HỌC VIỆN CHÍNH TRỊ QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH

DƯƠNG NGƠ NINH

GIÁ TRỊ CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM
THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG

TĨM TẮT LUẬN ÁN TIẾN SĨ
CHUN NGÀNH: TƠN GIÁO HỌC
Mã số: 9229009 (Cũ: 62220309)

HÀ NỘI - 2020


Cơng trình được hồn thành tại
Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh

Người hướng dẫn khoa học:

1. TS. Nguyễn Quốc Tuấn
2. PGS,TS Hoàng Thị Lan

Phản biện 1:…………………………………….

Phản biện 2:…………………………………….

Phản biện 3:…………………………………….

Luận án sẽ được bảo vệ trước Hội đồng chấm luận án cấp Học viện
họp tại Học viện Chính trị quốc gia Hồ Chí Minh
Vào hồi ……giờ……phút, ngày ………tháng….…..năm 2020.

Bên cạnh đó, Bắc Giang cịn là nơi đang lưu giữ dấu tích của các ngôi
chùa của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần bên phía Tây Yên Tử, chứng tích
cho một thời kỳ Phật giáo phát triển hưng thịnh. Qua thời gian lịch sử, hệ
thống di tích Phật giáo Trúc Lâm và chùa Vĩnh Nghiêm trên địa bàn tỉnh
Bắc Giang đóng một vai trị quan trọng và là một phần không thể tách rời


2

trong quần thể di sản văn hóa và danh thắng Yên Tử gắn với Phật giáo
Trúc Lâm mang đậm bản sắc Việt.
Việc nghiên cứu một cách hệ thống Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên
địa bàn tỉnh Bắc Giang góp phần làm sâu sắc hơn các giá trị di sản Phật
giáo, lịch sử và văn hóa. Thơng qua những giá trị đó góp phần làm rõ vị trí
lịch sử, giá trị văn hóa của những di tích này, cũng như truyền thống lịch
sử, văn hóa của tỉnh Bắc Giang với tư cách là một trung tâm Phật giáo
Trúc Lâm trước đây. Ngoài ra, việc nghiên cứu hệ thống về Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần còn ở phương diện sinh hoạt Phật giáo, tư tưởng Phật giáo,
giúp ban ngành chính quyền các cấp đề ra được những giải pháp bảo tồn
và phát huy những giá trị di sản quý báu này trong giai đoạn hiện nay.
Nghiên cứu Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
góp phần làm rõ giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần đối với lịch sử
dân tộc, với đời sống tinh thần người dân. Trên cơ sở những giá trị đó
đóng góp luận cứ khoa học cho ba tỉnh Bắc Giang, Quảng Ninh và Hải
Dương hồn thiện hồ sơ trình UNESCO đề xuất cơng nhận Quần thể di
tích - danh thắng n Tử là di sản thế giới; cho tỉnh Bắc Giang hình thành
và phát triển con đường du lịch tâm linh Phật giáo Trúc Lâm Tây Yên Tử
trên địa bàn tỉnh Bắc Giang với việc kết nối các ngôi chùa Trúc Lâm thời
Trần cùng cảnh quan thiên nhiên hùng vĩ, chắc chắn góp phần phát triển
kinh tế xã hội của địa phương trong thời gian tới.

giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang tập trung chủ yếu ở khu vực Tây
Yên Tử tỉnh Bắc Giang.
- Về thời gian: Luận án tập trung nghiên cứu các giá trị của Phật giáo
Trúc Lâm thời Trần qua các thời kỳ lịch sử từ khi hình thành và phát triển
trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
4. Phương pháp nghiên cứu
Trong luận án này, NCS sử dụng các phương pháp tổng hợp, phân tích
tài liệu; phương pháp nghiên cứu điền dã, phương pháp quan sát tham dự,


