Freshwater Aquaculture in the
Lower Mekong Basin
Freshwater Aquaculture in the
Lower Mekong Basin
MRC Technical Paper
No. 7
October 2002
Mekong River Commission
Published in Phnom Penh in October 2002 by the
Mekong River Commission
This document should be cited as:
Phillips, M. J. 2002. Fresh water aquaculture in the Lower Mekong Basin. MRC Technical Paper
No. 7, Mekong River Commission, Phnom Penh. 62 pp. ISSN: 1683-1489
This paper was compiled by M.J. Phillips, with contributions from those listed in the
Acknowledgements. The opinions and interpretations expressed within are those of the
contributors and do not necessarily reflect the views of the Mekong River Commission.
Editor: Ann Bishop
Layout: Boonruang Song-ngam
© Mekong River Commission
P.O. Box 1112, 364 M.V. Preah Monivong Boulevard
Phnom Penh, Cambodia
Telephone: (855-23) 720-979 Fax: (855-23) 720-972
E-mail:
Website: www.mrcmekong.org
Acknowledgements

NACA Network of Aquaculture Centres in Asia-Pacific
NGO Non-governmental organisation
READ Rural Extension for Aquaculture Development
STREAM Support to Regional Aquatic Resources Management
VAC Vietnamese words vuon (garden or orchard), ao (fish pond) and chuong (pig sty or
poultry shed).
Table of Contents
Summary - English...........................................................................................................1
Summary - Khmer ............................................................................................................5
Summary - Lao ..............................................................................................................11
Summary - Thai.............................................................................................................17
Summary - Vietnamese ...................................................................................................23
1- STATUS OF AQUACULTURE IN THE LOWER MEKONG BASIN ...............................29
1.1 Background ..............................................................................................................29
1.2 Aquaculture production in the Lower Mekong Basin ...................................................29
1.3 The producers and role of aquaculture in food security and livelihoods ........................30
1.4 The aquaculture systems and species..........................................................................31
1.5 Consumers and markets ............................................................................................37
1.6 Institutional support to aquaculture ............................................................................38
1.7 Aquaculture and the environment ..............................................................................40
2 - AQUACULTURE SUB-SECTOR ANALYSIS ................................................................43
2.1 Developments, opportunities and threats ....................................................................43
2.2 What support services are required? ...........................................................................48
2.3 Information needs and gaps to be filled for aquaculture ...............................................50
2.4 The need for integrated planning and regulation .........................................................51
2.5 Threats to aquaculture and possible solutions .............................................................52
3 - RECOMMENDATIONS FOR AQUACULTURE WITHIN THE CONTEXT OF
MEKONG FISHERIES AND THE BASIN’S DEVELOPMENT ......................................53
3.1 Planning and implementation approach ......................................................................53
3.2 Supporting small-scale aquaculture ............................................................................54

Viet Nam and on the Korat Plateau in Northeast Thailand, with much less production in Cambodia
and Lao PDR. Nevertheless, this review suggests that official government statistics probably under-
estimate the importance of small-scale aquaculture, and that it is increasingly widespread and of
growing importance as a source of food and income for rural households.
Government policy has contributed significantly to the recent growth in aquaculture. Over the past
10 years governments in all Mekong countries have increased investment in research, infrastructure,
education and extension. The governments of Thailand and Viet Nam have invested considerably
2
Freshwater Aquaculture in the Lower Mekong Basin
more resources in aquaculture, and Viet Nam has an ambitious plan for capacity building and
extension. Research support has traditionally focussed on technical issues, and less on formulating
and implementing farmer-driven research agendas, but recent shifts towards adaptive, farmer-needs-
driven aquaculture development are evident.
The sustainability of aquaculture is closely linked to the natural resource base in the Mekong Basin.
