Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
1
BỘ GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO
DỰ ÁN PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC TRUNG HỌC CƠ SỞ II
-------------------------------------------------
HOÀNG PHỤNG HỊCH – PHAN ANH
NGUYỄN VĂN TUẤN – VƯƠNG NGỌC HIẾU
Tài liệu
TẬP HUẤN ỨNG DỤNG CÔNG NGHỆ THÔNG TIN
TRONG DẠY HỌC VẬT LÍ Ở TRƯỜNG THCS
HÀ NỘI, THÁNG 11/2007
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
LỜI GIỚI THIỆU
ự bùng nổ của Công nghệ thông tin (CNTT) nói riêng và Khoa học công nghệ
nói chung đang tác động mạnh mẽ vào sự phát triển của tất cả các ngành trong
đời sống xã hội. Trong bối cảnh đó, nếu muốn giáo dục phổ thông đáp ứng
được đòi hỏi cấp thiết của công cuộc công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước, nếu
muốn việc dạy học theo kịp cuộc sống, chúng ta nhất thiết phải cải cách phương pháp
dạy học theo hướng vận dụng CNTT và các trang thiết bị dạy học hiện đại phát huy
mạnh mẽ tư duy sáng tạo, kỹ năng thực hành và hứng thú học tập của học sinh để nâng
cao chất lượng dạy học.
S
Chương trình và sách giáo khoa (SGK) Vật lí THCS mới được triển khai từ năm
2002 đến nay đã thực hiện đại trà trong toàn cấp học, nhiều nội dung bài học được xây
dựng theo hướng khuyến khích giáo viên ứng dụng công nghệ hiện đại cũng như
CNTT vào trong giờ giảng để nâng cao hiệu quả của tiết học.
Trong những năm vừa qua, khả năng ứng dụng công nghệ thông tin vào công tác
giảng dạy của giáo viên THCS đã đạt nhiều kết quả khả quan, đồng thời nhu cầu hiểu
biết về những phần mềm ứng dụng vào giảng dạy Vật lí cũng tăng lên.
Tập tài liệu “Tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS” phục

Các thao tác cơ bản sử dụng PowerPoint ....................................................... 34
Khai thác các hiệu ứng nâng cao vơi PowerPoint .......................................... 43
Lập trình thiết kế trò chơi với PowerPoint ......................................................50
Bài thực hành 2 .............................................................................................. 54
4. Xây dựng các nội dung học tập Vật lí với phần mềm eXe
Giới thiệu phần mềm Elearning XHTML Editor (eXe) ................................. 58
Xây dựng nội dung học tập với eXe .............................................................. 60
Xuất bản nội dung dưới dạng website ............................................................ 71
Bài thực hành 3 .............................................................................................. 73
5. Xây dựng các file video sử dụng phần mềm Windows Movie Maker
Giới thiệu giao diện phần mềm Windows Movie Maker ............................... 78
Các thao tác cơ bản sử dụng phần mềm Windows Movie Maker ................. 82
Ghi lại và xuất phim với Windows Movie Maker ......................................... 89
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
3
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
MỤC TIÊU:
Sau khi hoàn thành bài học này, giáo viên sẽ có khả năng:
1. Hiểu được các ứng dụng của CNTT và truyền thông trong dạy học Vật lí.
2. Những định hướng sử dụng Powerpoint trình diễn bài giảng trên lớp.
3. Tìm hiểu chức năng một số phần mềm dạy học Vật lí THCS.
4. Biết cách tổ chức và lưu trữ thông tin tư liệu cho hoạt động dạy và học.
5. Sử dụng Internet là nguồn khai thác thông tin và là phương tiện đổi mới phương
pháp giảng dạy và kiểm tra đánh giá.
ng dụng công nghệ thông tin và truyền thông là một xu hướng hiện đại hoá
quá trình dạy và học. Phần trình bày dưới đây đưa ra một số hình thức ứng
dụng CNTT và truyền thông để nâng cao hiệu quả giảng dạy bộ môn Vật
lí.
Ứ
1. Sử dụng PowerPoint làm phương tiện trình diễn bài giảng.

