của mình một cách tự nhiên thơng
qua những câu hỏi mở, sau đó cho các em nhận xét, sửa sai và chắt lọc để có được
những kết bài hay.
"Cây gạo có thể sống đến nghìn năm. Nó là nhân chứng thầm lặng của dịng đời.
Cơ giáo em nói thế. Đi học về, đứng trên bên đò, hoặc đi xa về, ngắm nhìn ba cây
gạo, em thấy lịng bồn chồn xơn xao. Cây gạo là hồn q, là tình quê vơi đầy."
Kết quả bài kiểm tra phân môn tập làm văn cuối năm học: 2017-2018 như
sau:
Sĩ số

Năm học




VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

- Chuẩn bị kỹ càng phần củng cố bài trong các tiết tập làm văn:
Củng cố bài là phần chiếm không nhiều thời gian trong cả tiết học nhưng lại là
lúc giáo viên tóm tắt tồn bộ nội dung kiến thức của bài và mở ra hướng kiến thức
mới cho tiết học sau, vì vậy cần chú ý ở phần củng cố bài hấp dẫn, thu hút được sự
chú ý của các em.
- Như trên đã nói, cần giúp học sinh nhìn nhận mọi sự vật ở nhiều khía cạnh,
góc độ khác nhau, kích thích trí tưởng tượng, sáng tạo của các em nên ở phần củng
cố bài, giáo viên không nên đưa ra những bài văn mẫu hoàn chỉnh làm các em bắt
trước, sao chép, dễ tạo cho các em cách làm văn sáo rỗng, na ná như nhau mà nên
đưa ra những đoạn văn miêu tả những tác giả khác nhau. Cùng trong một tiết học,
có thể đưa ra nhiều đoạn văn miêu tả tồn diện, phong phú hơn và từ đó các em sẽ
biết chắt lọc, tìm tịi những chi tiết đặc sắc, học tập được các câu, các từ hay, cách
diễn đạt hợp lý cho bài làm của mình.
- Khi đưa ra các đoạn văn mẫu cần phải phân tích, đánh giá để học sinh thấy
được cái hay, cái đẹp trong từng đoạn văn, giúp học sinh nhận rõ nội dung miêu tả,
sự khác biệt trong miêu tả và nét đặc sắc trong bài văn.
- Thực hiện nghiêm túc tiết trả bài:
Tất cả những công việc, từ những việc làm thông thường hàng ngày đến việc
nghiêm túc đều thực hiện theo một chu trình nhất định, bắt đầu từ việc lập kế
hoạch đến việc triển khai thực hiện kế hoạch đó và cuối cùng là khâu kiểm tra đánh
giá lại những việc đã làm so với kế hoạch đó và cuối cùng là khâu kiểm tra đánh giá
lại những việc đã làm so với kết quả bỏ qua bất cứ khâu nào trong các khâu trên, nhất
là các khâu kiểm tra, đánh giá: có kiểm tra đánh giá thì mới có thể biết được những
ưu, khuyết điểm trong công việc đã thực hiện, để điều chỉnh cho những việc tiếp theo.
- Dạy tập làm văn cũng khơng nằm ngồi chu trình chung đó. Mỗi loại bài
thường dành một tiết kiểm tra để học sinh thực hành viết văn, quá trình thực hành

- Để có được kế hoạch bài học cụ thể, rõ ràng có chất lượng, có tác dụng thiết
thực, đem lại hiệu quả cao, người giáo viên phải huy động tối đa tất cả năng lực,
phẩm chất của mình như năng lực hiểu biết và chế biến tài liệu, năng lực hiểu học
sinh, năng lực ngơn ngữ…lịng u nghề, niềm tin sự nhiệt tình và lịng đam mê
nghề nghiệp. Giáo án có chất lượng phải chuyển hoá được những kiến thức của
sách vở đến với học sinh một cách nhẹ nhàng, tự nhiên tức là giáo án được thực
hiện hoá qua bài giảng trên lớp chứ không thể là giấy vô tri, vô giác chỉ để giám
hiệu ký duyệt cho "đủ thủ tục"
10


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

- Mỗi giáo viên cần nhận xét sâu sắc tầm quan trọng của việc chuẩn bị kế hoạch
bài học trước khi lên lớp, kế hoạch ấy có thể được ghi chép lại cẩn thận trong giáo
án, cũng có thể là tự suy nghĩ sắp xếp trong trí óc miễn là nó phải được thực hiện
một cách nghiêm túc và hết sức tự giác. Có kế hoạch bài giảng chu đáo tức là giáo
viên đã chuẩn bị tốt mọi nội dung thực hiện trên lớp, từ tiết lý thuyết đến các tiết
thực hành xây dựng đoạn văn và tiết trả bài, từ phần kiểm tra bài cũ đến phần củng
cố bài học. Như vậy giáo viên có thể thực hiện được bảy biện pháp trên một cách
dễ dàng và chất lượng dạy học chắc chắn sẽ được nâng cao.
3. Các giai pháp biện pháp thực hiện.
1- Người giáo viên phải nắm chắc đặc điểm tâm lý của học sinh để từ đó tìm
ra hướng đi đúng, tìm ra những phương pháp phù hợp khi lên lớp: Chúng ta đã
biết, tâm lý chung của học sinh Tiểu học là ln muốn khám phá, tìm hiểu những
điều mới mẻ. Từ đó hình thành và rèn luyện cho các em quan sát, cách tư duy về
đối tượng miêu tả một cách bao quát, toàn diện và cụ thể tức là quan sát sự vật
hiện tượng về nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, từ đó các em có cách cảm,
cách nghĩa sâu sắc khi miêu tả. Ở tuổi học sinh Tiểu học từ hình thức đến tâm hồn,
mọi cái mới chỉ là sự bắt đầu của một quá trình. Do đó những tri thức để các em