Small-scale aquaculture can contribute to environmental improvement, such as through dry season
water storage and recycling of agricultural wastes through aquaculture ponds. Environmental concerns
relate to water pollution from other sectors, such as agriculture, water shortages, spread of aquatic
animal diseases, adverse impacts of intensive cage fish farming, trematode infections and loss of
genetic diversity through poor breeding practice and ill-considered trans-boundary movement of
stocks. These problems can be mitigated by adoption of better farm management practices and
farming systems, and development strategies that integrate aquaculture into the farms and natural
ecosystems of the basin. Where the objective is poverty alleviation, support based around an
understanding of poor people’s livelihoods can be a valuable development strategy.
3. Future of aquaculture
The future will see continuing expansion of aquaculture within the Mekong Basin. At the macro-
level, population trends for the basin suggest an additional 400,000 tonnes of aquatic animal product
will be needed in 10 years to maintain consumption at present levels. Aquaculture development will
have a critical role in contributing to this demand.
Throughout the rural areas of the basin, experience shows that small-scale farm households make
individually small but important contributions to aquaculture production. The potential for increasing

supporting agencies will give more attention to the promotion of aquaculture within a rural
development framework. MRC’s focus on environmentally-sustainable development in sub-basins
shared by more than one country provides an opportunity for testing more systematic approaches to
aquaculture and for raising the profile of aquaculture as a tool for poverty alleviation.
4. Recommendations
4.1 Aquaculture within the framework of the Mekong Basin Development Plan. Dividing the
Mekong Basin into catchments or clusters of catchments, as proposed by MRC, provides the
opportunity for systematic support to aquaculture development that targets poverty and food
insecurity. The catchment approach is quite new, therefore, a step-by-step approach should be
adopted using the lessons learned from pilot projects to gradually extend knowledge to other
catchments.
4.2 Support for small-scale aquaculture and services for aquaculture development. Future
development support should build effective services that support the objectives of small-scale
farms and poor households. This approach will require considerable capacity building among
local, provincial and national institutions to encourage use of participatory approaches to planning
and extension, improve access to knowledge and develop national planning processes and policy
which focus on the needs of rural households.
4.3 Strategically analyse aquaculture development requirements. The potential for aquaculture is
probably greatest in food insecure and remote areas of the basin. These areas include the highlands
and areas away from the Mekong and large fishing grounds such as the Great Lake in Cambodia.
To support this, a strategic analysis of aquaculture potential in sub-basins should be carried out.
4.4 Research cooperation. Regional research cooperation should be encouraged as a cost-effective
means of addressing key constraints to aquaculture development, such as those identified in the
review. Collaborative research should particularly include small-scale rural aquaculture
practitioners from impoverished households in remote areas.
4.5 Development of common policy in the Mekong Basin. There are a number of aquaculture-
related issues that transcend national boundaries, such as the movement of live aquatic animals
between watersheds, and the use of exotic species. The former raises concerns about the loss of
genetic diversity and the spread of aquatic animal diseases. Proliferation of exotic species in
natural waterways will be detrimental for indigenous species. Cooperation among riparian

nigkarlk;kUnRtIemSAnigkUnRtIBUC kắdUcCakarciBawâmbMb:nkUnRtIemSAnigkUnRtIBUC Edljas;kủỳgFmàCati
rWtamlkỗNsib,nimàitenAkủỳgEdnTwkkMNt; rWkắBak;kNỵalbiTCitdUcCa tamRsH valERs nigEbrRtI.
plitplEdl)anmkBIvarIvb,kmàRtUv)aneKlk;enAelITIpSar nigEtgEteRbIR)as;sMrab;pt;pg;kủỳg
RKYsarpgEdr. karpỵl;edImTunsMrab;ciBawâmdUcCa RtIBUC nigcMNI karEfTaM karEkộqủ karlk;dUr
nigkareRbIR)as;plitplvarIvb,kmàKWCasmasPaBdắsMxan;sMrab;CIvPaBrs;enArbs;burs RsỵI
nigkumarkủỳgRkumRKYsarCaeRcInrs;enAtamTICnbTTenứemKg.
