kiến nghị về Định hớng và giải pháp nhằm góp phần phát
triển hệ thống BHXH Việt Nam trong tình hình mới
3. 1- về Quan điểm và định hớng phát triển
3. 1. 1- Quan điểm phát triển hệ thống BHXH Việt Nam
Quan điểm chung về đổi mới BHXH Việt Nam: Đổi mới trên cơ sở không
ngừng nâng cao hiệu quả hoạt động của BHXH, dựa trên xu thế phát triển chung
của đất nớc, vận dụng những kinh nghiệm của các nớc có điều kiện tơng đồng một
cách thích hợp với điều kiện thực tế của Việt Nam. Mô hình tổ chức BHXH của
Việt Nam phải tổng hợp đợc những tinh hoa của các nớc trong khu vực và thế giới,
mang đặc thù Việt Nam, bảo vệ tối u quyền và nghĩa vụ của những ngời tham gia
BHXH, mang đậm nét xã hội - nhân văn đặc trng cho nền kinh tế thị trờngđịnh h-
ớng xã hội chủ nghĩa.
Từ điểm chung đó, có một số quan điểm cụ thể sau:
- Phải đổi mới nhận thức về BHXH.
Ngày nay, BHXH không còn là sự bảo đảm điều kiện vật chất và tinh thần
của Nhà nớc đối với công nhân viên chức nữa mà là sự thay thế hoặc bù đắp một
phần thu nhập cho ngời lao động khi họ bị giảm hoặc mất thu nhập do bị giảm
hoặc mất khả năng lao động hoặc mất việc làm bằng một quỹ tài chính độc lập và
tập trung đợc hình thành bằng cách tích tụ dần sự đóng góp của ngời sử dụng lao
động, ngời lao động và Nhà nớc cho một tổ chức chuyên trách độc lập.
BHXH nh nhận thức trên đây tồn tại và phát triển trên cơ sở mối quan hệ 3
bên: bên tham gia BHXH gồm ngời sử dụng lao động đóng BHXH cho ngời lao
động mà mình sử dụng, ngời lao động phải đóng BHXH để tự bảo vệ cho mình và
Nhà nớc; bên nhận BHXH là tổ chức BHXH độc lập và chuyên trách; bên đợc
BHXH là những ngời lao động có tham gia BHXH. Nhờ vậy, BHXH đã thực hiện
đợc việc phân phối lại thu nhập theo cả chiều ngang và chiều dọc, dàn trải rủi ro
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
theo cả không gian và thời gian, vừa bảo đảm phần thu nhập thay thế cho phần thu
nhập theo nghề nghiệp đợc thay thế, vừa mang tính xã hội cao.
- Phải xây dựng hệ thống BHXH có cơ cấu phù hợp với điều kiện kinh tế -
xã hội của nớc ta trong điều kiện đang chuyển sang nền kinh tế thị trờng định h-

phù hợp với tính chất hoạt động và sự biến động của từng lĩnh vực trong nền kinh
tế thị trờng. Với viên chức nhà nớc và lực lợng vũ trang do nhà nớc trả lơng từ ngân
sách thì có thể thực hiện mối quan hệ chặt chẽ giữa BHXH với mức lơng cá nhân
và quỹ lơng của đơn vị, cơ quan. Đối với khu vực sản xuất - kinh doanh và lao
động độc lập thì phải lựa chọn quan hệ mềm dẻo, khi cha thể kiểm soát đợc tiền l-
ơng và thu nhập của khu vực này.
- Phải đổi mới BHXH Việt Nam theo hớng hình thành một mô hình bảo
đảm đầy đủ các chính sách, chế độ trợ cấp phòng tránh rủi ro cho ngời lao
động, bảo đảm tối đa quyền của ngời lao động trên cơ sở quy định hiện hành của
pháp luật.