4

phương pháp phỏng vấn sâu, phương pháp phỏng vấn bảng hỏi, phương
pháp so sánh, đối chiếu.
5. Đóng góp khoa học của luận án
- Luận án làm rõ quá tình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, đồng thời chỉ ra được dấu ấn
của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang.
- Luận án phân tích, làm rõ những giá trị nổi bật của Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần ở tỉnh Bắc Giang như giá trị tôn giáo, giá trị văn hóa, giá trị
lịch sử.
- Bên cạnh đó, luận án đưa ra những giải pháp, khuyến nghị nhằm bảo
tồn và phát huy những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa
bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay.
6. Ý nghĩa lý luận và thực tiễn của luận án
- Về mặt lý luận: Luận án góp phần làm rõ những giá trị nổi bật của
Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang hiện nay, đồng thời luận án
đóng góp vào tư liệu nghiên cứu tham khảo, giảng dạy.
- Về mặt thực tiễn: Luận án góp phần gìn giữ, bảo tồn và phát huy
những giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang phục vụ cho

Phật hồng Trần Nhân Tơng (1258 - 1308) con người và sự nghiệp, Di tích
và danh thắng Tây Yên Tử…
1.1.3. Nhóm cơng trình nghiên cứu liên quan đến việc phát huy
những giá trị của Phật giáo thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang
Các cơng trình nghiên cứu liên quan đến việc phát huy các giá trị của
Phật giáo Trúc Lâm và Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc
Giang, một số tác phẩm tiêu biểu như: Bảo tồn và phát huy các giá trị di
sản văn hóa Lý - Trần tỉnh Bắc Giang, Xây dựng và phát triển sản phẩm du
lịch văn hóa, tâm linh - sinh thái vùng Yên Tử, Bảo tồn di sản văn hoá khu
vực Tây Yên Tử gắn với phát triển du lịch…
1.1.4. Các vấn đề đã được nghiên cứu và các vấn đề cần tiếp tục
nghiên cứu
- Những vấn đề nghiên cứu trước chưa tiếp cận:


6

Đã có một số cơng trình đề cập đến Phật giáo thời Trần nói chung và
giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang nói
riêng, nhưng hầu hết các cơng trình này mới chỉ đề cập đến những khía
cạnh riêng lẻ của những giá trị của Phật giáo thời Trần mà chưa có cái nhìn
tổng thể và tồn diện về những giá trị đó, cũng như chưa có được những
giải pháp tồn diện để phát huy những giá trị Phật giáo thời Trần phục vụ
cho quá trình phát triển kinh tế - xã hội của địa phương.
- Những vấn đề luận án tập trung nghiên cứu:
+ Thứ nhất, trên cơ sở những vấn đề lý luận cơ bản về quá trình hình
thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm nói chung, NCS làm sáng tỏ
quá trình hình thành và phát triển của Phật giáo Trúc Lâm trên địa bàn tỉnh
Bắc Giang nói riêng. Từ đó, chỉ ra dấu ấn của Phật giáo Trúc Lâm thời
Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm

Trần nói chung hiện nay được sự quan tâm, nghiên cứu của nhiều nhà khoa
học. Tuy nhiên, các cơng trình nghiên cứu về giá trị của Phật giáo Trúc
Lâm Thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang hiện nay cịn ít được quan tâm,
đầu tư nghiên cứu, chủ yếu tập trung vào một số đối tượng nhỏ chưa có cái
nhìn đánh giá tổng qt, tồn diện cũng như đưa ra được những thực trạng
về vấn đề này. Vì vậy, trên cơ sở kế thừa thành quả nghiên cứu của các
nhà khoa học đi trước, luận án tập trung vào việc làm rõ các giá trị của
Phật giáo thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang và đề xuất một số giải
pháp, kiến nghị nhằm phát huy các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời
Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
Luận án làm rõ các khái niệm về giá trị, giá trị tơn giáo, giá trị văn
hóa, giá trị lịch sử và một số khái niệm liên quan đến đề tài. Đồng thời,
vận dụng các lý thuyết như lý thuyết địa - tôn giáo, lý thuyết vùng văn hóa,
lý thuyết về giá trị tơn giáo, lý thuyết chức năng, kết hợp sử dụng với các
phương pháp như phân tích, tổng hợp tài liệu, nghiên cứu điền dã, quan sát
tham dự, phỏng vấn sâu, phỏng vấn bảng hỏi, so sánh đối chiếu, để làm rõ
quá trình hình thành và phát triển, dấu ấn, các giá trị của Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần trên địa bàn tỉnh Bắc Giang, từ đó đưa ra một số giải pháp,
khuyến nghị để phát huy các giá trị đó.