6
Freshwater Aquaculture in the Lower Mekong Basin
Cag10qủaMknứgeTAenH mankarekIneLIgCalMdab;cMeBaHplitplvarIvb,kmàTwksabenAtam
bNỵaRbeTsộnGagTenứemKgeRkamKWRbmaNBI60>000etanenAkủỳgqủaM1990 eTARbEhl
260>000etanenAqủaM1999-2000. tYrelxenHesàInwg12-13ộnplitplstVTwksab
srubenAkủỳgGagTenứemKgeRkam ơcMnYn)a:n;sàan2>036>000etanƯ. tYrelxenHminTan;rYm
bBaâlnUvplitplRtI nigbgaTwkPứavộndMbn;dIsNỵrTenứemKgeT,Iy. karGPivDặnắvisẵyvarIvb,
kmàenAkủỳgGagTenứemKgKWminTan;)anesIàKủaenAeLIyeT. plitplvarIvb,kmàPaKeRcInekItman
enAdMbn;dIsNỵrTenứemKgkủỳgRbeTsevotNam nigenAdMbn;x<g;rabkUr:at;PaK\sanRbeTsộf
EdlrYmCamYynwgplitplmYycMnYntUcenAkủỳgRbeTskm<ỳCa nigRbeTsLav. y:agNamij
karBinitỹeLIgvijenHbgajfasòitiCapứvkar rbs;rdổaPi)alRbEhlCaeFIVkar)a:n;sàanenATabenA
eLIyeTAelIsarsMxan;ộnvisẵyvarIvb,kmàFuntUc BIeRBaHskmàPaBenHkMBugrIkraldaly:agxứaMg
ehIyedIrtYry:agsMxan;CaRbPBcMNUl nigmbGaharsMrab;RbCaCnenAtamCnbT.
neya)ayrbs;rdổaPi)al)anrYmcMENky:agsMxan;dl;karrIklUtlas;fIàrbs;visẵyvarIvb,kmà.
ral;karRKb;RKgkủỳgryeBlCag10qủaMknứgmkrbs;bNỵaRbeTsenAtamTenứemKg)anekIn
eLIgnUvkarvinieyaKelIEpủkRsavRCav ehdổarcnasm<ẵnổ karGb;rM nigkargarpSBVpSay . rdổaPi)alRbeTsộf
nigRbeTsevotNam)aneFIVvinieyaKy:ageRcInelIRbPBFnFanvarIvb,kmà ehIyRbeTsevotNam
manEpnkary:agFMmYysMedAelIkarbegIỏnsmtòPaB nigkargarpSBVpSay. CaTUeTAkarKaMRT
kargarRsavRCav)anepỵatEteTAelIbBaabecâkeTs nigmanbniỵcbnỵĩcenAeLIy eTAelIkarbegIỏt
nigGnuvtỵrebobvarRsavRCavy:agliƠtlƠn;CamYyksikr b:uEnỵenAeBlfIàenHmanPsỵỳtagbgajnUvkar
ERbRbYlcMeBaHkarGPivDặnắvarIvb,kmàtamrebobộqủRbDitGnuvtỵnắCak;Esỵgrbs;ksikr.
cirPaBrbs;visẵyvarIvb,kmà)anPÂab;Kủay:agCitsủiteTAnwgmUldổanFnFanFmàCatienAkủỳgGagTenứ
emKg. varIvb,kmàFuntUcGacrYmcMENkdl;karEklMGrbrisòan dUcCatamrykarsỵỳkTwkenArdUvR)aMg
nigkareRbIR)as;eLIgvijnUvkaksMNl;ksikmàtamryRsHvarIvb,kmàCaedIm. kgVl;CaeRcIn

Freshwater Aquaculture in the Lower Mekong Basin
dl;karpt;pg;RtIsac;enAtammUldổan. becâkviTỹavarIvb,kmàTaMgenHGacrYmbBaâlnUvkarciBawâmRtItamRsH
karEfbMb:nRtIkủỳgha)a: (Hapa) kủỳgEdnTwkrYm karciBawâmRtIkủỳgERs nigral;becâkviTỹaciBawâmRtItam
Ebry:agsamBaỉ.