Điều đó có nghĩa là phải không ngừng đổi mới và hoàn thiện hệ thống chính
sách, chế độ của BHXH Việt Nam, làm cho nó ngày càng hoàn thiện phù hợp với
tốc độ tăng trởng của nền kinh tế và với những bớc chuyển lớn của nền kinh tế thị
trờng định hớng xã hội chủ nghĩa. Những chế độ BHXH mới cần đợc đa ra và bổ
sung kịp thời; những chính sách chế độ đang thực hiện, nếu có khiếm khuyết, cần
đợc nghiên cứu, chỉnh sửa và bổ sung cho phù hợp với điều kiện mới của nền kinh
tế.
- Chuyển hệ thống BHXH hiện hành sang hệ thống BHXH mới phải đợc
thực hiện dần dần theo những bớc đi và biện pháp quá độ thích hợp.
3 3
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
Trớc hết cần phải tách phần u đãi ra khỏi các chế độ trợ cấp BHXH; phần u
đãi sẽ do ngân sách nhà nớc trả bằng một loạt trợ cấp u đãi còn phần BHXH do
BHXH trả. Sau đó mới tiếp tục xử lý các vấn đề đối với ngời đang nghỉ việc hởng
trợ cấp BHXH đối với công nhân viên chức đang làm việc và đã có thời gian vào
biên chế nhà nớc từ hàng chục năm nay.
Với các vấn đề khác nh chuyển đổi mô hình tổ chức, đổi mới tổ chức cán
bộ, v. v cũng cần phải tiến hành từng bớc.
- Chính sách BHXH là một bộ phận trong tổng thể các chính sách kinh tế -
xã hội của Nhà nớc. Đổi mới chính sách BHXH phải gắn liền với sự thay đổi

xét cả về yêu cầu khách quan và điều kiện thực tế cho phép để tiến hành sự đổi mới
hệ thống tổ chức BHXH Việt Nam.
- Căn cứ vào chức năng, nhiệm vụ quản lý của BHXH Việt Nam để đổi mới
cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ nhằm thực hiện các chức năng, nhiệm vụ đó
ngày càng có hiệu quả cao. Đồng thời phù hợp với nội dung, phơng hớng chung
của cải cách hệ thống hành chính nhà nớc để có cơ sở xử lý những vấn đề cụ thể
về cơ cấu tổ chức và đội ngũ cán bộ của hệ thống BHXH Việt Nam.
Điều căn bản của nguyên tắc này là một mặt, phải xác định rõ chức năng,
nhiệm vụ quản lý quỹ BHXH và thực hiện các chế độ chính sách BHXH để làm cơ
sở cho việc xây dựng và kiện toàn cơ cấu tổ chức bộ máy; mặt khác, việc đổi mới,
hoàn thiện hệ thống tổ chức và đội ngũ cán bộ của BHXH Việt Nam phải đặt trong
tổng thể của phơng hớng cải cách hệ thống hành chính nhà nớc.
Về đổi mới công tác tổ chức cán bộ, việc đổi mới phải xuất phát từ yêu cầu,
nhiệm vụ cụ thể của BHXH Việt Nam trong từng giai đoạn phát triển; gắn việc xây
dựng đội ngũ cán bộ với xây dựng tổ chức và đổi mới cơ chế, chính sách; đào tạo
5 5
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
cán bộ dựa trên cơ sở lý luận tiên tiến và thực tiễn đất nớc và thực hiện chuẩn hoá
đội ngũ cán bộ các cấp trong hệ thônga BHXH.
- Bảo đảm sự tập trung thống nhất trong quản lý từ trung ơng đến địa ph-
ơng, tránh sự chồng chéo chức năng, nhiệm vụ: BHXH cấp tỉnh và cấp huyện
thực hiện chức năng nhiệm vụ của mình theo sự phân cấp quản lý của Tổng
Giám đốc BHXH Việt Nam một cách chủ động, sáng tạo.
Trong cùng một hệ thống tổ chức BHXH Việt Nam không có sự chồng chéo,
trùng lặp về nhiệm vụ giữa các cấp cũng nh trong từng bộ máy quản lý, giảm khâu
trung gian và số cấp quản lý không cần thiết, đơn giản hoá thủ tục giấy tờ và đổi
mới phong cách làm việc và phơng hớng phục vụ các đối tợng tham gia BHXH để
từng bớc tạo ra cơ chế phục vụ "một cửa" thuận tiện, nhanh chóng, kịp thời.
