Thư gửi cô giáo - nhà văn Nguyễn Ngọc Tư
Tác giả: Phạm Toàn
Năm nào cũng vậy, Ngày Nhà giáo qua đi, và cứ còn y nguyên câu hỏi về cô
giáo dạy văn và học trò học văn.
Sắp đến Ngày nhà giáo Việt Nam 20-11, như một thói quen, chị biên tập viên một tờ
báo "phía kia" lại gọi điện tới "phía này", với chẳng mấy đổi thay trong tình cảm:
"Cho em một bài đi". Lệnh ban ra như chơi vậy thôi, nhưng từ chối thật khó. Chị
biên tập viên dùng ngay luận điểm của kẻ viết bài này để chống lại chính hắn: "Anh
viết đi, mình không viết, ai viết?". Quả là có tác dụng gậy ông đập lưng ông, vì chính
mình thường hay lý luận: "Mình không làm, ai làm?"
Và vì thế mà có bài viết này... gửi cô giáo Nguyễn Ngọc Tư.
Sao nhà văn Nguyễn Ngọc Tư lại thành cô giáo, và cô giáo của ai chứ lại? Sự thể
như sau: Mấy năm trước, sau khi lùa vịt và lùa người đi khắp Cánh đồng bất tận,
Nguyễn Ngọc Tư ra Hà Nội có chút việc vinh quang. May mắn sao, mấy bữa đó, tôi
được gặp cô Tư trong lần đầu cô ra chơi Hà thành.
Sau này, trong thư từ, cô Tư bộc lộ một tâm trạng hết sức dè dặt với cảnh và người
chốn này. Và đó chính là lý do tôi gọi cô Tư bằng hai chữ cô giáo.
Nhà văn Nguyễn Ngọc Tư
Tôi đã nói với cô Tư rằng "Tư đừng sợ gì ráo! Ít ra thì Tư cũng đáng mặt làm cô
giáo của tôi, người gần gấp 3 lần tuổi của Tư, và là người chưa bao giờ sánh nổi dù
chỉ 1/3 tài năng của Tư. Hết lý do".
Sau này, mỗi khi cô Tư ra Hà Nội, một nhà phê bình tóc bạc kiêm xe ôm chỉ cần gọi
báo tin "cô giáo ra thủ đô". Thế là hiểu ai từ Cà Mau ra Hà Nội, và ai ở Thủ đô phải
đón chào ai từ Cà Mau ra.
Nhưng cô Tư là một giáo viên kém may mắn! Cô không dạy được cho cả đám học
trò của cô biết phân biệt giữa 3 thể loại này: Thơ, truyện ngắn, phim ảnh.
Trước hết phải nói luôn, Cánh đồng bất tận của cô được viết ra với một bút pháp của
người làm thơ. Đó là một truyện ngắn, không phải một tiểu thuyết như có nhiều
người gọi nhầm. Sao vậy?
Cách biểu đạt thì hơi khác nhau, song về cấu tạo thì một truyện ngắn và một bài thơ
có cấu trúc gần gần như nhau. Bắt đầu bằng một tứ thơ. Truyện ngắn cũng bắt đầu

một lẽ đơn giản như sau: Phim truyện gần với tiểu thuyết, nhưng lại khác hoàn toàn
với thơ hoặc truyện ngắn.
Khi thành phim truyện, cần có một đường dây cho câu chuyện được kể bằng hình.
Đây là lúc tác giả bộ phim dựa trên gợi ý từ cánh đồng bất tận kia để chọn cái trục
xung đột mới cho cái lôgic khác của bộ phim.
Tùy tác giả tính toán, có thể có trục xung đột giữa Ông bố - bà Mẹ - cô Điếm; cũng
có thể chọn trục xung đột khác Ông bố - cậu Trai - cô Điếm. Và mỗi cái trục xung
đột đó sẽ tạo ra đường dây tình tiết khác nhau. Khi đó, cái lô-gíc diễn biến truyện sẽ
dẫn tới những chi tiết có lý - và người coi phim sẽ được lý giải vì sao cái nhà ông ở
miệt sông nước kia thỉnh thoảng cứ có những cơn cáu kỉnh đá cái nọ ném cái kia
không sao lý giải nổi.
Phim truyện phải là những chi tiết vô lý (phi lô-gíc) tạo nên cái có lý (tính lô-gíc)
hấp dẫn người xem phim, đơn giản vậy thôi. Những chi tiết "thơ" đến đâu chăng nữa
(như nét "thơ" về cây sống đời) thì cũng chỉ như là nước sôi quãng 60 tới 70 độ mà
thôi - cẩn thận chớ dùng mà hại thận.
Cô giáo Tư ơi, ngày 20- 11, người học trò cao niên của cô gửi thư này tới cô, hỏi cô
điều này: Sao cách dạy văn và học văn thời nay kém cỏi như vậy mà cô lại thành
người viết văn hay đến chừng bấy?
Nếu cô không chịu trả lời, cũng như cô từng từ chối tham gia viết kịch bản phim, thì
mong các nhà giáo khác hãy trả lời dùm.
Năm nào cũng vậy, Ngày Nhà giáo qua đi, và cứ còn y nguyên câu hỏi về cô giáo
dạy văn và học trò học văn.
Chào cô ạ.