Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
PHẦN MỞ ĐẦU
I/ LÝ DO CHỌN ĐỀ TÀI
- Môn Tiếng Việt có vai trò hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử
dụng Tiếng Việt: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trường hoạt
động của lứa tuổi, thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác
của tư duy.
- Môn Tiếng Việt cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt
và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, con người, về văn hóa, văn học Việt Nam
và nước ngoài.
- Học Tiếng Việt, học sinh được trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu cần
thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát triển của xã
hội. Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thức của môn Tiếng Việt sẽ là
những hành trang trên bước đường đưa các em đi khám phá, tìm hiểu, nghiên cứu thế
giới xung quanh và kho tàng tri thức vô tận của loài người. Trong đó phân môn Tập làm
văn là phân môn thực hành, tổng hợp của tất cả các phân môn thuộc môn Tiếng Việt (tập
đọc, luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện). Chính vì thế, việc dạy và học Tập làm văn là
vấn đề luôn cần có sự đổi mới. Không thể cứ áp dụng mãi phương pháp học hôm qua
vào hôm nay và mai sau.
- Thời đại hiện nay, trước sự bùng nổ của công nghệ thông tin, học sinh chúng ta
không còn như chúng ta ở độ tuổi đó, học sinh ngày càng năng động, nhạy bén với cái
mới. Cách nghĩ, cách cảm của các em cũng đã thay đổi. Người giáo viên phải nắm bắt
được điều này để có phương pháp dạy học cho phù hợp tránh bị tụt hậu.
II. CƠ SỞ THỰC TIỄN:
Hiện nay chương trình của Bộ GD đang áp dụng kĩ năng sống vào dạy học, hay
dạy học theo hướng tích cực hoá để học sinh được hoạt động nhiều hơn, học sinh được
giao tiếp nhiều hơn trong quá trình học tập. Chính vì vậy, người giáo viên phải đổi mới
phương pháp dạy học cho phù hợp. Đổi mới việc dạy học, trong việc thừa kế cái cũ, cái
____________________________________________________________

+ Kết bài: Nêu những nhận thức, suy nghĩ, tình cảm, thái độ trực tiếp của người
miêu tả và của mọi người nói chung đối với đối tượng miêu tả.
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
2
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
Văn miêu tả là sự vận dụng hiểu biết về ngôn từ để thể hiện sự cảm nhận về cái
đẹp. Bài văn miêu tả phải có hồn, phải có chất văn trong đó. Điều này rất khó đối với
học sinh lớp 4. Do đó, trách nhiệm của người dạy là thổi hồn, thổi chất văn vào đầu óc
non nớt của học sinh và hướng cho các em cách thể hiện.
Học sinh nắm được kiến thức cơ bản của phân môn luyện từ và câu, nắm được
cấu trúc của bài văn miêu tả nhưng khi áp dụng vào viết văn thì các em thường mắc các
lỗi về dùng từ đặt câu, kết hợp với việc chưa biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật đã
học như so sánh, nhân hoá, vốn từ lại nghèo nàn nên bài văn miêu tả của các em còn
khô khan, lủng củng, nghèo cảm xúc. Bài văn trở thành một bảng liệt kê các chi tiết của
đối tượng miêu tả, thường mắc lỗi dùng từ và đặt câu.
* Chương trình Tập làm văn lớp 4 gồm 68 tiết, trong đó văn miêu tả chiếm 38 tiết
gồm các mảng kiến thức sau:
- Thế nào là miêu tả?
- Quan sát để miêu tả cho sinh động.
- Trình tự miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối ).
- Cấu tạo đoạn văn, bài văn miêu tả ( Người, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối)
Các kiến thức trên được cụ thể hóa thành hai loại bài. Đó là, loại bài hình thành
kiến thức và loại bài luyện tập thực hành.
I/ THỰC TRẠNG VIỆC DẠY TẬP LÀM VĂN - THỂ LOẠI VĂN MIÊU TẢ LỚP 4.
1/ Tình hình chất lượng học tập môn Tiếng Việt và phân môn Tập làm văn của
học sinh.
Qua quá trình giảng dạy ban đầu, tôi thấy học sinh viết văn miêu tả chưa hay, chưa có hình