8

Chương 2
QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH, PHÁT TRIỂN VÀ DẤU ẤN CỦA
PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG
2.1. QUÁ TRÌNH HÌNH THÀNH VÀ PHÁT TRIỂN CỦA PHẬT
GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG
2.1.1. Quá trình hình thành của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở
Bắc Giang

Mã, Bình Long, Hịn Tháp, Hồ Bấc, Đồng Vành, chùa Cao, Khám Lạng,
Hang Non và đã có vai trị tích cực trong việc phát triển Phật giáo Trúc
Lâm ở phía Tây Yên Tử.
2.2. DẤU ẤN CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI TRẦN Ở
BẮC GIANG
2.2.1. Về tông phái, tư tưởng, tu tập
Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trúc Lâm đã dung hợp
ba Thiền phái đã có ở nước ta trước đó là: Thiền phái Tỳ Ni Đa Lưu Chi
(thế kỷ VI), Thiền phái Vô Ngôn Thông (thế kỷ IX) và Thiền phái Thảo
Đường (thế kỷ XI). Phật giáo Trúc Lâm thời Trần chủ trương Thiền - Giáo
song hành, đặt nền tảng trên kinh điển, Thiền và Giáo không tách rời nhau,
tu học luôn đồng hành. Có thể xem đây là một trong những đặc điểm cơ
bản của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần nói chung của Phật giáo Trúc Lâm
thời Trần ở Băc Giang nói riêng.
2.2.2. Về hệ thống di tích, văn bia
Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang để lại dấu ấn, dấu tích sâu
đậm ở các chùa thuộc dãy núi Yên Tử và phụ cận, mà cụ thể là các chùa
thuộc huyện Đông Triều (Quảng Ninh), một số chùa thuộc huyện Chí Linh
(Hải Dương) và các di tích thuộc khu vực Tây Yên Tử (Bắc Giang). Trên
địa phận Bắc Giang, có 3 cụm di tích thuộc Phật giáo Trúc Lâm, mà từ
chùa Vĩnh Nghiêm, có thể qua đó để đến với các di tích ở Cơn Sơn, Thanh


10

Mai ở Hải Dương; Quỳnh Lâm, Ngọa Vân, Hồ Thiên, Hoa Yên, chùa
Đồng ở Quảng Ninh.
2.2.3. Chùa Vĩnh Nghiêm (Bắc Giang) - Trụ sở trung ương của
Giáo hội Trúc Lâm thời Trần
Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở

3.1. GIÁ TRỊ TÔN GIÁO CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI
TRẦN Ở BẮC GIANG
3.1.1. Giá trị tông phái, hệ phái
Phật giáo Trúc Lâm thời Trần là sự kết hợp của ba dịng thiền đã có
mặt ở Việt Nam trước đó là: Tỳ Ni Đa Lưu Chi, Vô Ngôn Thông, Thảo
Đường. Trên cơ sở tiếp biến, giao lưu từ ba nguồn gốc khác nhau. Sự dung
hợp Thiền - Tịnh - Mật chính là một trong những nét đặc trưng của Thiền
tông Việt Nam, đã thể hiện được giá trị hệ phái, tông phái trong suốt chiều
dài lịch sử hình thành và phát triển của Phật giáo Việt Nam. Về chương
trình tu học, Phật giáo Trúc Lâm chủ trương Thiền - Giáo song hành, vừa
tu thiền vừa học đạo trong thời gian an cư kiết hạ kể từ Rằm tháng Tư đến
Rằm tháng Bảy theo nội quy của Phật giáo Trúc Lâm, đậm nét Thiền tông
Phật giáo Đại Việt. Với ý nghĩa của việc tu trì giới luật, chính Pháp Loa,
sau khi phụng chiếu về Vĩnh Nghiêm trụ trì đã tổ chức khóa học Luật Tứ
Phần cho các tín đồ tu trì.
Về khảo sát việc thực hiện Thiền - Giáo song hành tại các chùa, Thiền
viện. Kết quả khảo sát cho chúng ta thấy các ngơi chùa có thực hiện chủ
trương Thiền - Giáo song hành chiếm tỉ lệ cao, cụ thể: số người trả lời Có
chiếm 72,25%, Không (22,25%), Không biết/ Không trả lời 6,25%.
Qua khảo sát cho thấy thực hành nghi thức Tụng kinh, niệm Phật
chiếm tỉ lệ cao nhất 62,75%, tu thiền chiếm 62,25%, nghe giảng pháp
(Kinh, Luận, Ngữ lục) chiếm 60,75%, tiếp theo câu trả lời Khác là 2% số
người cho rằng họ thực hành dâng hương. Số lượng câu kiểm tra lại xác
thực có giảm một chút nhưng đã cho thấy đa số tín đồ đến với các chùa,


12

Thiền viện để sinh hoạt đều thực hành theo chủ trương Thiền - Giáo song
hành. Tụng kinh, niệm Phật, Nghe giảng pháp và Tu thiền đây là cách tu

3.1.3. Giá trị phương pháp tu tập
Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang thường áp dụng nghi thức
Lục thời sám hối khoa nghi của Trần Thái Tông. Đây là phương thức hành
thiền phù hợp với người Việt, đặc biệt là là các tăng, ni và Phật tử, bằng
cách sám hối, tẩy rửa lục căn đối với lục trần, ứng với lục thời bái sám
trong ngày, không cho bụi bặm đeo bám, từ đó bước vào thế giới hành trì
thiền định.
Khảo sát làm rõ lợi ích khi tu hành theo giáo lý, tư tưởng, nghi lễ của
Phật giáo Trúc Lâm. Số người cho rằng khi tu tập theo Phật giáo Trúc Lâm
sẽ thấy tâm thanh thản, trong sáng hơn chiếm tỷ lệ cao nhất (93,75%) , tiếp
theo tránh xa các tệ nạn xã hội (87,75%), cân bằng cuộc sống (86,5%), làm
nhiều việc thiện hơn (77,75%), nâng cao sức khỏe (72,25%), tăng khả
năng tư duy sáng tạo (40,25%), thu nhập kinh tế tốt hơn (21,25%), không
biết/ không trả lời (3%).
3.2. GIÁ TRỊ VĂN HÓA CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI
TRẦN Ở BẮC GIANG
3.2.1. Giá trị văn hóa vật thể
3.2.1.1. Hệ thống văn bia, văn tự
Văn bia thời Trần mà phần lớn là văn bia chùa là nguồn tư liệu quý, có
giá trị về nhiều mặt trong nghiên cứu lịch sử văn hóa xã hội đương thời.
Văn bia, văn tự ở phía Tây Yên Tử thuộc địa phận tỉnh Bắc Giang khá
phong phú và quý giá, là sản phẩm và dấu tích trực tiếp của các hoạt động
và thực hành tơn giáo của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần. Đây là chứng tích
xác định đối với các cơ sở thuộc Phật giáo Trúc Lâm, đóng góp giá trị rất
lớn vào di sản văn hóa Việt Nam.
3.2.1.2. Hệ thống di tích thời Trần qua khai quật khảo cổ học
Bên cạnh hệ thống văn bia, văn tự kể trên, giá trị văn hóa của Phật
giáo Trúc Lâm thời Trần còn thể hiện qua hệ thống di tích, di vật khảo cổ




