Sử dụng đòn bẩy tài chính trong đầu tư: Tìm kiếm
lợi nhuận từ rủi ro

Việc sử dụng đòn bẩy tài chính của giới đầu tư tại Việt Nam đã là khá phổ
biến với hoạt động đầu tư bất động sản trong những năm qua, đặc biệt là khu
vực phía Nam. Đối với thị trường chứng khoán, đòn bẩy tài chính được áp
dụng chủ yếu trong thời kỳ thị trường tăng trưởng trong năm 2009.

Xét về bản chất, hoạt động sử dụng đòn bẩy tài chính có thể hiểu là việc sử dụng
vốn vay (thay vì vốn tự có) để đầu tư sinh lời và được tính trên số vốn vay/tổng tài
sản. Đứng trên quan điểm như vậy, đòn bẩy tài chính có thể được thực hiện trên cả
góc độ đầu tư vào các tài sản (chứng khoán, vàng, bất động sản) và góc độ doanh
nghiệp (sử dụng vốn vay để tăng cường hiệu quả hoạt động của mình).
Lợi – hại liền kề
Trong năm 2009, việc sử dụng đòn bẩy tài chính đã làm tăng mạnh tính thanh
khoản trên thị trường chứng khoán. Việc sử dụng đòn bẩy đã được áp dụng ngay
từ thời kỳ tăng trưởng đầu của thị trường và trở nên phổ biến tại con sóng đi lên
thứ hai (từ giữa tháng 7/2009) khiến cho thanh khoản thị trường tăng mạnh, đỉnh
điểm vào tháng 10/2009 có nhiều phiên liên tiếp giao dịch đạt giá trị quanh mốc
5.000 tỷ đồng. Một trong những nguyên nhân dẫn tới việc sử dụng đòn bẩy là chi
phí vốn vay trở nên rất thấp sau khi Ngân hàng Nhà nước đã cắt giảm lãi suất cơ
bản từ 14% xuống còn 8%. Chính sách hỗ trợ lãi suất thậm chí đưa chi phí vốn của
những doanh nghiệp được vay ưu đãi xuống mức chỉ còn 6%/năm. Chi phí thấp
khiến cho rủi ro đối với sử dụng đòn bẩy thấp hơn (do số lãi phải trả khi tất toán là
thấp hơn) và điều này đã dẫn tới việc công cụ này được sử dụng phổ biến.
Đòn bẩy tài chính, tuy nhiên, cũng được cho là một trong những nguyên nhân dẫn
tới việc chỉ số chứng khoán biến động rất mạnh trong năm 2009. Tính rủi ro hệ
thống của thị trường cũng tăng lên tương ứng với mức độ sử dụng đòn bẩy tài
chính trung bình của nhà đầu tư. Khi thị trường đi xuống, nhà đầu tư sử dụng đòn
bẩy tài chính sẽ lập tức bán ra khi đã chạm ngưỡng cắt lỗ của mình nhằm giảm
thiểu rủi ro. Điều này tạo ra một lượng cung áp đảo lực cầu và khiến chỉ số tiếp tục

cao hơn sẽ khiến cho nhà đầu tư thận trọng hơn khi sử dụng công cụ này. Thêm
vào đó, thị trường sẽ có ít biến động mạnh so với năm 2009 và xu hướng biến
động trong ngắn hạn là không rõ ràng. Với chính sách vĩ mô thiên về cân bằng
giữa ổn định và tăng trưởng thay vì chính sách vị tăng trưởng trong năm 2009,
luồng vốn cho vay để đầu cơ vào các tài sản rủi ro cũng sẽ bị kiểm soát chặt chẽ.
Bài học nằm lòng
Mỗi nhà đầu tư có mức độ chấp nhận rủi ro khác nhau và họ cần nắm được chính
xác mức độ chấp nhận rủi ro của mình. Một số nghiên cứu chỉ ra rằng, việc áp
dụng đòn bẩy tài chính có thể đem lại hiệu quả cao hơn đối với nhóm người trẻ
tuổi có độ chấp nhận rủi ro cao vì có thể giúp nhóm này đa dạng hóa danh mục
đầu tư theo thời gian. Ở các nước phát triển, nhà đầu tư cá nhân vào các quỹ quản
lý tài sản thường phải làm các test liên quan tới mức độ chấp nhận rủi ro, qua đó
nhà quản lý tiền có thể đưa ra các sản phẩm phù hợp với từng đối tượng.
Cần tuân thủ kỷ luật đầu tư. Đây là yếu tố tiên quyết nếu bạn sử dụng đòn bẩy.
Thứ nhất, bạn cần tuân thủ việc cắt lỗ: xác định mất mát tối đa và có sự cắt lỗ hợp
lý khi thị trường diễn biến không theo ý đồ đầu tư, ít nhất là đối với phần vốn vay.
Thứ hai, không sử dụng đòn bẩy để mua trung bình giá khi thị trường đi xuống vì
điều này chỉ khiến cho các khoản nợ ngày càng trầm trọng. Thứ ba, tránh việc sử
dụng đòn bẩy gấp thếp. Nhiều nhà đầu tư sử dụng đòn bẩy và thành công trong
một vài phiên giao dịch đầu và tiếp tục “gấp thếp”, tiếp tục sử dụng đòn bẩy với
mức độ cao tương đương hay cao hơn trên toàn bộ phần vốn và lãi đạt được. Thực
tế thì những người sử dụng đòn bẩy sau một vài lần thành công có xu hướng cho
rằng vận may sẽ tiếp tục đến và mình sẽ rút khỏi thị trường khi đang trên đỉnh cao,
nhưng trong phần lớn các trường hợp điều này không xảy ra. Một diễn biến không
đúng ý đồ của nhà đầu tư sẽ khiến cho một phần lớn tài sản bay hơi chỉ trong một
lần sai sót.
Hạn chế tối đa việc sử dụng đòn bẩy vào các tài sản không có tính thanh khoản.
Nếu đầu tư vào các tài sản này, nhà đầu tư cần nắm được họ sẽ đối mặt với cả 3 rủi
ro chính là rủi ro mất giá, rủi ro đòn bẩy và rủi ro thanh khoản. Việc sử dụng đòn
bẩy nên tập trung vào các tài sản có tính thanh khoản cao như cổ phiếu blue chip

tài chính cũng cần được tuân thủ một cách kỷ luật và chặt chẽ hơn. Khác với cá
nhân, doanh nghiệp và người quản lý (tổng giám đốc) là hai cá thể độc lập. Ngay
cả khi doanh nghiệp phá sản thì tài sản của người quản lý cũng không bị ảnh
hưởng (với giả định họ không nắm cổ phiếu của doanh nghiệp). Vì lẽ đó, người
quản lý thường có xu hướng chấp nhận mức độ rủi ro cao hơn nhiều so với khả
năng chịu đựng của doanh nghiệp, và theo đó rủi ro phá sản với doanh nghiệp
cũng cao hơn. Các nguyên tắc quản trị doanh nghiệp hiện đại cần được áp dụng
triệt để để giảm thiểu rủi ro trên trong việc sử dụng đòn bẩy tài chính không chỉ