varIvb,kmàRtUvkarFnFanRKb;y:agedIm,IKaMBarnUvkarrIklUtlas;eTAộfảmuxrbs;va dUcCaRtUvman BUCRtI cMNIRtI
ơCInigcMNIƯ nigộpịdIRBmTaMgTwk. esvakmàvarIvb,kmàmansarsMxan;Nas;Ca BiessenAfủak;mUldổan.
enAtamCnbTEdlmanskỵanuBlvarIvb,kmà ral;esvakmàRtUv)aneKeFIVedIm,IbegIỏncMeNHdwg nig
begIỏteGaymankarKaMRTCasòabẵn. RbCaCnRkIRkEdlBak;BnĐẵRtUveFIVeGayKat;cab;GarmàNắeTAelI
karpSBVpSayedayminepỵatelIIbecâkviTỹaeT,Iy kủỳgTisedAQaneq<aHeTArkviFImYygayRsYlkủỳgkar
cUlrYm nigbMerIplRbeyaCnắRbCaCnedIm,IeFIVCamUldổan bEgƠkedayeRbIR)as;nUvynỵkar
TMnak;TMngKủabegIỵtnUveebobfIà. epỵatelIkarKaMRTrbs;rdổaPi)alcMeBaHvarIvb,kmàtUc nigcMeNHdwg
Edl)anmkBIkarrYmkargarCamYyRbCaCnRkIRkenAtamdM bn;CnbTnwgpỵl;CalMnwgdắsMxan;mYy
edIm,Ieq<aHeTArkmaKavarIvb,kmàEbbBaNiCÂkmàbEnòmeTot.
bBaananaenAkủỳgdMbn;nigtamGagTenứTaMgmUlGacnwgmanplb:HBal;pgEdrdl;varIvb,kmàenAộfả
GnaKt. TaMgGs;enHKitbBaâlTaMgkarrYmbTBiesaFnắ nigcMeNHdwgKaủelIkarGPivDặnắvarIvb,kmà
CaBiessvarIvb,kmàFuntUc nigkareFIVkargareq<aHeTArkneya)ayrYmelIbBaaGagTenứTaMgmUl.
bBaaBIrEdlKYrykcitỵTukdak;CacMbgKWkarRtYtBinitỹCMgWBBYkvarIstV nigkarkat;bnòynUveRKaH
fủak;dl;karsỵỳkkủỳgFmàCatiEdlbNỵalmkBIRbePTnaMcUlmkBIeRkARsuk rWbMlas;bỵrqứgRbeTs
nigkardak;cMruHKủanUvRbePTRtIkủỳgRsukEdlmanesenTicepSgKủa.
rhUtmkdl;bcâỳb,nủ karGPivDặnắvarIvb,kmàmankarrIklUtlas;enAkủỳgdMbn;y:agTUlMTUlay.
kủỳgeBlGnaKt rdổaPi)alnigbNỵaPủak;garKaMBardắộTeTotnwgpỵl;karykcitỵTukdak;bEnòmeTot
edIm,ICMrujvisẵyvarIvb,kmàenAkủỳgRkbxNéẵGPivDặnắCnbT. karykcitỵTukdak;rbs;KNkmàkar TenứemKg
(MRC) eTAelIkarGPivDặnắeGaymancirPaBEpủkbrisòanenAkủỳgEpủkộnGagTenứEdl rYmcUlKủa
eRcInCagmYyRbeTspỵl;nUvằkassMrab;sakl,gral;EpnkarEdl)anerobcMCaRbBnẵĐva rIvb,kmà
nigsMrab;RbmUlnUvral;ẫksarvarIvb,kmàedIm,IeFIVCameFỹa)aysMrab;eFIVkarkat;bnòy PaBRkIRk.
