29
CHƯƠNG III
THỰC HIỆN ISO 9000
Ở CÁC TỔ CHỨC
TẠI VIỆT NAM
Nghiên cứu thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp sau khi thực hiện ISO 9000
30
Chương này sẽ trình bày về việc thực hiện và một vài khó khăn trong quá
trình thực hiện và duy trì ISO 9000, ISO 14000, TQM ở các tổ chức tại Việt Nam
theo các diễn đàn của Trung tâm năng suất Việt Nam (VPC). Phần cuối chương sẽ
trình bày các xu hướng phát triển của việc áp dụng ISO 9000.
Phải thừa nhận rằng, làn sóng hội nhập đang buộc các tổ chức Việt Nam phải đối
diện với hàng loạt thách thức, mà sức ép lớn nhất là phải tăng sức cạnh tranh của sản
phẩm hàng hóa ở thị trường trong nước và quốc tế. Điều này đòi hỏi các tổ chức phải
chủ động trong q trình đầu tư, đổi mới cơng nghệ, hạ giá thành sản phẩm, nâng cao
hiệu quả quản lý tổ chức... và một cơng cụ có thể tạo nền tảng tồn tại và phát triển bền
vững cho tổ chức chính là việc áp dụng các hệ thống quản lý chất lượng.
Theo ơng Nguyễn Hữu Thiện, ngun Tổng cục trưởng Tổng cục Tiêu chuẩn -
Đo lường và Chất lượng, nhiều tổ chức đã ý thức được hiệu quả từ việc áp dụng Hệ
thống ISO cũng như các hệ thống khác như TQM, SA 8000, HACCP..., nhưng lại
thường tập trung vào các tổ chức có tiềm lực mạnh và hoạt động trong lĩnh vực xuất
nhập khẩu. Việc này nhằm đáp ứng u cầu đòi hỏi của thị trường xuất khẩu, sau khi tổ
chức đã tiếp cận hoặc muốn mở rộng thị trường. Tuy nhiên việc áp dụng ISO 9000 hay
các hệ thống quản lý khác của các tổ chức Việt Nam còn mang tính thụ động Chẳng
hạn, sau khi Hiệp định Thương mại Việt - Mỹ có hiệu lực, các tổ chức ngành Dệt may
mới "cuống cuồng" áp dụng tiêu chuẩn SA 8000 về trách nhiệm xã hội, trong khi lẽ ra,
việc đó phải được chuẩn bị ngay trong q trình đàm phán Hiệp định và hồn tất ngay
khi Hiệp định có hiệu lực.
Tại TP.Hồ Chí Minh, thơng qua những chương trình tun truyền và hỗ trợ của
thành phố, số lượng các đơn vị, tổ chức đạt được chứng chỉ ISO 9000 chiếm gần 50%
so với cả nước. Phong trào xây dựng và áp dụng ISO 9000 được bắt đầu từ các tổ chức

quả hoạt động của tổ chức đều được lưu trữ chính xác và đầy đủ, tạo điều kiện cho lãnh
đạo tổ chức đưa ra các mục tiêu chất lượng có tính cải tiến liên tục cho tồn bộ tổ chức
mình. Cung cách quản lý hệ thống quản lý chất lượng theo mơ hình ISO 9000 cũng đã
cung cấp cho các tổ chức một cách thức quản lý hệ thống rất khoa học, làm thay đổi các
phương thức quản lý của các lĩnh vực khác như quản lý mơi trường, an tồn thực phẩm
và trách nhiệm xã hội… Ngồi hệ thống quản lý chất lượng ISO 9000, hiện nay thành
phố đang khuyến khích các tổ chức, đặc biệt là các tổ chức sản xuất hàng tiêu dùng
quan tâm xây dựng tiếp các bộ tiêu chuẩn như Hệ thống quản trị trách nhiệm xã hội SA
8000, Hệ thống quản lý mơi trường ISO 14000 và các tiêu chuẩn quản lý an tồn vệ sinh
thực phẩm như HACCP, SQF 2000…
Nhưng trong thực tế, sự hiểu biết về ISO 9000 trong các tổ chức Việt Nam còn
rất hạn chế. Theo nghiên cứu của Trung tâm hỗ trợ các tổ chức SMEDEC, cơ quan tư
vấn về ISO 9000 thì kiến thức về quản lý chất lượng trong các tổ chức tư nhân hầu như
khơng có, ở các tổ chức nhà nước hiểu biết đó khá hơn nhưng lại lo chạy theo những
mục tiêu trước mắt, đa số chưa nghĩ đến mục tiêu có tính cải tiến liên tục.