động của loa điện, của băng kép
trong bàn là điện, hiện tượng trộn
màu... Phạm vi ứng dụng hình thức
này khá phong phú và hiệu quả phụ
thuộc nhiều vào kịch bản của giáo
viên cho đoạn bài giảng.
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
5
+
-
Nguån
®iÖn
+
-
Cuén d©y
L¸ thÐp ®µn Håi
MiÕng s¾t
TiÕp ®iÓm
Chu«ng
Chèt
kÑp
Hình ảnh động mô tả sự điều tiết của mắt
Hình ảnh động mô tả hoạt động đông cơ 4 kỳ
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
Một trong những ưu điểm của PowerPoint là có thể đưa vào những đoạn video, ảnh
flash dùng mô tả hiện tượng Vật lí mà không thể hoặc khó thực hiện thí nghiệm trên
lớp như hiện tượng nhật thực, nguyệt thực, chuyển động Browno, tương tác của các vật
mang điện, hiện tượng sét, sự dịch chuyển của ảnh qua thấu kính...
Đoạn video về hiện tượng nhật thực
Trong các tiết thực hành Vật lí, giáo viên có thể sử dụng những trang trình diễn để

7
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
• Không nên lạm dụng các hiệu ứng hiển thị, điều này gây mất tập trung của học
sinh vào nội dung bài giảng.
• Diễn giảng không nên nhanh quá, khi đưa ra các tình huống trên máy chiếu cần
có đủ thời gian để học sinh suy nghĩ
• Không nên thay thế trình diễn thí nghiệm ảo thay thế thí nghiệm học sinh phải
tiến hành trên lớp để hình thành kiến thức. Vật lí học là bộ môn khoa học thực
nghiệm, hình thành phương pháp thực nghiệm, rèn luyện những kỹ năng thực
hành cho học sinh là một trong những mục tiêu của môn học.
2. Sử dụng các phần mềm dạy học khác.
Hiện nay, cùng với sự phát triển ứng dụng của CNTT, những sản phẩm phần mềm
phục vụ cho quá trình dạy và học đã xuất hiện khá phong phú. Mỗi sản phẩm đều có
một đặc trưng riêng, phục vụ cho mục tiêu xác định, và cũng không có một sản phẩm
nào vạn năng thay thế được các sản phẩm khác. Mỗi giáo viên có thể tham khảo các
phần mềm và lựa chọn phần mềm nào có thể dùng đưa vào bài giảng trên lớp, phần
mềm nào dùng hướng dẫn học sinh tự học để củng cố kiến thức.
Một số phần mềm dạy học Vật lí thường dùng cho khối THCS có thể download
miễn phí trên mạng:
• .Trang web cung cấp
những hướng dẫn về các thí nghiệm biểu diễn (demonstration) cho môn Vật lí
• . Trang web giới thiệu sản phẩm: mô
phỏng các hiện tượng Điện, Quang hình và Quang lý, Chuyển động cơ học... có
tiện ích thú vị là nó cho phép thiết kế và lắp ghép các dụng cụ điện thành mạch
điện, các dụng cụ quang học thành hệ quang học... qua đó biểu diễn luôn hoạt động
của hệ, rất thích hợp cho trình diễn trên lớp và giúp học sinh tự học.
• Trang web cung cấp phần mềm và hướng dẫn xây dựng
bài giảng dưới dạng website.
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
8

