Xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn ở Cty
QUẢN LÝ ĐO LƯỜNG VÀ HIỆU CHUẨN
Ðo lường học
1.Phép đo
Phép đo được định nghĩa là tập hợp các thao tác để xác định giá trị của
đại lượng.Bản chất của phép đo chính là việc so sánh đại lương cần đo
(gọi tắt là đại lượng đo) với một đậi lượng cùng loại được chọn làm đơn
vị. Ví dụ đo độ dài theo đơn vị mét; đo khối lượng theo đơn vị kilơgam;
đo dung tích theo đơn vị mét khối, lít v-v... Trang thiết bị kỹ thuật để
thực hiện việc so sánh này là phuơng tiện đo (cái thước, cái cân, bình
đong...).
Căn cứ vào phương pháp nhận được kết quả đo, ta chia phép đo thành
phép đo trực tiếp và phép đo gián tiếp.
Phép đo trực tiếp là phép đo trong đó giá trị của đại lượng đọc trực tiếp
được ngay trên bộ phận chỉ của phương tiện đo. Ví dụ cân một vật trên
cân đồng hồ, đo dòng điện bằng ampe mét, đo nhiệt độ bằng nhiệt kế ..
Phép đo gián tiếp là phép đo trong đó giá trị của đại lượng đo được tính
tốn qua mối liên hệ đã biết giữa nó và các đại lượng liên quan có giá trị
biết được bằng phép đo trực tiếp. Độ chính xác của phép đo gián tiếp phụ
thuộc vào độ chính xác của các phép đo trực tiếp có liên quan.
2. Đo lường học
Đo lường học là khoa học nghiên cứu về phép đo, nó bao gồm mọi khía
cạnh lý thuyết và thực tiễn liên quan đến phép đo, với bất kỳ độ chính
xác nào và trong tất cả các lĩnh vực mà phép đo xuất hiện. Có các lĩnh
vực đo lường học chủ yếu sau đây:
Page 1 of 11
Xây dựng và áp dụng tiêu chuẩn ở Cty
Đo lường học lý thuyết (còn gọi là lý thuyết đo): nghiên cứu những vấn
đề lý thuyết chung về phép đo như về đại lượng, đơn vị, về xử lý kết quả
đo v.v...
Đo lường học ứng dụng: nghiên cứu về các phép đo trong một lĩnh vực

lường "văn minh" làm mẫu mực cho tồn thế giới. Họ đã đặt tên đơn vị
đo độ dài là "mét" (m) với định nghĩa mét là độ dài bằng 1/10 000 000
của 1/4 kinh tuyến quả đất và xem "mét" là đơn vị gốc để suy ra các đơn
vị khác do đó có tên "Hệ mét".
Người ta định nghĩa đơn vị đo khối lượng là khối lượng của một đêximét
khối (1 dm
3
) nước tinh khiết ở nhiệt độ 4
o
C và gọi là kilơgam (kg). Thể
tích của 1 kg nước tinh khiết đó (tức 1 đêximét khối) được lấy làm đơn vị
đo dung tích và gọi là lít (l). Ngồi mét, kilơgam và lít ra người ta còn dựa
vào đơn vị mét để định nghĩa một số đơn vị thơng dụng khác nữa như
mét vng (m
2
), a (a), hecta (ha), mét khối (m
3
).
Những người xây dựng nên Hệ mét còn đề ra cách lập ước bội (đơn vị lớn
hơn hay bé hơn) theo ngun lý thập phân (đơn vị này lớn hơn hay bé
hơn đơn vị trước đó 10 lần) với các tiếp đầu ngữ được quy định. Như vậy
rất tiện lợi cho việc tính tốn.
Chuẩn gốc thiên nhiên và ước bơi thập phân là hai tư tưởng vĩ đại của
những người xây dựng nên Hệ mét. Ngồi ra Hệ mét còn có ưu điểm là
thực dụng: các đơn vị chính có cỡ dễ sử dụng trong đời sống hàng ngày.
3.3. Hệ đơn vị quốc fế (Sl)
Dựa vào Hệ mét, người ta đã xây dựng nhiều hệ đơn vị khác nhau cho
từng lĩnh vực riêng biệt, dần dần tạo nên sự hỗn loạn đơn vị đo lường
trên tồn thế giới. Đại hội cân đo quốc tế lần thứ XI họp tại Paris năm
1960 đã thơng qua Hệ đơn vị quốc tế (ký hiệu là SI từ chữ Pháp:

vào các chuẩn khác của cùng đại lượng.
- Chuẩn thứ: Là chuẩn mà giá trị của nó được ấn định bằng cách so sánh
với chuẩn đầu của cùng đại lượng.
- Chuẩn bậc I, II,... : Là chuẩn mà giá trị của nó được ấn định bằng cách
so sánh với chuẩn thứ hoặc chuẩn có bậc chính xác cao hơn.
Căn cứ vào chức năng, mục đích sử dụng có thể phân loại chuẩn
thành:
- Chuẩn quốc tế: Là chuẩn được một hiệp định quốc tế cơng nhận để làm
cơ sở ấn định giá trị cho các chuẩn khác của đại lượng có liên quan trên
phạm vi quốc tế.
- Chuẩn quốc gia: Là chuẩn được một quyết định có tính chất quốc gia
cơng nhận để làm cơ sở ấn định giá trị cho các chuẩn khác có liên quan
trong một nước.
- Chuẩn chính: Là chuẩn có chất lượng cao nhất về mặt đo lường có thể ở
một địa phương hoặc một tổ chức xác định mà các phép đo ở đó đều
được dẫn xuất từ chuẩn này.
- Chuẩn cơng tác: Là chuẩn được dùng thương xun để hiệu chuẩn hoặc
kiểm tra vật đọ, phương tiện đo hoặc mẫu chuẩn
Hiệu chuẩn PTĐ và vấn đề liên kết chuẩn
1. Khái niệm hiệu chuẩn phương tiện đo
Page 5 of 11