Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
Phần Mở đầu
I/ Lý do chọn đề tài

- Môn Tiếng Việt có vai trò hình thành và phát triển ở học sinh các kỹ năng sử
dụng Tiếng Việt: nghe, nói, đọc, viết để học tập và giao tiếp trong các môi trờng hoạt
động của lứa tuổi, thông qua việc dạy và học Tiếng Việt góp phần rèn luyện các thao tác
của t duy.
- Môn Tiếng Việt cung cấp cho học sinh những kiến thức sơ giản về Tiếng Việt
và những hiểu biết sơ giản về xã hội, tự nhiên, con ngời, về văn hóa, văn học Việt Nam
và nớc ngoài.
- Học Tiếng Việt, học sinh đợc trang bị những kiến thức cơ bản và tối thiểu cần
thiết giúp các em hòa nhập với cộng đồng và phát triển cùng với sự phát triển của xã hội.
Cùng với môn Toán và một số môn khác, những kiến thức của môn Tiếng Việt sẽ là
những hành trang trên bớc đờng đa các em đi khám phá, tìm hiểu, nghiên cứu thế giới
xung quanh và kho tàng tri thức vô tận của loài ngời. Trong đó phân môn Tập làm văn
là phân môn thực hành, tổng hợp của tất cả các phân môn thuộc môn Tiếng Việt (tập
đọc, luyện từ và câu, chính tả, kể chuyện). Chính vì thế, việc dạy và học Tập làm văn là
vấn đề luôn cần có sự đổi mới. Không thể cứ áp dụng mãi phơng pháp học hôm qua vào
hôm nay và mai sau.
- Thời đại hiện nay, trớc sự bùng nổ của công nghệ thông tin, học sinh chúng ta
không còn nh chúng ta ở độ tuổi đó, học sinh ngày càng năng động, nhạy bén với cái
mới. Cách nghĩ, cách cảm của các em cũng đã thay đổi. Ngời giáo viên phải nắm bắt đợc điều này để có phơng pháp dạy học cho phù hợp tránh bị tụt hậu.
II. CƠ Sở THựC TIễN:

Hiện nay chơng trình của Bộ GD đang áp dụng kĩ năng sống vào dạy học, hay dạy
học theo hớng tích cực hoá để học sinh đợc hoạt động nhiều hơn, học sinh đợc giao tiếp
nhiều hơn trong quá trình học tập. Chính vì vậy, ngời giáo viên phải đổi mới phơng pháp
dạy học cho phù hợp. Đổi mới việc dạy học, trong việc thừa kế cái cũ, cái vốn có đòi hỏi
phải là một sự sáng tạo. Với các phân môn khác của Tiếng Việt trong việc đổi mới nội
dung và phơng pháp dạy học chỉ rõ quy trình các bớc lên lớp rất cụ thể rõ ràng. Còn với

học sinh lớp 4. Do đó, trách nhiệm của ngời dạy là thổi hồn, thổi chất văn vào đầu óc
non nớt của học sinh và hớng cho các em cách thể hiện.
Học sinh nắm đợc kiến thức cơ bản của phân môn luyện từ và câu, nắm đợc cấu
trúc của bài văn miêu tả nhng khi áp dụng vào viết văn thì các em thờng mắc các lỗi về
dùng từ đặt câu, kết hợp với việc cha biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật đã học nh so
sánh, nhân hoá, vốn từ lại nghèo nàn nên bài văn miêu tả của các em còn khô khan,
lủng củng, nghèo cảm xúc. Bài văn trở thành một bảng liệt kê các chi tiết của đối tợng
miêu tả, thờng mắc lỗi dùng từ và đặt câu.
* Chơng trình Tập làm văn lớp 4 gồm 68 tiết, trong đó văn miêu tả chiếm 38 tiết
gồm các mảng kiến thức sau:
- Thế nào là miêu tả?
- Quan sát để miêu tả cho sinh động.
- Trình tự miêu tả ( Ngời, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối ).
- Cấu tạo đoạn văn, bài văn miêu tả ( Ngời, cảnh, đồ vật, con vật, cây cối)
Các kiến thức trên đợc cụ thể hóa thành hai loại bài. Đó là, loại bài hình thành
kiến thức và loại bài luyện tập thực hành.
I/ Thực trạng việc dạy Tập làm văn - Thể loại văn miêu tả lớp 4.