quanh từ những gì gần gũi, thân thương nhất.
2. Giáo viên cần làm cho học sinh nắm được bản chất của dạng văn miêu tả:
Văn miêu tả mang tính nghệ thuật cao do đó nó phải có sự sáng tạo, sự đánh giá
hết sức phong phú của người viết. Mỗi bài văn là tác phẩm của mỗi người nên không có
sự sao chép của người khác. Người viết phải gợi ra cho người đọc cái hay, cái đẹp của
đối tươngj mặc dù nó không mới. Mỗi đối tượng lại có những nét riêng.
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn với
cái chân thật". Văn miêu tả không hạn chế sự tưởng tượng, không ngăn cản sự sáng tạo
của ngườu viết nhưng như vậy không có nghĩa là cho phép người viết "bịa" một cách
tùy ý. Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốn nắn để học sinh tránh
thái độ giả tạo, giả dối, bệnh công thức sáo rỗng, thói già trước tuổi.
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
4
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
Mặt khác giáo viên cần giúp các em nắm được: trong văn miêu tả, ngôn ngữ sử
dụng phải là ngôn ngữ giàu hình ảnh, giàu cảm xúc, giàu nhịp điệu âm thanh, đây là một
trong những miêu tả trong sinh học, địa lý… và các thể loại văn khác.
Từ việc hiểu rõ đặc điểm của thể loại văn miêu tả, hiểu rõ con đường mình cần đi
và đích mình cần tới, chắc chắn học sinh sẽ thận trọng hơn khi chọn lọc từ ngữ, sẽ gọt
giũa kỹ hơn từng lời, từng ý trong bài văn và như vậy chất lượng bài làm của các em sẽ
tốt hơn.
3. Giáo viên cung cấp cho học sinh vốn từ giàu sức miêu tả, có hình ảnh và
sáng tạo:
Học sinh tiểu học vốn từ chưa phong phú, còn hạn chế nhất là vốn từ để miêu
tả. Do vậy người giáo viên trước hết phải cung cấp cho các em vốn từ miêu tả, để
học sinh có vốn sống cho mình.
Vốn từ không phải đâu xa lạ mà chính là vốn từ khi dạy bài tập đọc, dạy mở

biếc…)
……….
Giáo viên cần tiến hành theo mức độ yêu cầu tăng dần, bước đầu chỉ yêu cầu học
sinh đặt câu đúng, song yêu cầu cao hơn là phải đặt câu có sử dụng biện pháp so sánh,
nhân hóa, có dùng những từ láy, từ ngữ gợi tả hình ảnh, âm thanh hay những từ biểu lộ
tình cảm.
+ Giáo viên cần đưa ra các câu miêu tả sinh động và có sự so sánh với các bài
miêu tả khác nhau:
- Chú ta có cái đuôi thon dài như một cái măng ngọc.
- Lúc chú ngồi, hai chân sau xếp lại, hai chân trước chống lên, đăm chiêu nhìn và
nghe ngóng, cái đuôi mềm mại, phe phẩy như làm duyên. ( tả đuôi con mèo)
- Hay: Cái đuôi dài trắng điểm đen phe phất thướt tha cùng với tấm thân thon dài
mềm mại, uyển chuyển trông thật đáng yêu. ( tả cái đuôi con gà trống)
Như vậy cùng là miêu tả về bộ lông của chú gà trống, cái đuôi của chú mèo nhưng
những câu văn sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa, có dùng những từ gợi tả, gợi cảm như
các câu trên thì hiệu quả khác hẳn, ta thấy miêu tả như vậy vừa sinh động, tinh tế vừa rất
tình cảm và sẽ cuốn hút người đọc, người nghe.
4. Cần dạy tốt phân môn của Tiếng Việt nhất là LTVC (các dạng câu kể;
MRVT):
Thông qua các tiết LTVC có nội dung MRVT, học sinh được củng cố thêm về
vốn từ ngữ của mình, nắm được ý nghĩa của chúng. Từ đó các em biết cách sử dụng
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
6
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
đúng hơn, hay hơn. Mặt khác các chủ điểm trong chương trình được kết cấu chặt chẽ, hỗ
trợ lẫn nhau nên rất phù hợp cho dạng văn miêu tả( MRVT Đồ chơi – Trò chơi; Tài
năng; Ước mơ;…).