15

3.3. GIÁ TRỊ LỊCH SỬ CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM THỜI
TRẦN Ở BẮC GIANG
3.3.1. Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang là một bộ phận
của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần
3.3.1.1. Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang đã duy trì,
chuyển tải những tư tưởng Phật pháp thời Trần
Về an cư kiết hạ, theo Việt Nam Phật giáo sử luận của Nguyễn Lang,
vào thời Trần thì các tu viện, đại danh lam Yên Tử, Vĩnh Nghiêm, Siêu
Loại, Vĩnh Phúc, Báo Ân, An Lạc, Tàng Viện… là những cơ sở được chọn
làm đạo tràng an cư kiết hạ trọng điểm có sự bảo trợ của triều đình, ưu tiên
cho những ai là tăng sĩ ưu tú thuộc Phật giáo Trúc Lâm. Có thể nói Vĩnh
Nghiêm là một trong những đạo tràng an cư kiết hạ thuộc cấp trung ương
giáo hội, mang tính kiểu mẫu thời đó.
3.3.1.2. Chùa Vĩnh Nghiêm - trụ sở Trung ương của Giáo hội Phật
giáo Trúc Lâm thời Trần nơi Tam tổ Trúc Lâm đều chọn làm trung tâm
truyền bá Phật pháp
Trần Nhân Tông tạo nền tảng cho sự phát triển Phật giáo Trúc Lâm
thời Trần ở Bắc Giang. Nhị Tổ Pháp Loa xây dựng Vĩnh Nghiêm trở thành
Trung Tâm Phật giáo đời Trần. Tam tổ Huyền Quang tiếp tục phát triển sự
nghiệp Phật giáo tại Bắc Giang. Có thể thấy rằng, Chùa Vĩnh Nghiêm là
trung tâm của Phật giáo Trúc Lâm gắn với những hoạt động tích cực của
Tam tổ Trúc Lâm thời kỳ hưng thịnh nhất. Sau tam tổ trụ trì, có các vị cao
tăng khác kế truyền trụ trì.
3.3.2. Góp phần xây dựng một giáo hội Phật giáo Việt Nam độc
lập, thống nhất mang tinh thần nhập thế
Trong các giai đoạn của lịch sử Phật giáo Việt Nam, Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần đã xây dựng và hình thành nên tổ chức giáo hội Trúc Lâm

Bắc Giang, và có những ảnh hưởng tới đời sống người dân Bắc Giang từ
thời Trần tới hiện tại, đó là những biểu hiện tinh thần yêu nước, tự lực tự
cường, ý chí bảo vệ nền độc lập dân tộc, tinh thần nhập thế của Phật giáo


17

Trúc Lâm truyền lại. Nhìn chung, cơng tác hoằng pháp ngày càng khởi
sắc, với nhiều chương trình thuyết giảng, khóa tu phong phú. Đồng thời,
khéo léo kết hợp giữa hoằng pháp, từ thiện xã hội, hướng tín đồ đến tư
tưởng yêu nước, tư tưởng nhập thế. Trong sự nghiệp đổi mới, hội nhập và
phát triển, dưới sự lãnh đạo của Đảng, nhân dân tỉnh Bắc Giang không
ngừng phát huy tinh thần yêu nước, truyền thống văn hóa và cách mạng,
đẩy mạnh phát triển kinh tế xã hội, từ thiện xã hội, đoàn kết và bảo vệ chủ
quyền quốc gia dân tộc.
Chương 4
MỘT SỐ GIẢI PHÁP, KHUYẾN NGHỊ NHẰM PHÁT HUY GIÁ
TRỊ CỦA PHẬT GIÁO TRÚC LÂM
THỜI TRẦN Ở BẮC GIANG
4.1. MỘT SỐ GIẢI PHÁP
4.1.1. Đẩy mạnh công tác tuyên truyền nhằm nâng cao nhận thức
và trách nhiệm của chính quyền các cấp, tín đồ và người dân trong
việc bảo tồn, phát huy các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở
Bắc Giang
Thứ nhất, các cơ quan thông tấn, báo chí trong nước và địa phương
tích cực đưa các bản tin, phóng sự, bài báo có nội dung về các giá trị của
Phật giáo Trúc Lâm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
Thứ hai, chính quyền các cấp cần tạo điều kiện, hỗ trợ cho các chùa
thực hiện tuyên truyền cung cấp các tài liệu (sách, báo, tạp chí, băng, đĩa
v.v...) hoặc tổ chức các buổi nói chuyện về Phật giáo Trúc Lâm.

