Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam
MỘT SỐ GIẢI PHÁP HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THỊ TRƯỜNG
OTC Ở VIỆT NAM
I. SỰ CẦN THIẾT PHẢI HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN THỊ
TRƯỜNG OTC Ở VIỆT NAM
Để đạt được mục tiêu phát triển TTCKTT ổn định, lành mạnh và hiệu
quả, có những hàng hoá chất lượng cao, không thể đưa tất cả các cổ phiếu của
các công ty cổ phần ra niêm yết trên TTCKTT (Trung tâm giao dịch chứng
khoán thành phố Hồ Chí Minh), và như vậy sẽ có một số lượng không nhỏ
các CK không được niêm yết trên TTCKTT. Trong khi đó, đối với thị trường
ngầm (thị trường tự do), cũng không thể dùng các biện pháp hành chính ngăn
chặn hoạt động giao dịch tự do các loại cổ phiếu chưa niêm yết. Mặt khác,
cũng không thể thả nổi một thị trường mà hoạt động của nó có thể ảnh hưởng
không tốt đến TTCKTT và càng không thể để một số lượng lớn cổ phiếu
giao dịch một cách tự do, không có sự quản lý. Như vậy việc hình thành một
cơ chế để quản lý thị trường chuyển nhượng cổ phiếu chưa niêm yết là cách
chủ động để có những hàng hoá tốt nhất cho thị trường chính thức.
Do vậy, biện pháp hợp lý là thành lập thị trường OTC để giải quyết các
nhu cầu bức xúc đang được đặt ra ở trên. Việc thành lập thị trường OTC
chính thức có thể giải quyết được một số vấn đề sau:
Thứ nhất, tạo phương tiện thuận lợi cho các công ty chưa đủ tiêu chuẩn
niêm yết có thể huy động vốn dễ dàng qua thị trường chứng khoán, đặc biệt
đối với các công ty có vốn nhỏ, công ty mới thành lập;
Thứ hai, thị trường OTC ra đời với các thiết bị, phương tiện giao dịch
hiện đại, thuận tiện và cơ chế giám sát chặt chẽ, sẽ cùng với TTCK tập trung
thu hẹp TTCK tự do hiện nay, bảo vệ nhà đầu tư và lành mạnh hoá hệ thống
TTCK Việt Nam nói chung;
1
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
1
Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam

xây dựng OTC ở Việt Nam.
Nhu cầu thực tế là cần thiết phải xây dựng một thị trường OTC. Tuy
nhiên, do tính đặc thù của nền kinh tế xã hội nước ta nên khi tiến hành xây
dựng TTCK phi tập trung chúng ta cần quán triệt một số quan điểm chủ đạo
sau:
1.1. Nhà nước giữ vai trò quyết định trong việc tổ chức, xây dựng, quản
lý và vận hành, kích thích và tạo điều kiện cho thị trường phát triển theo
đường lối và định hướng của Đảng và Nhà nước ta đã đề ra. Đặc biệt là đối
với thị trường OTC, một thể chế kinh tế bậc cao của nền kinh tế thị trường,
vai trò quản lý giám sát phải là một tất yếu, nhằm phát huy những thế mạnh,
ưu điểm và qua đó, góp phần hạn chế đến mức thấp nhất những rủi ro, những
mặt trái của nền kinh tế thị trường.
1.2. Đảm bảo sự quản lý tập trung thống nhất vào một cơ quan quản lý
Nhà nước (Uỷ ban CK Nhà nước) hay một tổ chức quản lý chuyên nghiệp
hoạt động phi lợi nhuận và theo các quy định của Hiến pháp và pháp luật
(Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán) đúng theo tinh thần quản lý nền
kinh tế quốc dân của Đảng và Nhà nước ta, nhằm nâng cao năng lực quản lý
của Nhà nước đối với thị trường và tạo điều kiện cho thị trường OTC ra đời,
đi vào vận hành an toàn và hiệu quả, bảo vệ quyền lợi hợp pháp cho các nhà
đầu tư.
