Thực trạng thị trường trái phiếu Chính Phủ ở Việt Nam
2.1. Khái quát quá trình phát triển thị trường trái phiếu Chính Phủ ở Việt
Nam
Lịch sử phát hành và sự hình thành phát triển thị trường trái phiếu Chính
Phủ ở Việt Nam có thể chia thành các giai đoạn sau:
2.1.1. Giai đoạn trước năm 1990: Giai đoạn chưa hình thành thị trường TPCP
Ở thời kỳ này, nhu cầu chi tiêu cho cuộc kháng chiến là rất lớn, trong khi
nguồn thu của ngân sách Nhà Nước còn hạn hẹp do chính sách giảm thuế của
chính quyền cách mạng, vì vậy việc huy động vốn qua hình thức TPCP đã có ý
nghĩa rất lớn, tuy nhiên, nó còn nhiều hạn chế do nguồn lực tài chính trong dân
còn nhỏ, dựa trên lòng yêu nước là chính, có loại công trái không hoàn cả gốc
lẫn lãi mà người dân vẫn mua, có thể thấy rằng giai đoạn này việc phát hành
công trái không dựa trên quan hệ kinh tế mà là trên quan hệ chính trị, nhằm mục
đích phục vụ cho chiến tranh là chính. Như vậy, ở giai đoạn này chưa tồn tại
khái niệm thị trường trái phiếu Chính Phủ.
2.1.2. Giai đoạn 1990 - nay: Giai đoạn bắt đầu hình thành và phát triển thị
trường trái phiếu Chính Phủ
Trong giai đoạn 1990 đến nay, Việt Nam thực hiện công cuộc đổi mới
toàn diện nền kinh tế - xã hội theo các nghị quyết của đại hội đảng lần thứ VII,
VIII và IX. Nền kinh tế trong giai đoạn này đã liên tục tăng trưởng và đạt được
những thành tựu quan trọng. Nhiệp độ tăng GDP bình quan hàng năm giai đoạn
1991 – 1995 đạt 8,2%, giai đoạn 1996 – 2000 đạt 7,0% và giai đoạn 2001 –
2004 đạt xấp xỉ 7.3%. Để thực hiện các mục tiêu của chiến lược phát triển kinh
tế xã hội, Đảng và Nhà nước đã đưa ra những chủ trương, chính sách lớn trong
lĩnh vực tài chính, tiền tệ nói chung và công tác huy động vốn nói riêng đó là:
Xây dựng chính sách tài chính quốc gia và thực hiện cải cách cơ bản nền tài
chính Nhà nước theo hướng thúc đẩy khai thác nguồn lực trong nước, xây dựng
và phát triển thị trường tài chính, từng bước hình thành thị trường chứng khoán,
thu hút các nguồn vốn để đáp ứng nhu cầu đầu tư phát triển. Công tác huy động
vốn của Chính Phủ trong giai đoạn 1991 – 2004 chủ yếu được thực hiện thông
qua hoạt động phát hành trái phiếu Chính Phủ qua kho bạc Nhà nước, gần đây

đa có những tiến bộ vượt bậc. Điều này đã tạo tiền đề cho sự xuất hiện mặc dù
chưa thật sự rõ nét thị trường TPCP ở Việt Nam.
2.1.2.2. Giai đoạn 2000 – 2004
Nhằm hoàn thiện khung pháp lý để thúc đẩy thị trường TPCP phát triển.