 Nên tập trung khai thác những loại tư liệu nào xung quanh nội dung của bài
giảng cho phù hợp?
Với câu hỏi thứ nhất, chúng ta dễ dàng thấy được Internet là nguồn tư liệu vô tận
cho các bài giảng. Những số liệu, báo cáo thống kê cho thấy cho đến cuối thế kỷ XX,
Internet đã trở thành kho thông tin khổng lồ và phong phú nhất trong lịch sử nhân loại
với hàng trăm triệu websites liên quan đến mọi lĩnh vực, ngõ ngách của đời sống xã
hội. Có nhà nghiên cứu đã từng khẳng định rằng xét về khối lượng, thông tin trên
Internet đã vượt qua rất xa so với tổng khối lượng thông tin được in thành sách của loài
người kể từ khi phát minh ra chữ viết cho đến năm 1990. Khối lượng đó lại được tăng
lên với tốc độ chóng mặt hàng năm.
Với câu hỏi thứ 2, lựa chọn tư liệu như thế nào cho phù hợp với nội dung bài
giảng? Nhiều giáo viên có kinh nghiệm trong khai thác Internet phục vụ công tác giảng
dạy của mình đã chỉ ra rằng: Khi tìm kiếm, lựa chọn tư liệu cho bài học điều quan
trọng nhất là tính phù hợp. Tư liệu phù hợp là tư liệu liên quan đến nội dung bài giảng;
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
10
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
có nội dung, hình thức đa dạng (thông tin, hình ảnh, video...) và được chọn lọc; lượng
thông tin bổ sung vừa đủ không ít quá, cũng không nhiều quá làm loãng nội dung.
 Về nội dung, tư liệu phải liên quan đến nội dung bài giảng một cách trực
tiếp hoặc gián tiếp nhằm định hướng tư duy cho học sinh
 Về hình thức, nếu đã có một tư liệu là văn bản hay kiến thức thì tư liệu
khác nên được cung cấp dưới dạng ảnh. Vì tư liệu là thông tin bổ sung nên
những tư liệu ảnh là rất thích hợp vì nó thường mới (chưa được biết trước),
truyền đạt nhanh thông qua việc quan sát chứ không phải đọc hay giảng phù
hợp với mục đích là tư liệu bổ sung.
 Về dung lượng, hiển nhiên thông tin và tư liệu chỉ được chiếm một tỷ lệ
vừa đủ cả về thông tin và thời gian cung cấp thông tin. Tư liệu không thể
lấn át nội dung chính của bài giảng mà nó bổ sung, làm cho kiến thức được
cung cấp được hấp thụ dễ dàng và toàn diện hơn.

trỡnh Vt lớ. S thit k mch gm 4 mch in chuyn tớn hiu quang thnh tớn hiu
in v c ghộp ni vi cng mỏy in, v mt mch iu khin nam chõm in.
Hot ng ca mch: Mi khi cú vt chn sỏng qua cỏc cm biờn quang in, tớn
hiu in tng ng c chuyn vo mỏy tớnh, mỏy tớnh s ghi li thi im ú theo
thi gian h thng. Tu theo cỏc bi thớ nghim, chng trỡnh s hin th kt qu thi
gian vt chn sỏng qua mt cm bin hay thi gian vt di chuyn t cm bin ny sang
cm bin khỏc.
Trong mch in ca bi thớ nghim cú gn 4 cm bin dựng o cỏc khong thi
gian vt i qua hai cm bin liờn tip.
2007 D ỏn phỏt trin giỏo dc THCS II B Giỏo dc v o to
12
Cảm biến
quang học
Mạch ghép
nối
CPU
Màn hình
Sơ đồ khối mạch thiết kế
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
Những ưu điểm:
• Trong thí nghiệm đã tự động đo thời gian chuyển động của các quãng đường
khác nhau của cùng một chuyển động, do đó số liệu nhận được chính xác và
phù hợp với dự đoán hơn.
• Thời gian thu thập số liệu trong thí nghiệm ngắn hơn so với các thiết bị cũ nên
có thể tiến hành nhiều lần trong một tiết dạy.
• Thiết bị còn có thể dùng nghiên cứu các định luật chuyển động trong chương
trình Vật lí THPT.
(Màn hình hiển thị kết quả thí nghiệm)
Một bài thí nghiệm với máy Atut
5. Xây dựng thư viện điện tử Vật lí ở trường THCS.