________ Năm học 2011 – 2012
7
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
''Hè vừa rồi, mẹ em đi chợ mua được một con mèo tam thể. Chú ta là thành viên thứ
năm của gia đình em, nay đã được bốn tháng."
" Nhà em đã từ lâu không có một chú chuột nào dám bén mảng tới vì có một chú lính
gác cừ khôi, đó chính là chú Mướp. Mướp ta đã được một năm tuổi, nó thật hiền dịu
nhưng cũng thật tinh nhanh, nó như người bạn thân của em."
Hay với đề tả cây đa cổ thụ: "Ở đầu làng em có một cây đa cổ thụ nó dễ phải
bằng trăm năm tuổi. Cả làng gọi đó là cây đa ông Đài , vì ông Đài là người trồng ra nó,
nhưng ông Đài là ai, sống và chết từ bao giờ thì cả làng không ai nhớ cả."
“Từ bến đò phía xa em đã nhìn thấy làng em. Phải qua một cánh đồng bao la,
một con đường liên xã dài hơn hai cây số, em đã nhìn thấy làng quê yêu dấu: Cây đa cổ
thụ in bóng xanh thẫm trên bầu trời. Mỗi lần đi xa về, em cảm động tưởng như cây đa
làng quê đang giơ tay vẫy chào, đón đợi."
Đôi khi cách mở bài trực tiếp nhưng cũng rất đáng ghi nhận: “ Nếu có ai hỏi
người em yêu quý nhất trong nhà là ai? Thì em sẽ trả lời ngay: Đó là mẹ em.( Đề bài tả
một người thân trong gia đình.).
Từ các cách mở bài khác nhau các em nhận xét và tìm ra ý đúng, ý hay để mở bài
một cách hợp lý nhất.
- Đoạn văn kết bài: Kết bài tuy chỉ là một phần nhỏ trong bài văn nhưng lại rất
quan trọng bởi đoạn kết bài thể hiện được nhiều nhất tình cảm của người viết với đối
tượng miêu tả. Thực tế cho thấy học sinh thường hay liệt kê cảm xúc của mình làm phần
kết luận khô cứng, gò bó, thiếu tính chân thực. Chủ yếu các em thường làm kết bài
không mở rộng, kết bài như vậy không sai nhưng chưa hay, chưa hấp dẫn người đọc. Vì
vậy đòi hỏi người giáo viên phải gợi ý để học sinh biết cách làm phần kết bài có mở
rộng bằng cảm xúc của mình một cách tự nhiên thông qua những câu hỏi mở, sau đó cho
các em nhận xét, sửa sai và chắt lọc để có được những kết bài hay.

- Học sinh có thể miêu tả những cái gần gũi xung quanh cuộc sống của
mình. Bởi vì hầu hết các đề văn miêu tả ở lớp 4 đều là miêu tả đò vật
quen thuộc gần gũi với các em như cái cặp, món đồ chơi mà em yêu
thích, con vật nuôi trong nhà, ngôi trường, cây đa, mái đình làng, cánh
đồng quê hương… Tuy nhiên vì học sinh tiểu học tư duy phải dựa vào vật
trước mắt mà khi ở lớp thì không thể có mà quan sát. Chính vì vậy giáo
viên phải chuẩn bị khâu đồ dùng thật chu đáo và đầy đủ.
- Đồ dùng cho học sinh quan sát có thể là tranh về đồ vật, con vật, cảnh,
người… có trong bộ tranh của các trường khá phong phú và đầy đủ. Thực
tiễn các trường ở địa phương đã cung cấp đầy đủ cho yêu cầu này.
- Ngoài ra người dạy còn có thể đưa thêm những tranh ảnh mình sưu tầm
được qua sách báo, tạp chi. Nguồn này hiện nay rất đa dạng.
- Một biện pháp tối ưu cho việc sử dụng đò dung dạy học trực quan đó là
ứng dụng công nghệ thông tin. Chỉ cần chúng ta dành chút thời gian vào
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
9
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
internet là tất cả những gì chung ta cần đều được nhà mạng cung cấp hết
sức đầy đủ.
Trước hết là tranh về những đối tượng gần gũi bên cạnh học sinh: con gà, con
mèo, con trâu, con chó…____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
10
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4