Thứ ba, đối với công tác quản lý, để đảm bảo sự phát triển bền vững,
các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm khi được khai thác không bị biến dạng,
sai lệch mà giữ được hồn cốt, nguyên bản của Phật giáo Trúc Lâm.
Thứ tư, cần bố trí đưa vào khai thác các loại hình dịch vụ du lịch sinh
thái tâm linh có sự tham gia trực tiếp của người dân địa phương để phục vụ


19

các nhu cầu về tham quan, nghỉ dưỡng, chiêm bái lễ Phật, tìm hiểu về Phật
giáo Trúc Lâm cho du khách trong và ngoài nước.
4.2. KHUYẾN NGHỊ
4.2.1. Đối với Đảng, Nhà nước
4.2.1.1. Đối với Bộ, ngành TW
Thứ nhất, quan tâm, tạo điều kiện giúp đỡ tỉnh Bắc Giang trong các
hoạt động bảo tồn, khai thác, phát huy các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm
trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
Thứ hai, bên cạnh các di tích đã được xếp hạng, TW tiếp tục xem xét xếp
hạng các di tích, di vật thuộc Phật giáo Trúc Lâm trên địa bàn tỉnh Bắc Giang.
4.2.1.2. Đối với tỉnh Bắc Giang
Thứ nhất, tiếp tục phát huy những thành tựu đạt được trong việc bảo
tồn các giá trị của Phật giáo Trúc Lâm giai đoạn vừa qua, đồng thời tăng
cường quản lý nhà nước trong việc bảo tồn di tích và xử lý nghiêm kịp thời
các hành vi xâm lại, vi phạm đến di tích.
Thứ hai, các cơ quan báo chí, truyền hình trong tỉnh Bắc Giang tích
cực đưa tin, phóng sự về cơng tác bảo tồn, phát huy các giá trị của Phật
giáo Trúc Lâm.
4.2.1.3. Đối với các huyện có di tích Phật giáo Trúc Lâm
Thứ nhất, đối với các di tích, chính quyền huyện có phương án bảo vệ
giữ nguyên hiện trạng, tránh để các di tích bị xâm hại. Về lâu dài, cần lập

tác bảo tồn và phát huy giá trị của các di tích. Tỉnh Bắc Giang đã phối hợp
với các ban ngành lập hồ sơ khoa học đề nghị xếp hạng các di tích Phật
giáo Trúc Lâm trên địa bàn. Để bảo tồn và phát huy các giá trị của Phật
giáo Trúc Lâm nhằm lưu giữ truyền thống cho các thế hệ, đặc biệt tạo cho
nhân dân địa phương nơi sinh hoạt tơn giáo, tín ngưỡng lành mạnh, các
huyện, xã, thị trấn cần phải thành lập các ban quản lý di tích của địa
phương mình, hầu hết các di tích đều phải có người trực tiếp trơng coi. Họ
phải là người nhiệt tình, có tâm huyết trong việc bảo vệ giữ gìn và phát
huy các giá trị di tích. Tỉnh Bắc Giang cũng cần phải thường xuyên chỉ đạo
các địa phương tổ chức tốt các lễ hội truyền thống hằng năm, để các chùa