2


Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
1/ Tình hình chất lợng học tập môn Tiếng Việt và phân môn Tập làm văn của
học sinh.
Qua quá trình giảng dạy ban đầu, tôi thấy học sinh viết văn miêu tả cha hay, cha có hình
anh. Một số học sinh chỉ kể lại các chi tiết của đối tợng miêu tả. Bài văn thiếu chất nghệ thuật.
Kết quả cụ thể nh sau:
Lớp
4A



1. Ngời giáo viên phải nắm đợc tâm lí lứa tuổi học sinh của mình:
Văn miêu tả là một dạng văn mới mẻ đối với học sinh do đó giáo viên phải hớng
dẫn một cách tỉ mỉ cho các em. Tâm lí chung của học sinh tiểu học là thích cái mới,
thích khám phá. Căn cứ vào điều này mà ngời dạy cần phải hình thành và rèn luyện cho
các em quan sát, cách t duy về đối tợng miêu tả một cách bao quát, toàn diện và cụ thể
tức là quan sát sự vật hiện tợng về nhiều khía cạnh, nhiều góc độ khác nhau, từ đó các
em có cách cảm, cách nghĩa sâu sắc khi miêu tả.
Đối với các em mọi cái mới chỉ là sự bắt đầu của một quá trình. Trí tởng tợng
càng phong phú bao nhiêu thì việc làm văn miêu tả sẽ càng thuận lợi bấy nhiêu. Để viết
văn miêu tả, học sinh phải có cái hồn, có chất văn trong bài viết. Muốn vậy giáo viên
phải luôn luôn nuôi dỡng ở các em tâm hồn trong sáng, cái nhìn hồn nhiên, một tấm
lòng dễ xúc động và luôn hớng tới cái thiện, biết cảm nhận vẻ đẹp của cuộc sống xung
quanh từ những gì gần gũi, thân thơng nhất.
2. Giáo viên cần làm cho học sinh nắm đợc bản chất của dạng văn miêu tả:
Văn miêu tả mang tính nghệ thuật cao do đó nó phải có sự sáng tạo, sự đánh giá
hết sức phong phú của ngời viết. Mỗi bài văn là tác phẩm của mỗi ngời nên không có sự
sao chép của ngời khác. Ngời viết phải gợi ra cho ngời đọc cái hay, cái đẹp của đối tơngj
mặc dù nó không mới. Mỗi đối tợng lại có những nét riêng.
Nhà văn Phạm Hổ cho rằng: "Cái riêng, cái mới trong văn miêu tả phải gắn với
cái chân thật". Văn miêu tả không hạn chế sự tởng tợng, không ngăn cản sự sáng tạo
của ngờu viết nhng nh vậy không có nghĩa là cho phép ngời viết "bịa" một cách tùy ý.
Để tả hay, tả đúng thì phải tả chân thật, giáo viên cần uốn nắn để học sinh tránh thái độ
giả tạo, giả dối, bệnh công thức sáo rỗng, thói già trớc tuổi.

3


Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
Mặt khác giáo viên cần giúp các em nắm đợc: trong văn miêu tả, ngôn ngữ sử

long lanh, tràn trề); buổi tra( chói chang, trơ trọi, nhộn nhịp, chen chúc,
oi bức, nắng nh đổ lửa, quang đãng); buổi chiều( tim tím, nhè nhẹ, xa
xa, ồn ào, ); buổi tối( yên tĩnh, chìm vào giấc ngủ, đen kịt, vắng vẻ, )
.
Tả đồ vật: hình dáng( tròn trịa, dài dài, tròn trùng trục, mập mạp, dong
dỏng,); màu sắc( đo đỏ, vàng vọt, xanh ngát, trăng trắng, hồng hào, tím
biếc)
4


Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4
.
Giáo viên cần tiến hành theo mức độ yêu cầu tăng dần, bớc đầu chỉ yêu cầu học
sinh đặt câu đúng, song yêu cầu cao hơn là phải đặt câu có sử dụng biện pháp so sánh,
nhân hóa, có dùng những từ láy, từ ngữ gợi tả hình ảnh, âm thanh hay những từ biểu lộ
tình cảm.
+ Giáo viên cần đa ra các câu miêu tả sinh động và có sự so sánh với các bài
miêu tả khác nhau:
- Chú ta có cái đuôi thon dài nh một cái măng ngọc.
- Lúc chú ngồi, hai chân sau xếp lại, hai chân trớc chống lên, đăm chiêu nhìn và
nghe ngóng, cái đuôi mềm mại, phe phẩy nh làm duyên. ( tả đuôi con mèo)
- Hay: Cái đuôi dài trắng điểm đen phe phất thớt tha cùng với tấm thân thon dài
mềm mại, uyển chuyển trông thật đáng yêu. ( tả cái đuôi con gà trống)
Nh vậy cùng là miêu tả về bộ lông của chú gà trống, cái đuôi của chú mèo nhng
những câu văn sử dụng biện pháp so sánh, nhân hóa, có dùng những từ gợi tả, gợi cảm nh
các câu trên thì hiệu quả khác hẳn, ta thấy miêu tả nh vậy vừa sinh động, tinh tế vừa rất tình
cảm và sẽ cuốn hút ngời đọc, ngời nghe.
4. Cần dạy tốt phân môn của Tiếng Việt nhất là LTVC (các dạng câu kể;
MRVT):
Thông qua các tiết LTVC có nội dung MRVT, học sinh đợc củng cố thêm về vốn

trực tiếp và mở bài gián tiếp. Không nhất thiết phải gò bó học sinh làm
mở bài theo cách nào để cho các em tự chọn cho mình cách mở bài hợp
lý nhất và phù hợp với khả năng của từng em. Khi viết theo kiểu mở bài
nào cũng cần phải thổi đợc cái hồn cho nó. Cần cho hoc sinh viết nhiều
lần với những mở bài khác nhau đối với cùng một đề bài.
''Hè vừa rồi, mẹ em đi chợ mua đợc một con mèo tam thể. Chú ta là thành viên thứ năm
của gia đình em, nay đã đợc bốn tháng."
" Nhà em đã từ lâu không có một chú chuột nào dám bén mảng tới vì có một chú lính
gác cừ khôi, đó chính là chú Mớp. Mớp ta đã đợc một năm tuổi, nó thật hiền dịu nhng
cũng thật tinh nhanh, nó nh ngời bạn thân của em."
Hay với đề tả cây đa cổ thụ: "ở đầu làng em có một cây đa cổ thụ nó dễ phải
bằng trăm năm tuổi. Cả làng gọi đó là cây đa ông Đài , vì ông Đài là ngời trồng ra nó,
nhng ông Đài là ai, sống và chết từ bao giờ thì cả làng không ai nhớ cả."
Từ bến đò phía xa em đã nhìn thấy làng em. Phải qua một cánh đồng bao la,
một con đờng liên xã dài hơn hai cây số, em đã nhìn thấy làng quê yêu dấu: Cây đa cổ
thụ in bóng xanh thẫm trên bầu trời. Mỗi lần đi xa về, em cảm động tởng nh cây đa làng
quê đang giơ tay vẫy chào, đón đợi."
Đôi khi cách mở bài trực tiếp nhng cũng rất đáng ghi nhận: Nếu có ai hỏi ngời
em yêu quý nhất trong nhà là ai? Thì em sẽ trả lời ngay: Đó là mẹ em.( Đề bài tả một
ngời thân trong gia đình.).
Từ các cách mở bài khác nhau các em nhận xét và tìm ra ý đúng, ý hay để mở bài
một cách hợp lý nhất.
- Đoạn văn kết bài: Kết bài tuy chỉ là một phần nhỏ trong bài văn nhng lại rất
quan trọng bởi đoạn kết bài thể hiện đợc nhiều nhất tình cảm của ngời viết với đối tợng
miêu tả. Thực tế cho thấy học sinh thờng hay liệt kê cảm xúc của mình làm phần kết
luận khô cứng, gò bó, thiếu tính chân thực. Chủ yếu các em thờng làm kết bài không mở
rộng, kết bài nh vậy không sai nhng cha hay, cha hấp dẫn ngời đọc. Vì vậy đòi hỏi ngời
giáo viên phải gợi ý để học sinh biết cách làm phần kết bài có mở rộng bằng cảm xúc
của mình một cách tự nhiên thông qua những câu hỏi mở, sau đó cho các em nhận xét,
sửa sai và chắt lọc để có đợc những kết bài hay.