1.3. Cần xây dựng một hệ thống giao dịch điện tử nối mạng giữa các
thành viên với nhau nhằm cung cấp các thông tin cần thiết như số lượng CK
đặt mua, chào bán và các mức giá thương lượng, thoả thuận, nhằm bảo đảm
cho thị trường hoạt động công bằng và hiệu quả, phục vụ đắc lực cho sự
nghiệp công nghiệp hoá, hiện đại hóa đất nước, không bị chi phối, lệ thuộc
3
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
3
Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam
vào nước ngoài, đồng thời từng bước hội nhập với TTCK các nước trong khu

- Thị trường được tổ chức phải bảo đảm khuyến khích các doanh
nghiệp vừa và nhỏ (có vốn dưới 10 tỷ đồng) huy động vốn đầu tư mở rộng
sản xuất kinh doanh và đảm bảo hoạt động mua bán cổ phiếu thuận tiện.
- Hoạt động của thị trường phải tuân thủ các nguyên tắc hoạt động của
TTCK.
- Đảm bảo tính đồng bộ, thống nhất với các TTCK khác, không chồng
chéo, cản trở lẫn nhau.
III. LỰA CHỌN MÔ HÌNH OTC Ở VIỆT NAM DỰA TRÊN
KINH NGHIỆM CỦA MỘT SỐ NƯỚC
1. Những nhân tố ảnh hưởng đến việc lựa chọn mô hình OTC ở
Việt Nam.
Một thị trường OTC chỉ có thể phát huy hiệu quả khi được hoạt động
trong một nền kinh tế có một hệ thống hạ tầng cơ sở phù hợp với những nội
dung thuộc về các yếu tố chủ quan và khách quan của TTCK nói chung và thị
trường OTC nói riêng.
1.1. Yếu tố kinh tế - xã hội
Từ Đại hội Đảng lần thứ VI (1986), với chính sách đa dạng hoá các
loại hình sở hữu, mở cửa kinh tế trong xu thế hội nhập với nền kinh tế toàn
cầu, đồng thời vẫn giữ được bản sắc dân tộc, văn hoá, kinh tế.., chúng ta đã
hình thành nên các khu vực kinh tế khác nhau.
Khu vực kinh tế Nhà nước. Việc chấn chỉnh và sắp xếp lại các
doanh nghiệp Nhà nước, phân loại và tiến hành CPH những doanh nghiệp
làm ăn thua lỗ không có khả năng khắc phục hậu quả, sẽ đem đến một nguồn
5
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
5
Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam
hàng hoá rất lớn cho thị trường OTC do số lượng các doanh nghiệp vừa và
nhỏ là rất đáng kể.
Trong 10 năm qua, số lượng DNNN đã giảm từ 12.000 năm 1990

thay đổi quan trọng cả về hình thức lẫn cơ cấu. Hệ thống ngân hàng một cấp
đã được thay thế bằng hệ thống ngân hàng 2 cấp. Các bộ phận khác của hệ
thống ngân hàng - các ngân hàng thương mại cổ phần, ngân hàng liên doanh,
chi nhánh ngân hàng nước ngoài được thành lập sau năm 1990, khi mà các
điều luật cho phép hoạt động thông qua.
Về các loại hình quỹ đầu tư: Tính đến đầu năm 2007, trên cả nước có 7
quỹ đầu tư nước ngoài đang hoạt động và tập trung chủ yếu tại Thành phố Hồ
Chí Minh, đó là các quỹ Việt Nam Beta Fund (Anh) vốn huy động 68 triệu
USD; Finansa Thai VietNam Frontier Fund (ThaiLan) số vốn huy động 50
triệu USD; Beta Mekong Fund (ThaiLand) vốn huy động 25 triệu USD... Nói
chung, các quỹ đầu tư này hoạt động rất hạn chế, nếu như không muốn nói là
gặp rất nhiều khó khăn, do không sử dụng hết vốn trong khi TTCK còn rất sơ
khai để chuyển nhượng các chứng chỉ đầu tư.