21

thuộc Phật giáo Trúc Lâm có những hoạt động thiết thực, lễ hội văn hóa
truyền thống gắn với di tích. Thông qua lễ hội nhằm ôn lại giá trị lịch sử
của dân tộc, tư tưởng yêu nước và tư tưởng nhập thế. Chính quyền các cấp
cũng cần phải tích cực tuyên truyền, thực hiện đẩy mạnh các giải pháp
nhằm làm tốt công tác bảo tồn, giới thiệu, khai thác các giá trị của Phật
giáo Trúc Lâm trong các di tích. Tạo điều kiện thuận lợi cho các du khách
tiếp cận các giá trị của các di tích. v.v… Tuy nhiên, do hệ thống di tích
lớn, phong phú về loại hình, nằm rải rác khắp các địa bàn, nhiều di tích đã
xuống cấp chưa được phục hồi. Đề giải quyết những vấn đề trên cần sự
quan tâm, tạo điều kiện của các bộ, ban, ngành Trung ương hỗ trợ chính
sách về mọi mặt, để tỉnh Bắc Giang phát huy tốt các giá trị của Phật giáo
Trúc Lâm thời Trần.
KẾT LUẬN
1. Trong lịch sử Phật giáo Việt Nam, sự ra đời của Phật giáo Trúc
Lâm thời Trần có nhiều giá trị to lớn. Phật giáo Trúc Lâm tự có nét độc
lập, tính nhập thế, tinh thần không phụ thuộc thân ngoại, đã khẳng định là

hội của Phật giáo Trúc Lâm thời Trần, nơi tổ chức và thành lập mơ hình
Phật giáo nhất tơng trên cơ sở dung hợp các thiền phái đã có từ trước, đây
là mơ hình đầu tiên trong lịch sử Phật giáo Việt Nam và là mơ hình giáo
hội Phật giáo Việt Nam đầu tiên cho các tổ chức giáo hội sau này. Trần
Nhân Tông là người có cơng làm cho Phật giáo Trúc Lâm đi vào hiện thực
đời sống Phật giáo từ mơ hình hoạt động, cơ cấu tổ chức cho đến nội dung
tu tập và phương pháp hành trì, sau đó là Pháp Loa và Huyền Quang đã kế
thừa và phát triển Phật giáo tại chùa Vĩnh Nghiêm. Chùa Vĩnh Nghiêm
nhanh chóng trở thành một trung tâm hoằng pháp, an cư kiết hạ, đào tạo
tăng tài, thuyết giảng giáo lý cho tăng ni mà Tam tổ Trúc Lâm xây dựng.
Việc tổ chức an cư kiết hạ được Tam tổ Trúc Lâm xem là một trong những
Phật sự hàng đầu của một giáo hội Tăng già trong sự nghiệp phát triển
Phật giáo.


23

Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang đã góp phần xây dựng
một giáo hội Phật giáo độc lập, thống nhất mang tinh thần nhập thế, góp
phần bảo vệ và xây dựng đất nước trong các cuộc chiến tranh chống lại
quân xâm lược Nguyên - Mông, đồng thời giá trị của Phật giáo Trúc Lâm
thời Trần ở Bắc Giang đã khơi dậy tinh thần yêu nước, tự lực tự cường, ý
chí bảo vệ nền độc lập dân tộc, mang tinh thần nhập thế, kết hợp chặt chẽ
giữa đạo với đời. Hiện nay Phật giáo Trúc lâm cịn duy trì công tác cứu trợ
xã hội và từ thiện. Việc làm này khơng chỉ có ý nghĩa về mặt kinh tế mà
cịn có ý nghĩa về mặt đạo đức, phù hợp với văn hóa dân tộc. Xét dưới góc
độ tơn giáo, văn hóa, lịch sử thì những giá trị nhân văn, nhân đạo trong các
hoạt động của Phật giáo Trúc lâm ở Bắc Giang hiện nay là những giá trị cơ
bản, bền vững trong lịch sử, văn hóa, lối sống, đạo đức của người Việt
Nam. Có thể nhận thấy Phật giáo Trúc Lâm thời Trần ở Bắc Giang đã có