9
Freshwater Aquaculture in the Lower Mekong Basin
Gnusasnắ
4-1 varIvb,kmàkủỳgRkbxNéẵkargarộnEpnkarGPivDặnắGagTenứemKg
karEbgEckGagTenứemKgCadMbn;rgTwkePứúg rWCasMNMuộndMbn;rgTwkePứúgdUcEdl)anesIủsuMeday

sMrab;erobcMCaneya)ay nigyuTĐsaRsỵRKb;RKgrYmedIm,IedaHRsaynUvral;bBaaTaMgGs;. bBaa
enHRtUv)ansgầwmfaKNkmàkarTenứemKg (MRC) nwgbnỵKaMRTdl;kargardắmantMộlrbs;Rkum
RbwkSabecâkeTs Technical Advisory Body sIỵBIkarRKb;RKgvisẵyClpl nigbNỵaPủak;
gartambNỵaRbeTsTaMgbYnEdlnwgeFIVeGaykan;EtRbesIreT,IgnUvTMnak;TMng nigedaHRsaynUv
ral;bBaaelIkarGPivDặnắrYmKủa.
4-6 TMnak;TMngnigPaBCaộdKUr
manằkasCaeRcInedIm,IbegIỏteLIgnUvPaBCaộdKUreGaykan;EtmanRbsiTiĐPaBEfmeTotkủỳgcM
eNambNỵaPủak;garGPivDặnắepSgEdlkMBugeFIVkarkủỳgkargarGPivDặnắvarIvb,kmàCnbTkủỳgGag
TenứemKg. kicâshRbtibtiỵkarnigkarrYmbTBiesaFnắTaMgLayrvagGgBak;BẵĐntamryTMnak;TMngKủa
CakenSamGTiPaBKWmansarsMxan;Nas;RbsinebImanral;FnFanedImTun nigR)aCảaedIm,IeRbIR)as;
eFIVCaRbeyaCnắdắlƠbMput.
đửâ-Ưẵạỡữđạăể

1. ẵạáủâÊáắ-ủ-ắ
Ăắ-ỡẫẳÔ-ắ, ĂắỡẫẳÔ-Ưủâ-ế- ỡẵ-Ăắ-ứĂ-ủÔ, ẩ-ủ-áẳĂ-Ôắ -ờú-Êáắ-Ư-Êủ ỡẵ-
-Âỡă-Ââ-Đử-ẵ-đửâ ĐÔờủÔ-ủạỡẩ-Ôắ-ạắ ỡẵƯẫắÔ-ỡắă-ằủđ ạẫĂẩ-ẵ-Đắ-Đử
ờ-ắ-Ư-àứẩ-Ââ-ẩắÔ-ẩ-ế-ÂÔ. đửâ-ỡắăÔắ Ưẵ-đủđ- âẫ-ĂáâĂắ-Êừ ôúÔ-Ưẵ-ắđ Ăắ-ỡẫẳÔ-
Ưủâ-ế-Ơừâ -đủ-âắ-ẵ-ờâ- àứẩ-ẩắÔ-ẩ-ế-ÂÔ-ê-ỡứẩ Êừ: Ă-ứ-Ơẳ, Ư-- ỡắá, ờ ỡẵ
ạáẳâ-ắ; ĐÔâỷũ-Ưứâạẫ-ạủ-ôúÔủâ-Ơ-ờ-ủ-ắă-ạỡ--Ăắ-ủâ-ờẵ-ắ-Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế;
