Những vấn đề cơ bản về hoạt động quản lý rủi ro tín dụng của
ngân hàng thương mại (NHTM)
1.1 Ngân hàng thương mại và hoạt động tín dụng của NHTM
1.1.1 Khái niệm ngân hàng thương mại
Ngân hàng là một trung gian tài chính có vai trò vô cùng quan trọng trong
nền kinh tế. Song, người ta vẫn gặp khó khăn trong việc đặt ra khái niệm ngân
hàng và phân biệt nó với các tổ chức tài chính khác. Vấn đề này đã gây ra nhiều
tranh cãi, ở đây, tôi xin đưa ra một định nghĩa trên phương diện những loại hình
dịch vụ mà chúng cung cấp.
Ngân hàng là loại hình tổ chức tài chính cung cấp một danh mục các dịch
vụ tài chính đa dạng nhất – đặc biệt là tín dụng, tiết kiệm và dịch vụ thanh toán –
và thực hiện nhiều chức năng tài chính nhất so với bất kỳ một tổ chức kinh doanh
nào trong nền kinh tế. (Peter S.Rose – Quản trị ngân hàng thương mại – NXB
Tài chính 2004 – Trang 7 dòng thứ 4).
Như vậy, ngân hàng thương mại hiện đại được hiểu như một tổ chức tài
chính cung cấp đầy đủ các dịch vụ liên quan đến tài chính. Ở Việt Nam, theo
điều 20 sửa đổi bổ sung của Luật của Quốc hội nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa
Việt Nam số 20/2004/QH11 ngày 15 tháng 6 năm 2004 về sửa đổi bổ sung một
số điều của Luật các tổ chức tín dụng, ngân hàng được định nghĩa là loại hình tổ
chức tín dụng được thực hiện toàn bộ hoạt động của ngân hàng và các hoạt động
kinh doanh khác có liên quan.
Phân loại theo tính chất và mục tiêu hoạt động, ta có các loại hình ngân
hàng như sau: Ngân hàng thương mại, ngân hàng phát triển, ngân hàng chính
sách, ngân hàng đầu tư, ngân hàng hợp tác và các loại hình khác… Ngân hàng
thương mại là một loại hình ngân hàng hoạt động với mục tiêu lợi nhuận.
Hệ thống các ngân hàng thương mại có vai trò vô cùng quan trọng trong
quá trình phát triển kinh tế của một quốc gia. Vai trò này thể hiện ở nhiều khía
cạnh, thứ nhất ngân hàng là nơi cung cấp vốn cho nền kinh tế, ngân hàng là cầu
nối của doanh nghiệp và những nhà đầu tư, thông qua hoạt động tín dụng thu
hút vốn và cung cấp vốn, đồng thời thông qua các hoạt động thanh toán, kinh
doanh ngoại hối, các ngân hàng thương mại điều tiết tài chính trong nước theo

- Theo thời gian ta có tín dụng ngắn hạn, tín dụng trung và dài hạn.
- Theo sự đảm bảo ta có tín dụng không cần tài sản đảm bảo và tín dụng
có tài sản đảm bảo.
- Theo hình thức hoàn trả nợ vay ta có cho vay trả nợ 1 lần và cho vay trả
góp, tức là có nhiều kỳ hạn trả nợ.
-Theo rủi ro ta có các khoản : nợ trong hạn và đã gia hạn, nợ quá hạn có
khả năng thu hồi và nợ có khả năng mất vốn.
Tín dụng là nghiệp vụ đóng góp một phần rất lớn vào doanh thu và thu
nhập của các ngân hàng thương mại Việt Nam hiện nay, do vậy, yêu cầu quản lý
tín dụng một cách khoa học hiện đại và lành mạnh để đạt được lợi nhuận tối đa
từ hoạt động này là một vấn đề thời sự tại bất cứ ngân hàng nào.
1.2 Tổng quan về rủi ro trong NHTM
1.2.1 Khái niệm về rủi ro
Rủi ro là những tổn thất có thể xảy ra ngoài dự kiến, là những bất trắc
không thể lường trước được, có khả năng làm các chủ thể không đạt được mục
tiêu chiến lược và mục tiêu hoạt động.
Ngân hàng ra đời đồng thời với nền kinh tế hàng hóa, giải quyết nhu cầu
phân phối điều tiết nguồn vốn trong xã hội, phục vụ cho sản xuất và phát triển.
Hoạt động của ngân hàng tiềm ẩn nhiều rủi ro, do hoạt động kinh doanh nhạy
cảm, liên quan nhiều ngành nghề đối tượng, nhiều lĩnh vực khác nhau, và có
ảnh hưởng sâu rộng khắp nền kinh tế.
Rủi ro luôn song hành cùng hoạt động của ngân hàng. Bản chất của rủi ro
là khách quan, không thể tránh khỏi.Chúng ta không thể loại trừ hoàn toàn rủi ro
mà chỉ có thể hạn chế rủi ro ở mức thấp nhất có thể được.
1.2.2 Nguyên nhân rủi ro
1.2.2.1. Do khách hàng
Khách hàng có thể vì nhiều lý do chủ quan và khách quan mà gây
ra rủi ro cho ngân hàng. Những rủi ro chủ quan có thể được ngân hàng
dự báo trước hay nhận thấy trong khi thẩm định tín dụng, song những
rủi ro khách quan thường không thể dự trù, do vậy mỗi ngân hàng đều