quen thuộc gần gũi với các em nh cái cặp, món đồ chơi mà em yêu thích,
con vật nuôi trong nhà, ngôi trờng, cây đa, mái đình làng, cánh đồng quê
hơng Tuy nhiên vì học sinh tiểu học t duy phải dựa vào vật trớc mắt mà
khi ở lớp thì không thể có mà quan sát. Chính vì vậy giáo viên phải
chuẩn bị khâu đồ dùng thật chu đáo và đầy đủ.
Đồ dùng cho học sinh quan sát có thể là tranh về đồ vật, con vật, cảnh,
ngời có trong bộ tranh của các trờng khá phong phú và đầy đủ. Thực
tiễn các trờng ở địa phơng đã cung cấp đầy đủ cho yêu cầu này.
Ngoài ra ngời dạy còn có thể đa thêm những tranh ảnh mình su tầm đợc
qua sách báo, tạp chi. Nguồn này hiện nay rất đa dạng.
Một biện pháp tối u cho việc sử dụng đò dung dạy học trực quan đó là
ứng dụng công nghệ thông tin. Chỉ cần chúng ta dành chút thời gian vào
internet là tất cả những gì chung ta cần đều đợc nhà mạng cung cấp hết
sức đầy đủ.
Trớc hết là tranh về những đối tợng gần gũi bên cạnh học sinh: con gà, con
mèo, con trâu, con chó

7


Mét sè biÖn ph¸p d¹y tèt d¹ng v¨n miªu t¶ ë líp 4

8


Một số biện pháp dạy tốt dạng văn miêu tả ở lớp 4

Ngoài ra giáo viên có thể cung cấp cho học sinh hình ảnh những con vật
khác để các em mở rộng đề tài.


Lớp
sinh
SL
%
SL
%
4A
23
8
35
10
43

dạy Tập làm văn lớp 4A kết quả cụ
Điểm 5 - 6
SL
%
5
22

Điểm < 5
SL
%

Bài làm của nhiều em đã tiến bộ rõ rệt, các em đã biết viết văn miêu tả giàu hình
ảnh, giàu cảm xúc, đặc biệt nhiều em đã biết sử dụng các biện pháp nghệ thuật nh: Nhân
hóa, so sánh, dùng điệp từ, điệp ngữbài làm sinh động, cảm xúc chân thật. Tuy vẫn
còn một số ít bài viết khô cứng, liệt kê các chi tiết của đối tợng miêu tả nhng không có
hiện tợng sao chép văn mẫu, không có bài làm na ná nh nhau. Mặc dù chỉ là sự chuyển
biến ít ỏi song trong giảng dạy Tập làm văn thì kết quả nh vậy cũng là điều đáng quý.

môn Tiếng việt nên muốn dạy tập làm văn có chất lợng cần thiết phải dạy tốt các phân
môn còn lại.
- Cần chuẩn bị chu đáo trớc khi lên lớp, cung cấp mẫu phong phú cho các em, phân tích
cái hay cái đẹp để thổi hồn vào đó tình yêu văn chơng cho các em.
- Công nghệ thông tin đã trở thành trợ thủ đắc lực cho giáo dục, vậy tại sao chúng ta
không áp dụng nóvào quá trình dạy học.
III/ ý kiến đề xuất

Để những biện pháp của đề tài mang lại hiệu quả, tôi xin có một số ý kiến đề xuất
sau đây:
1. Đối với ngành:
- Nghiên cứu các ngữ liệu đa vào sách giáo khoa cho phù hợp với tâm lý lứa tuổi,
phù hợp với trình độ nhận thức của học sinh hiện nay.
- Hàng năm cần tổ chức các phong trào thi đua viết thơ văn, sáng tác nhỏ của tuổi
thơ để các em có điều kiện phát huy tài năng của mình.
- Tăng cờng đầu t cơ sở vật chất cho nhà trờng: Trang bị những thông tin hiện đại,
máy tính nối mạng Internet để giáo viên có thể tra cứu, tìm các thông tin phục vụ cho
giảng dạy.
2. Đối với nhà trờng:
- Tăng cờng đầu sách trong th viện để giáo viên có đủ t liệu tham khảo phục vụ cho
giảng dạy nhất là các tạp chí: Giáo dục Tiểu học, Thế giới trong ta
- Hàng năm thờng xuyên tổ chức cho giáo viên và học sinh đi thăm quan du lịch
để nâng cao hiểu biết về cảnh vật, đất nớc và con ngời Việt Nam.
Xin chân thành cảm ơn!

12