Thư mục Đề kiểm tra lưu trữ các bài kiểm tra mẫu trong chương trình Vật lí
THCS, gồm nội dung kiểm tra theo chuẩn kiến thức, ma trận đề và nội dung đề thi kèm
đáp án và biểu điểm.
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
14
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
Thư mục Ngoại khoá lưu trữ các website có nội dung khám phá thế giới Vật lí, các
bài soạn trên eXe giúp học sinh tự học...
Thư mục Các phần mềm Vật lí có các phần mềm Sketpad dùng thiết kế các bài
giảng quang hình, Phần mềm Crocodile mô phỏng các hiện tượng cơ, điện, quang,
phần mềm eXe dùng thiết kế các webside hướng dẫn học sinh tự học, phần mềm
Microsoft Gif Animator tạo hoạt ảnh ...
Chúng tôi đưa ra mô hình và một số nội dung trong các thư mục minh hoạ có trên
đĩa CD, mong sự bổ sung của các bạn đồng nghiệp để tư liệu ngày càng phong phú.
MỤC TIÊU:
Sau khi hoàn thành bài học này, giáo viên sẽ có khả năng:
1. Hiểu được các khái niệm cơ bản về Internet.
2. Biết cách khai thác thông tin dưới dạng text, hình ảnh,video, các file .ppt,
.doc, .swf v.v.... phục vụ cho giảng dạy Vật lí thông qua các website tìm kiếm.
3. Biết cách khai thác thông tin từ một số websites về Vật lí bằng Tiếng Việt và
Tiếng Anh.
Phần I. Các khái niệm cơ bản về
Internet
1. Mạng máy tính:
a. Khái niệm: Mạng máy tính là một hệ thống trao đổi thông tin giữa các máy
tính. Các máy tính được kết nối với nhau nhằm giải quyết các vấn đề: chia
sẻ (thiết bị phần cứng, cơ sở dữ liệu, ...), truyền tải thông tin từ máy này
sang máy khác. Một mạng máy tính bao gồm 3 thành phần:
- Các máy tính được kết nối với nhau.
- Mạng truyền tin (bao gồm các kênh truyền tin và các phương tiện

3. Website:
- Hệ thống www được cấu thành từ các trang web.
- Một website là tập hợp một số các trang web được đặt trên một máy chủ.
4. Trình duyệt:
- Trình duyệt web là chương trình giúp người sử dụng thực hiện đối thoại với
WWW, tương tác với máy chủ trong WWW và các tài nguyên khác của
Internet, tải thông tin về máy trạm.
- Một số trình duyệt web thông dụng:
1. Internet Explorer
2. Netscape Navagator
3. Mozilla Firefox (download />5. Địa chỉ website:
- Mỗi website có một địa chỉ truy cập duy nhất gọi là tên miền. Ví dụ
tên miền: ww w.edu.net.vn , www.thuvienkhoahoc.com
Trong đó: .com chỉ loại tên miền (chỉ tính chất của tổ chức,
cơ quan sở hữu website đó)
.vn chỉ tên nước mà tên miền đã đăng ký.
Loại tên miền Ý nghĩa Ký hiệu nước Tên nước
.com Địa chỉ thương mại .vn Việt Nam
.gov Chính phủ .au Australia
.int Quốc tế .uk Anh
.mil Quân sự .jp Nhật bản
.net Nhà cung cấp mạng …. ……
.org Tổ chức phi lợi nhuận * Nếu không có ký hiệu nước thì
mặc định đó là tên miền của Mỹ.
Phần II. Khai thác thông tin trên
Internet
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
17
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
1. Dạo quanh Internet bằng trình duyệt:

Bước 3: Chọn nội dung thích hợp
Bước 4: Lưu trữ thông tin tìm kiếm được
Dưới đây, chúng ta sẽ thực hành tìm kiếm thông tin với website Google, tuy
nhiên người dùng có thể sử dụng các website tìm kiếm khác:

3.1 Tìm kiếm thông tin dạng chữ (text)
Bước 1: Sau khi đã mở trình duyệt Internet Explorer, tại thanh địa chỉ, nhập vào
địa chỉ: (vào trang Google Mỹ) hoặc
(vào trang Google Việt Nam).
Bước 2: Nhập nội dung tìm kiếm vào ô text, ví dụ nhập “Giáo dục”. Chọn
Google Search (hoặc nhấn phím Enter).
Bước 2: Nhập chuỗi tìm kiếm
Các lựa chọn tìm kiếm:
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
19
Nhập
nội
dung
tìm
kiếm
Click
chuột vào
đây để
chuyển về
Google
Việt Nam
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
- Web: tìm kiếm các website có chứa nội dung là chuỗi tìm kiếm.
- Images: tìm kiếm hình ảnh.
- Video: tìm kiếm video.

Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS
Với cách lưu trữ trên, bạn sẽ lưu lại trang web hiện thời và một thư mục đi kèm với
nó. Lần sau mở ra, bạn sẽ đọc được toàn bộ nội dung trang web đã lưu trên máy chứ
không phải vào mạng. Nếu xoá thư mục đi kèm thì trang web đã lưu trữ cũng tự động
bị xoá theo.
Cách 2: Lưu một đoạn thông tin cần tìm dưới dạng một văn bản:
- Bôi đen phần thông tin cần lưu.
- Click chuột phải vào vùng bôi đen.
- Chọn Copy.
- Mở một văn bản mới trong Word.
- Chọn Paste.
- Lưu văn bản Word đó lại.
* Một số kiểu tìm kiếm thông tin khác:
- Tìm giới hạn theo tên miền: Muốn tìm thông tin trong một website cụ thể
nào đó dùng cú pháp có dạng: “site:URL”. Ví dụ: “Trắc nghiệm”:
www.edu.net.vn
- Tìm kiếm theo kiểu file: Tìm thông tin trong các file dữ liệu theo kiểu file
cụ thể, thêm vào sau chuỗi tìm kiếm từ khoá filetype:phần mở rộng. Ví dụ:
Newton filetype:ppt, reflection filetype:swf
- Một số kiểu file: .doc: word, .ppt: Powerpoint, .pdf: Acrobat Reader. Nếu là
các loại văn bản .doc, .pdf, .ppt chúng ta có thể download xuống máy bằng
cách click chuột phải, chọn Save Target As (hoặc Save Link As).
- Đặc biệt, các file Flash với phần mở rộng .swf thường được thiết kế để minh
họa rất nhiều hiện tượng và thí nghiệm Vật lí và được đưa khá nhiều trên
Internet. Sau khi download các file Flash, chúng ta có thể mở xem bằng
phần mềm Flash Player hoặc bằng trình duyệt web. Các file Flash cũng có
thể được trình chiếu bằng PowerPoint (chi tiết xem ở phần 3: Sử dụng
PowerPoint thiết kế bài giảng Vật lí).
3.2 Tìm kiếm hình ảnh.
Bước 1: Chọn loại thông tin tìm kiếm là Images (Hình ảnh).

Microsoft đưa ra, được sử dụng rất phổ biến trên web.
*.mov Do Apple Computer đưa ra, chuẩn video này được cho là có nhiều
ưu điểm hơn MPEG và AVI. Mặc dù đã được tích hợp vào nhiều
trình duyệt nhưng vẫn chưa phổ biến bằng hai loại định dạng trên.
Để xem được định dạng video này, cần phải có chương trình
QuickTime của hãng Apple.
*.rm hoặc
*rmvb
Đây là định dạng file video do hãng Real đưa ra
/>Kích thước của các file video nói chung là lớn, nên đối với các kết nối chậm thì
thời gian tải trang web sẽ rất lâu, đồng thời sẽ gây tốn băng thông, .... do đó rất ít
file video được đưa lên mạng để download miễn phí, vì vậy việc tìm kiếm tư liệu
video trên mạng không dễ dàng như đối với văn bản và hình ảnh.
Tuy nhiên, do khả năng truyền đạt thông tin trực quan và sinh động, cũng có rất
nhiều website cố gắng đưa các file video lên mạng, nhưng thông thường họ sẽ chỉ
cho phép xem trực tuyến hoặc nhúng trong các trang flash (không cho phép
download file). Có rất nhiều lý do cho việc này: vấn đề bản quyền, lưu lượng băng
thông, tính chất thương mại của website, ... Có nhiều thủ thuật để chúng ta có thể
download những tư liệu video này về máy PC của mình. Dưới đây là một cách
thông dụng nhất.
Trước tiên, các file video/audio khi được đặt ở chế độ xem trực tuyến, sẽ bắt
đầu bằng mms:// hoặc rtsp:// (thay vì http://). Ví dụ:
mms://media.tuoitre.com.vn/media/phim/ITA-UKR_1-0.wmv . Những file video
dạng này sẽ không download được bằng Save target as như thông thường mà phải
sử dụng một trình hỗ trợ download trung gian như Flashget, NetTransport, ...
Cách cài đặt và sử dụng phần mềm Flashget
- Tải Flashget tại địa chỉ sau:
2007 Dự án phát triển giáo dục THCS II – Bộ Giáo dục và Đào tạo
24
Tài liệu tập huấn ứng dụng CNTT trong dạy học Vật lí ở trường THCS