rơi vào khủng hoảng, và gây ra những thiệt hại vô cùng lớn.
Ngoài ra còn có một nhóm các rủi ro mà bất kỳ cá nhân tổ chức nào
cũng gặp như thiên tai, hỏa hoạn, hay rủi ro bị cướp tiền, thậm chí chỉ bị
mất điện cũng có thể gây hậu quả nghiêm trọng với ngân hàng,…
Cuối cùng là những rủi ro nhầm lẫn trong xử lý giấy tờ tài liệu, vấn
đề lỗi công nghệ, phần mềm cũng là những nguyên nhân thường gặp.
1.2.3. Các loại rủi ro
1.2.3.1 Phân loại theo nguyên nhân
Phân loại theo nguyên nhân ta có bốn loại chính. Thứ nhất là rủi ro tín
dụng, xảy ra khi người vay không trả đủ gốc và lãi cho ngân hàng, hay đã trả
không đúng thời hạn đề ra. Rủi ro thứ hai là rủi ro lãi suất, xảy ra khi lãi suất
thay đổi không đúng dự đoán của ngân hàng, gây thiệt hại cho ngân hàng.
Tương tự đó là rủi ro tỷ giá, khi tỷ giá thay đổi không theo dự báo của ngân
hàng, những hoạt động thanh toán và kinh doanh ngoại tệ của ngân hàng sẽ bị
ảnh hưởng lớn, có thể dẫn tới thiệt hại lớn về lợi nhuận. Cuối cùng là rủi ro do
các nguyên nhân khác như do thiên tai hỏa hoạn, do bị cướp,…
1.2.3.2 Phân loại theo tài sản
+ Rủi ro trong quản lý và kinh doanh ngân quỹ
Ngân hàng có thể gặp rủi ro thậm chí khi tiền ở tại quỹ. Trên thế
giới những vụ cướp ngân hàng không phải hiếm, ở VN vừa xảy ra 1 vụ
tại tp HCM. Song quản lý ở đây không chỉ hiểu theo nghĩa đen. Tiền tại
quỹ của ngân hàng không bao giờ cố định, nó luôn vận động để sinh lợi
trong ngắn hạn, một mặt vẫn đảm bảo khả năng thanh khoản của ngân
hàng, như nghiệp vụ cho vay qua đêm… Song những nghiệp vụ này
không phải không bao hàm rủi ro. Đơn cử một ví dụ dễ thấy, đó là kinh
doanh ngoại tệ, sử dụng khe hở tỷ giá để thu lợi nhuận Acbit, một
nghiệp vụ rất rủi ro.
+ Rủi ro tín dụng : sẽ trình bày chi tiết ở phần sau.
+ Rủi ro trong quản lý và kinh doanh chứng khoán
Chứng khoán là một lĩnh vực tiềm ẩn rủi ro rất lớn. Tuy ngân hàng

1.3 Rủi ro tín dụng của NHTM
1.3.1 Khái niệm và bản chất của rủi ro tín dụng