Kinh phí cũng đang là vấn đề lớn. Theo chào hàng của cơng ty APAVE (Pháp),
để tư vấn cho một cơng ty khoảng 500 người chi phí cần khoảng 40,000 USD.
SMEDEC là một cơng ty "nội" nên giá mềm hơn - khoảng 150 triệu đồng.
Cuối tháng 1-2003, Trung tâm năng suất Việt Nam (VPC) đã tổ chức buổi
hội thảo về đề tài ISO 9000. Hãy cứ cho rằng động cơ áp dụng ISO đã được xác
đònh một cách đúng đắn, tức không phải để quảng cáo mà nhằm nâng cao năng lực
quản lý, góp phần làm tăng hiệu quả kinh doanh, thì tại một số doanh nghiệp, việc
duy trì hệ thống này vẫn đang là một gánh nặng.
Ông Phạm Thanh Hưng, Giám đốc chiến lược phát triển của VPC, cho biết
ông gặp không ít doanh nghiệp đang băn khoăn, đau khổ, thậm chí thất vọng vì cái
hệ thống ISO đã được thiết lập nên. Có những doanh nghiệp đang phải duy trì hệ
thống này một cách rất vất vả. Tại một số doanh nghiệp, người ta thường thấy có
những người suốt ngày bận rộn, mệt mỏi, vò đầu bứt tai để lo làm sao cho hệ thống
ISO tiếp tục được áp dụng có hiệu quả. Không căng thẳng sao được khi họ có cả
khối công việc cần phải làm. Nào là giám sát, kiểm tra, đánh giá, sửa đổi, rồi thì

mọi tổ chức đều có chương trình thực hiện ISO 9000 ở đơn vị mình với các mức
khác nhau.
2. Thực hiện vai trò Nhà nước về quản lý chun ngành: Xây dựng mơ hình triển khai
thành cơng ISO 9000. Xác định một số đơn vị làm điểm.
3. Khuyến khích hình thành và phát huy các tổ chức dịch vụ tư vấn ISO 9000: Chú ý
phương châm Việt Nam hóa q trình tư vấn và quốc tế hóa q trình cơng nhận.
4. Kiến nghị với Chính phủ về hệ thống chính sách khuyến khích với các đơn vị đạt
ISO 9000 chẳng hạn như ưu đãi về thuế trong một số năm sau khi được cơng nhận
ISO 9000…
5. Để có thể thúc đẩy tốc độ triển khai ISO 9000, hàng năm sẽ tổ chức hội nghị lớn về
ISO 9000.
Nghiên cứu thực trạng hoạt động của các doanh nghiệp sau khi thực hiện ISO 9000
33
Bên cạnh đó, được coi là "làn sóng mơi trường" ngay từ khi được ban hành, hệ
thống quản lý mơi trường ISO 14000 đã giúp các cơng ty đạt được sự tn thủ các u
cầu của pháp luật và các u cầu kinh doanh khác.
Theo ý kiến khảo sát mới đây về tình hình áp dụng ISO 14000 của các tổ chức tại
các nước châu Âu và châu Á thì phần lớn các cơng ty đều đồng ý rằng, ISO 14000 đã
giúp họ rất nhiều trong việc tiết kiệm nguồn tài ngun (như năng lượng, nước, ngun
liệu thơ và hóa chất đầu vào), tiết kiệm các khoản chi phí. Ngồi ra, áp dụng ISO 14000
còn giúp các tổ chức tăng năng suất do các quy trình kiểm sốt tốt hơn, cải tiến tổ chức
và tăng hiệu suất cơng việc, nâng cao kiến thức cơ bản, kỹ năng và thái độ của người
cơng nhân...
Tuy nhiên, cho đến thời điểm hiện nay, số lượng các cơng ty ở Việt Nam nhận
chứng chỉ ISO 14001 vẫn ở mức khiêm tốn, với khoảng 42 cơng ty. Trong đó, chiếm đa
số là các cơng ty có 100% vốn nước ngồi hoặc liên doanh. Lý giải điều này, ơng
Nguyễn Tùng Lâm, Giám đốc Phòng Mơi trường và Phát triển cộng đồng (thuộc Trung
tâm Năng suất Việt Nam) cho rằng, khác với ISO 9000, việc áp dụng ISO 14000 phải
đáp ứng được u cầu của nước sở tại như một số yếu tố về mơi trường, nước, tiếng
ồn... bắt buộc tổ chức phải cải thiện lại theo u cầu nên chi phí cao hơn, tổ chức Việt