Về hoạt động bảo hiểm: các rào cản đã từng bước được nới lỏng trên cơ
sở nghị định số 100/CP của Chính phủ về kinh doanh bảo hiểm, và mới đây
là Luật kinh doanh bảo hiểm (2000). Quy định mới đã cho phép các tổ chức
bảo hiểm nước ngoài tham gia vào thị trường bảo hiểm Việt Nam. Nội dung
bảo hiểm đã được mở rộng trên nhiều lĩnh vực, doanh số bảo hiểm ngày càng
tăng. Như vậy, với một thị trường bảo hiểm còn đầy những tiềm năng và
trong một xu thế hội nhập và phát triển không ngừng, các doanh nghiệp bảo
hiểm sẽ là những đối tượng tiềm năng cung cấp hàng hoá có chất lượng cao
cho thị trường chứng khoán.
Về hệ thống kế toán, kiểm toán: Đã có các quy định pháp lý nhất định
về hoạt động kinh doanh dịch vụ kế toán và kiểm toán và lĩnh vực này hiện
đang tăng trưởng rất nhanh theo xu thế hội nhập. Một số công ty kiểm toán
Việt Nam đã đạt được các tiêu chuẩn quốc tế, uy tín đối với các khách hàng
7
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
7
Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam

chỉnh hệ thống luật pháp, xác định rõ ràng hệ thống chính sách và đảm bảo
giữa các nhà đầu tư đều có quyền bình đẳng và lợi thế về thông tin như nhau.
2. Lựa chọn mô hình OTC ở Việt Nam dựa trên kinh nghiệm của
một số nước
Theo kinh nghiệm của các nước, đối với các nước phát triển có thị
trường tự do tồn tại tự phát khá lâu trước khi có sự quản lý như thị trường
Mỹ, các thị trường Châu Âu, Nhà nước và các tổ chức tự quản từng bước đưa
thị trường tự do vào quản lý. Đối với thị trường OTC khó giám sát chặt chẽ
thì bằng việc từng bước hiện đại hóa cơ sở hạ tầng kỹ thuật cho các loại CK
thứ cấp, Nhà nước và các tổ chức tự quản đã tạo khả năng giám sát cho các
thị trường này.
Đối với các thị trường mới nổi, chưa có TTCK tự do tồn tại trước đó,
xu hướng chung là Nhà nước xây dựng ngay từ đầu TTCK cho các loại hình
CK khác nhau, bao gồm: TTCK tập trung cho CK loại 1; xây dựng TTCK
cho CK loại 2 có độ rủi ro cao hơn dưới dạng TTCK tập trung quy mô nhỏ
hơn (thị trường bảng 2) hay thị trường OTC điện tử giao dịch qua mạng. Các
loại hình thị trường này đều tạo điều kiện cho việc giao dịch, mua bán CK
thuận lợi và đặc biệt là tạo khả năng quản lý, giám sát thị trường hiệu quả.
Trên cơ sở tiếp thu kinh nghiệm của các nước và tình hình thực tiễn
Việt Nam, trong điều kiện Việt Nam đã có TTCK tập trung (TTGDCK
TPHCM) với văn bản pháp lý cao nhất là Nghị định 48/NĐ-CP và về cơ bản
các quy phạm cho thị trường OTC sẽ tương tự như TTCK tập trung, mô hình
thị trường OTC Việt Nam dự kiến như sau:
2.1. Chứng khoán được giao dịch trên OTC
Chứng khoán được giao dịch trên thị trường OTC gồm:
- Cổ phiếu, trái phiếu của các công ty có vốn điều lệ từ 3 tỷ VND trở
lên, đã thành lập ít nhất 1 năm, có khả năng phát triển tốt, công bố thông tin
9
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
9

- Các ngân hàng thương mại, các công ty CK chỉ hoạt động bảo lãnh
phát hành, các quỹ đầu tư và các định chế đầu tư, được phép trực tiếp mua
bán CK cho chính mình qua hệ thống giao dịch OTC.