Đổi mới phải bảo đảm nguyên tắc tối cao là tính hiệu lực và hiệu quả của
toàn hệ thống BHXH.

chính giữa cấp trên với cấp dới, giữa các phòng ban với nhau, thông tin trong cùng
một hệ thống sẽ đợc cung cấp nhanh chóng, chính xác, đầy đủ, kịp thời.
- Đổi mới trên cơ sở tiếp thu những kinh nghiệm tiên tiến của các nớc
trong khu vực và thế giới.
Nguyên tắc này đòi hỏi phải nghiên cứu kinh nghiệm tổ chức, hoạt động và
quản lý BHXH của các nớc trên thế giới, tìm ra những tồn tại, nguyên nhân của các
mô hình tổ chức quản lý hoạt động BHXH và những bài học kinh nghiệm trong
lĩnh vực BHXH của các quốc gia khác để tránh sai lầm; tiếp thu những tinh hoa
trong hoạt động BHXH nhằm thực hiện tốt hơn hoạt động BHXH.
7 7
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
- Đổi mới trên cơ sở tập trung nghiên cứu, chỉnh sửa, bổ sung các chính
sách, chế độ BHXH, tăng cờng năng lực và hiệu quả quản lý các nguồn thu chi,
cân đối thu chi BHXH, mở rộng phạm vi ảnh hởng của BHXH Việt Nam.
Các chính sách, chế độ về BHXH cần phải tiếp tục đợc nghiên cứu, chỉnh
sửa bổ sung cho phù hợp với nhu cầu bảo hiểm cơ bản của ngời lao động, phù hợp
với quy định tại các công ớc quốc tế mà Việt Nam đã và sẽ tham gia ký kết và đặc
thù của Việt Nam trong từng thời kỳ. Công việc mở rộng nguồn thu BHXH, mở
rộng đối tợng tham gia BHXH cũng cần đợc xúc tiến để số lợng ngời đợc bảo hiểm
ngày càng tăng. Vấn đề quản lý thu chi BHXH cũng cần đợc nâng cao hiệu quả,
tránh thất thoát.
3. 1. 2- Về định hớng phát triển BHXH Việt Nam
Trong điều kiện nền kinh tế vận hành theo cơ chế thị trờng, mọi ngời đều có
quyền bình đẳng trong lao động và hởng thụ, đều có cơ hội phát triển. BHXH cần
thực hiện "sự bảo vệ xã hội" cho ngời lao động. Vì vậy, BHXH phải có những mục
tiêu phát triển mới để đáp ứng nhu cầu của xã hội.
3. 1. 2. 1- Hoàn thiện các cơ sở pháp lý và bảo đảm về pháp lý
Định hớng chính là:
- Sửa đổi, bổ sung, hoàn thiện các chế độ, chính sách BHXH. Cần khẩn tr-
ơng triển khai nghiên cứu và tiến tới ban hành bộ Luật BHXH nhằm bảo đảm

đối với tất cả ngời lao động.
3. 1. 2. 3- Hoàn thiện hệ thống chính sách chế độ BHXH
Cần sớm nghiên cứu triển khai chế độ bảo hiểm thất nghiệp ở Việt Nam nh
đã quy định trong bộ Luật Lao động. Đây là chế độ BHXH cần thiết, đã đợc nhiều
nớc trên thế giới làm và Việt Nam có thể học tập kinh nghiệm của họ.
9 9
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
Cần từng bớc nghiên cứu bổ sung thêm 3 chế độ trợ cấp khác đợc quy định
tại Công ớc 102 của Tổ chức Lao động Quốc tế (ILO) là trợ cấp gia đình, trợ cấp
tàn tật và trợ cấp mất ngời nuôi dỡng. Các chế độ này trớc hết cần đợc luật hoá, sau
đó triển khai nghiên cứu kinh nghiệm của các nớc trên thế giới và cách thức vận
dụng các chế độ này vào điều kiện cụ thể của Việt Nam.