tng lờn rt nhiu vỡ chỳng ta a c nhiu hỡnh nh cựng mt lỳc, cỏc hỡnh nh li rừ
rng sinh ng.
III/ KT QU
Sau khi ỏp dng nhng bin phỏp trờn vo dy Tp lm vn lp 4A kt qu c
th nh sau:
Lớp
Số học
sinh
Điểm 9 - 10 Điểm 7 - 8 Điểm 5 - 6 Điểm < 5
SL % SL % SL % SL %
4A 23 8 35 10 43 5 22
Bài làm của nhiều em đã tiến bộ rõ rệt, các em đã biết viết văn miêu tả giàu hình
ảnh, giàu cảm xúc, đặc biệt nhiều em đã biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật nh: Nhân
hóa, so sánh, dùng điệp từ, điệp ngữ bài làm sinh động, cảm xúc chân thật. Tuy vẫn
còn một số ít bài viết khô cứng, liệt kê các chi tiết của đối tợng miêu tả nhng không có
hiện tợng sao chép văn mẫu, không có bài làm na ná nh nhau. Mặc dù chỉ là sự chuyển
biến ít ỏi song trong giảng dạy Tập làm văn thì kết quả nh vậy cũng là điều đáng quý.
Mặt khác các biện pháp trên mới chỉ đợc áp dụng khi dạy văn miêu tả lớp 4, nếu có thể
thực hiện từ khi dạy Tập làm văn miêu tả ở các lớp khác thì tôi tin chắc rằng chất lợng
làm văn của các em sẽ khả quan hơn rất nhiều.
PHN KT LUN
I. KT LUN:
Vic nõng cao cht lng dy hc l mt trong nhng yờu cu trng tõm ca
chin lc phỏt trin giỏo dc. Mt trong nhng yu t quyt nh n cht lng giỏo
dc ú l i ng giỏo viờn, ỏp ng nhu cu i mi giỏo dc, giỏo viờn phi khụng
ngng hc hi, sỏng to trong ging dy, em ht kh nng v nim am mờ, lũng nhit
tỡnh cho cụng tỏc thỡ mi cú c nhng kt qu nh mong mun. Vi vic dy tp lm
vn, nht l vn miờu t 4 thỡ vic lm ny cng cn thit hn bi vic dy tp lm vn l
____________________________________________________________
________ Nm hc 2011 2012

- Hàng năm cần tổ chức các phong trào thi đua viết thơ văn, sáng tác nhỏ của tuổi
thơ để các em có điều kiện phát huy tài năng của mình.
- Tăng cường đầu tư cơ sở vật chất cho nhà trường: Trang bị những thông tin hiện
đại, máy tính nối mạng Internet để giáo viên có thể tra cứu, tìm các thông tin phục vụ
cho giảng dạy.
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
15
Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
_______________________________________________________
_______
2. Đối với nhà trường:
- Tăng cường đầu sách trong thư viện để giáo viên có đủ tư liệu tham khảo phục vụ
cho giảng dạy nhất là các tạp chí: Giáo dục Tiểu học, Thế giới trong ta…
- Hàng năm thường xuyên tổ chức cho giáo viên và học sinh đi thăm quan du lịch
để nâng cao hiểu biết về cảnh vật, đất nước và con người Việt Nam.
Xin chân thành cảm ơn!
____________________________________________________________
________ Năm học 2011 – 2012
16