2.2.2. Các quy định khác đối với thành viên
Các tổ chức thành viên của OTC phải tuân thủ các quy định của
UBCKNN về mức giá giao dịch, mức phí môi giới và mức hưởng chênh lệch
giá tối đa. Đồng thời phải tuân thủ các quy định về báo cáo và công bố thông
tin và các quy định khác do UBCKNN quy định.
2.3. Mô hình hệ thống giao dịch
Để có thể đưa thị trường OTC Việt Nam đi vào hoạt động sớm nhất,
mô hình trong giai đoạn đầu có thể sử dụng hệ thống mạng điện tử cục bộ,
kết nối trung tâm quản lý với các đại diện của các thành viên tại Trung tâm.
Chức năng của hệ thống này là:
- Các thành viên liên tục báo giá và khối lượng có thể mua bán qua hệ
thống.
- Các thành viên nhận thông tin báo giá từ hệ thống.
- Các thành viên đàm phán, thương lượng giá mua, giá bán và xác nhận
kết quả giao dịch, thanh toán.
- Cung cấp các thông tin quản lý hai chiều giữa cơ quan quản lý và các
thành viên.
- Công bố thông tin của các tổ chức CK giao dịch trên OTC.
- Giám sát thị trường...
Qua mạng máy tính này, các công ty CK sẽ liên tục đưa lên mạng báo
giá 2 chiều và khối lượng CK tối đa có thể thực hiện mua hoặc bán, các thông
tin cần thiết, đồng thời có thể truy cập từ mạng các thông tin tương tự cần
thiết. Qua mạng, các công ty CK cũng có thể thực hiện việc đàm phán,
11
Nguyễn Hoàng - CKB - K7
11
Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam

Một số giải pháp hình thành và phát triển thị trường OTC ở Việt Nam
Theo kinh nghiệm của các nước thì quản lý thị trường OTC thường
được giao cho Hiệp hội các nhà kinh doanh chứng khoán, một tổ chức hoạt
động phi lợi nhuận. Hiệp hội đóng vai trò điều tiết, duy trì sự công bằng, ổn
định và phát triển bền vững của thị trường thông qua việc định ra những tiêu
chuẩn đối với các tổ chức, cá nhân tham gia vào các hoạt động trên thị
trường, đồng thời đại diện và bảo vệ quyền lợi cho các hội viên... nhằm
không ngừng nâng cao khả năng kinh doanh và hạn chế các rủi ro trong hoạt
động trên thị trường.
Tuy nhiên, với điều kiện thực tế ở nước ta lại khác: TTCK mới đi vào
hoạt động, các quy tắc, chuẩn mực cũng như pháp luật về TTCK đang được
hoàn thiện dần dần, nhất là Hiệp hội kinh doanh chứng khoán lại chưa được
thành lập nên giải pháp trước mắt là giao cho Trung tâm quản lý thị trường
OTC. Trung tâm này sẽ chịu trách nhiệm quản lý và vận hành trực tiếp thị
trường OTC theo các quy định của UBCKNN và theo pháp luật. Trung tâm
này phải đặt dưới sự quản lý, giám sát của UBCKNN tương tự như
TTGDCK.
Trung tâm này có thể xây dựng và cung cấp dịch vụ điện tử kết nối với
các công ty thành viên, cấp đăng ký giao dịch trên thị trường OTC, xác nhận
giao dịch giữa các công ty chứng khoán, thực hiện bù trừ giao dịch đa
phương cuối ngày giao dịch, theo dõi các biến động giá cả trên thị trường,
phát hiện thao túng thị trường để xử lý, công bố thông tin thị trường...
Trung tâm này được tổ chức bao gồm:
- Phòng giao dịch được nối mạng với máy tính và chịu trách nhiệm liên
tục nhận thông báo 2 chiều (mua - bán) về giá, khối lượng giao dịch, thiết kế
trang báo giá điện tử để cung cấp cho các công ty chứng khoán qua mạng,
nhận và cung cấp các thông tin liên quan đến kết quả giao dịch và thanh toán,
và các thông tin khác giúp cho việc quản lý thị trường;
13
Nguyễn Hoàng - CKB - K7