Chính Phủ đã liên tục ban hành những nghị định thay thế cho nghị định 72/CP
bằng nghị định số 01/2000/NĐ-CP, ngày 13/01/2000 và mới đây nhất là nghị
định số 141/2003/NĐ-CP, ngày 20/11/2003 của Chính Phủ ban hành về quy chế
phát hành trái phiếu Chính Phủ; nghị định 48/1998/NĐ-CP ngày 1/7/1998 được
thay thế bằng nghị định số 144/2003/NĐ-CP 28/11/2003 về chứng khoán và thị
trường chứng khoán. Thị trường TPCP đã thực sự được xác lập bắt đầu từ tháng
7/2000 khi trung tâm giao dịch chứng khoán TP.Hồ Chí Minh ra đời, đánh dấu
một sự kiện quan trọng trong dời sống kinh tế - xã hội, nó tạo ra những yêu cầu,
thách thức, cũng như cơ hội mới cho công tác huy động vốn, đặc biệt là nhu cầu
hàng hóa để kích thích hoạt động mua bán, trao đổi và luân chuyển vốn trên thị
trường, Từ đây, trái phiếu Chính Phủ được phát hành theo những phương thức
mới là đấu thầu qua trung tâm giao dịch chứng khoán và bảo lãnh phát hành.
Theo đó, các loại TPCP trung và dài hạn đã đủ tiêu chuẩn niêm yết và giao dịch
trên thị trường chứng khoán. Như v ậy sự hình thành và phát triển thị trường
TPCP qua các giai đoạn, đặc biệt là từ khi hệ thống kho bạc Nhà nước ra đời
đến nay, đã giải quyết một số vấn đề sau:
• Tạo nguồn tài chính quan trọng, đáp ứng nhu cầu đầu tư của Chính Phủ phục vụ
công cuộc đổi mới và phát triển kinh tế đất nước.
• Phát hành TPCP đã trở thành giải pháp có hiệu quả trong việc kiềm chế lạm
phát và chấm dứt phát hành tiền để bù đắp thiếu hụt ngân sách Nhà nước
• Thị trường TPCP phát triển đã góp phần thúc đẩy sự phát triển của thị trường
chứng khoán.
2.2.Thực trạng thị trường trái phiếu Chính Phủ ở Việt Nam
2.2.1. Thị trường phát hành TPCP
2.2.1.1. Khung pháp lý điều chỉnh
Nghị định 141/2003/NĐ-CP ngày 20/11/2003 về phát hành TPCP, trái

không vượt quá 30% tổng khối lượng trái phiếu thông báo phát hành của đợt đó.
Số trái phiếu trúng thầu được niêm yết và giao dịch tại sở giao dịch chứng
khoán TP.HCM; tiền lãi trái phiếu được thanh toán định kỳ 1 năm/1 lần.
TPCP do Kho bạc Nhà nước (KBNN) phát hành: Từ năm 2000-
30/6/2006, KBNN đã thực hiện 91 đợt đấu thầu TPCP qua SGCK TP.HCM với
tổng khối lượng gọi thầu là 19.800 tỷ đồng. Kết quả có 74 đợt thành công với
khối lượng TPCP trúng thầu là 10.578,7 tỷ đồng, đạt 53,43% so với khối lượng
gọi thầu.
TPCP do Quỹ Hỗ trợ phát triển (HTPT) nay là Ngân hàng Phát triển
Việt Nam phát hành: Từ năm 2002 - 30/6/2006, Quỹ HTPT đã thực hiện 60 đợt
đấu thầu TPCP qua TTGCK TP.HCM với tổng khối lượng gọi thầu là 9.100 tỷ
đồng. Kết quả chỉ có 18 đợt thành công với khối lượng TPCP trúng thầu là
1.199 tỷ đồng, đạt 13,18% so với khối lượng gọi thầu.
Từ 01/7/2006 SGDCK TP.HCM không tổ chức đấu thầu TPCP, nhiệm
vụ này được thực hiện thống nhất tại TTGDCK Hà Nội.
+ Đấu thầu trái phiếu Chính Phủ qua TTGDCK Hà Nội:
Trong năm 2007, đơn vị thực hiện phát hành qua TTGDCK Hà Nội
nhiều nhất là kho bạc Nhà nước với 31 phiên đấu thầu, tiếp đến là Ngân hàng
phát triển Việt Nam với 7 phiên và quỹ đầu tư và phát triển đô thị Tp.HCM với
6 phiên. Trong năm 2007, không có phiên đấu thầu nào Trái phiếu thủ đô của
UBND Tp. Hà Nội( năm 2006 có 1 phiên ).