đó là phương pháp hình thành giải quyết vấn đề cho học sinh.
Muốn làm được việc đó trước tiên học sinh phải hiểu rõ đặc điểm của nội
dung các chủ điểm mà phân môn “ Tập làm văn” cần cung cấp.
Cung cấp vốn từ và giúp học sinh biết cách dùng từ đặt câu, sử dụng các biện
pháp và giải pháp nghệ thuật khi miêu tả là hết sức cần thiết. Hướng dẫn các em
lập sổ tay văn học theo các chủ đề, chủ điểm, khi có một từ hay, một câu văn hay
các em ghi vào sổ tay theo từng chủ điểm và khi làm văn có thể sử dụng một cách
dễ dàng. Giáo viên cần tiến hành theo mức độ yêu cầu tăng dần, bước đầu chỉ yêu
cầu học sinh đặt câu đúng, song yêu cầu cao hơn là phải đặt câu có sử dụng biện
pháp so sánh, nhân hóa, có dùng những từ láy, từ ngữ gợi tả hình ảnh, âm thanh
hay những từ biểu lộ tình cảm chân thật trong bài Tập làm văn.
4. Hiệu quả sáng kiến
- Dạy như sách đã khó nhưng dạy để sách trở thành vốn tri thức phát triển của
học sinh lại càng khó hơn. Với tập làm văn, người dạy phải gửi cả tâm hồn mình
vào bài dạy, thầy trị phải cùng đắm mình vào đối tượng miêu tả theo một dịng
cảm xúc, cùng hồ chung tình cảm để cùng tìm hiểu về cảm nhận với niềm say mê,
thích thú. Muốn vậy người giáo viên phải có sự chuẩn bị kỹ lưỡng trước khi lên
lớp. Chuẩn bị đầy đủ về tâm thế, về nội dung, phương pháp, đồ dùng, phương tiện
dạy học, mục tiêu, ý nghĩa giáo dục, khả năng, trình độ của học sinh. Phải tìm tịi,
nghiên cứu để có được những câu hỏi gợi mở phù hợp với trình độ học sinh, chuẩn
12


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

bị cả những từ, những câu văn thích hợp để sửa sai hoặc để làm mẫu cho học sinh.
Nó địi hỏi giáo viên phải nỗ lực sáng tạo trong suốt q trình dạy học. Chỉ có
nghiên cứu sáng tạo mới cho giáo viên có được những giờ dạy văn miêu tả mới
mẻ, hiệu quả cao. Nếu không có những sáng tạo mới trong dạy tập làm văn nhất là
văn miêu tả thì giờ dạy văn miêu tả chỉ là sự liệt kê các chi tiết của đối tượng miêu

SL
%
SL
%
20
2018 - 2019
17
75
3
15
00
00
C. Phần kết luận và kiến nghị .
1. kết luận
- Trước những yêu cầu đổi mới sự nghiệp giáo dục và đào tạo, thực hiện đổi
mới chương trình sách giáo khoa nhằm đáp ứng nhu cầu về nguồn nhân lực trong
công cuộc đổi mới đất nước trong giai đoạn hiện nay. Việc nâng cao chất lượng
dạy học là một trong những yêu cầu trọng tâm của chiến lược phát triển giáo dục.
Một trong những yếu tố quyết định đến chất lượng giáo dục đó là đội ngũ giáo
viên, để đáp ứng nhu cầu đổi mới giáo dục, giáo viên phải không ngừng học hỏi,
sáng tạo trong giảng dạy, đem hết khả năng và niềm đam mê, lòng nhiệt tình cho
cơng tác thì mới có được những kết quả như mong muốn. Với việc dạy tập làm
văn, nhất là văn miêu tả 4 thì việc làm này càng cần thiết hơn bởi việc dạy tập làm
văn là rất khó, học sinh lớp 4 tuy đã gần cuối cấp tiểu học nhưng việc làm văn
cũng mới dừng ở mức độ "tập", nội dung chương trình lại hồn tồn mới, năm thứ 3
được thực hiện nên còn nhiều bỡ ngỡ cả về thày và trị.
- Khơng phải ai sinh ra cũng mang sẵn trong mình một tâm hồn văn chương
13



Người viết sáng kiến

Nguyễn Văn Tuấn

14


VnDoc. com - Tải tài liệu, văn bản pháp luật, biểu mẫu miễn phí

15