Cần tiếp tục nghiên cứu, bổ sung và hoàn thiện các chính sách, chế độ về
BHXH hiện hành nh chế độ trợ cấp thai sản, chế độ trợ cấp con, v. v
3. 1. 2. 4- Mở rộng quan hệ của BHXH Việt Nam
Mở rộng mối quan hệ mật thiết giữa BHXH Việt Nam với các cơ quan hữu
quan, với các cấp uỷ Đảng, chính quyền, đoàn thể từ Trung ơng đến địa phơng
cùng phối hợp để thực hiện chính sách BHXH ngày càng tốt hơn.
Thiết lập và mở rộng quan hệ của BHXH Việt Nam với BHXH các nớc
nhằm sớm hội nhập với hệ thống BHXH trong khu vực và trên thế giới. Hợp tác
quốc tế nên và cần đợc tiến hành theo một số hớng quan trọng:
Trao đổi kinh nghiệm của ngành;
Đào tạo đội ngũ cán bộ, nhất là cán bộ quản lý;
Gia nhập các hiệp hội nhằm hỗ trợ nhau trong các lĩnh vực cùng quan tâm.
3. 1. 2. 5- Nâng cao năng lực và hiệu lực điều hành của bộ máy quản lý
Bộ máy quản lý cần tinh giản gọn nhẹ, đa chức năng trên cơ sở quy định rõ
chức năng, nhiệm vụ của từng bộ phận, mối quan hệ và quy chế làm việc của cả hệ
thống. Từ đó có thể tiết kiệm đợc chi phí quản lý.
Nâng cao năng lực và trình độ của đội ngũ cán bộ, đặc biệt là trình độ
chuyên môn, nghiệp vụ, năng lực quản lý.

họ có quyền trong việc quản lý BHXH và có quyền tham gia vào Hội đồng Quản
11 11
Luận văn thạc sĩ khoa học kinh tế Khơng Thị Kiều Oanh
lý. Trên cơ sở đó, Hội đồng Quản lý cần có đủ đại diện của Nhà nớc , ngời lao
động, ngời sử dụng lao động.
Hiện nay, trong Hội đồng quản lý có:
Đại diện của Bộ Lao động - Thơng binh và Xã hội.
Đại diện của Bộ Tài chính.
Đại diện Bộ Y tế.
Đại diện Tổng Liên đoàn Lao động Việt Nam.
Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam.
Nh vậy, cần bổ sung thêm vào cơ cấu Hội đồng quản lý đại diện của chủ sử
dụng lao động, gồm đại diện của Phòng Thơng mại Công nghiệp Việt Nam (VCCI)
và đại diện của Liên minh các hợp tác xã Việt Nam.
Do tính chất pháp lý của các quyết định do Hội đồng quản lý đa ra, trong cơ
cấu Hội đồng, số lợng thành viên của các bên tham gia phải nh nhau. Do vậy, khi
trong Hội đồng quản lý, đại diện của Nhà nớc gồm 4 ngời (đại diện Bộ Lao động -
Thơng binh và Xã hội, Bộ Y tế, Bộ Tài chính, Tổng Giám đốc BHXH Việt Nam),
thì đại diện của Tổng Liên đoàn lao động Việt Nam và đại diện của ngời sử dụng
lao động (VCCI và Liên minh HTX) cũng cần mỗi bên 4 ngời.
Chủ tịch Hội đồng do đại diện của Nhà nớc nắm giữ, do Nhà nớc vừa thực
hiện quản lý nhà nớc đối với BHXH, vừa là đại diện của chủ sử dụng lao động (sử
dụng cán bộ công chức và lực lợng vũ trang), vừa là bên đóng góp BHXH nhiều
nhất. Phó Chủ tịch Hội đồng nên có hai nguời (tăng thêm một so với quy định tại
Nghị định số 100/2002/NĐ- CP), một là đại diện của ngời lao động, một là đại
diện của ngời sử dụng lao động.
Trên cơ sở những đề xuất nêu trên, cần sửa lại Điều 5 của Nghị định
số100/2002/NĐ- CP ngày 06/12/2002 của Chính phủ nh sau:
12 12