ạẫ-Âể-Ưẵ-ẻú-ẵ -ăửĂ-Ưẵ-ủâ-êẵ-ắđ-Ăắ-ẵ-ỡũâ-ắ-ạắ-ắ-ắ-Êửâ ỡẵ Ăắ-ủâ-ờẵ-
ắ-Đử-ẵ-đửâ ÂửÔ-ÂâẩắÔ. Âể-ứ-êẩắÔ àứẩ--đửâ-ỡắăÔắ-Ưẵ-đủđ- ẩ-âẫ-ắ-ƠắĂ Ăắ-ẵ-
Ăđ-Ưẩá Â-Ô-đủ-âắ ứẫ-Đẩẳá-Đắ ủĂ-áũ-Đắ-Ăắ ờằủâáẳĂ-ĂẩẳáĂắ-ủâ-ờẵ-ắ-Đử-ẵ-đửâ ỡẵ
Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế--ẩắÔ-ẩ-ế-ÂÔ. -ằẩắÔ-đ-Ô-êớ ÂÔ-đửâ-ỡắă-Ôắ- ẩ-âẫ-Âẳ-Â--ú
2001 ừ-ẩ-ẵ-Ăđ-Ưẩ-đửâĂáâĂắ-Âẵ-ẻ-ÔĂắ-ẵ-ửÔ ÂÔ ÊẵẵĂắờũĂắ ẩếÂÔ
ƯắĂử (MRC); ƠắĂ -ƠÔ-âẫ ủđữÔ- ỡẵ ăửĂÂắ-ủ đửâ-ỡắă-Ôắ-êủĂ-ũĂ-Ăẩẳá-Ăủđ-Ăắ-
ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế ÂÔ MRC (MRC Technical Paper on Aquaculture). đửâ-ỡắă-ÔắâẫĐ-
ạẫạủ-Ăắâ- ỡẵ ÊáắƯ-Êủêề-ĂắĂáâĂắÊừ Ăẩẳá-Ăủđ-Êáắ-Ư-Êủ ÂÔĂắỡẫẳÔƯủâế
Ăắ-ẵ-ỡũâ-ắ-ạắ ỡẵ- ủĂắẵĂđÂớắĂắâỡửÔĐúáũâ ÂÔĐắáĐử-ẵ-đửâ -
ÂâẩắÔ-ẩ-ế-ÂÔ.


ĂắỡẫẳÔƯủâế đđăừăửÔ ẩú ĂắĂẩẳáủàẩắÔĂẫĐũâ Ăủđ ạẩỡÔ ĐủđẵăắĂờẵ
Đắâ ẩắÔẩếÂÔ. Âẵđá ĂắỡẫẳÔƯủâế Âẵắâẫă ẩƯắắâ ẵĂđƯẩáÂớắ
ĂắủđữÔ Ưẵắđáâỡỷ Đ: ĂắỡẫẳÔắẻÔĂế (ếÂủÔ) ỡẵâứỡẫÔ,
ĂắĐẫƯÔƯâạỡừƠắĂĂắĂẵƯũĂủêớ. ƯÔáâỡẫờĂẩẳáủĂủđ Ăắằủâạẫế
ƠắĂ ÂẵẻÔĂắ Đ ĂắĂẵƯũĂ, ĂắÂủÔế, ĂắỡẵđắâÂÔẵăắâƯủâế,
ửĂẵờửđ ÂÔ ĂắỡẫẳÔắĂẵĐủÔờẻắẻẫ, ĂắêũââÂÔẵăắâ (ẩờẫÔ)
ỡẵĂắƯứƯẳ ờắÔâẫắĂẵủÔƠắĂ ĂắẵƯửủờđềúĂắÊáđÊữ ỡẵ
ĂắÊăẫắăáủ ÂẫắÂââ. đủạắạỡắ ẩƯắắâĂẫÂâẫ âẫáăĂắ
ƠủâĂắ ỡẵđửđĂắỡẫẳÔƯủâế ờôừĂáũờú ỡẵ ẽắẵƯử. ủđữÔ áờắÔẵăđắă ẵƯử
ẵƯắ ĂắỡẫẳÔƯủâế ạẫâữẩâẩẳÔ ỡẵ ẽắẵƯửĂủđỡẵđửđũáâÂÔờẵĐắâắă
ẩắÔ. ƠữâẵƯửÔ ẩƯẩĂắạỡữâẩÊáắăắĂƠử, ĐữĂăứẫ ôắ ỡẵ ÂớắƠ ôũÔ
Đúáũâ ĂắủàứẩÂÔẵĐắĐửờờữĂăắĂ ỡẵƯắắâủâờẵắáờắÔờúÊữÊẩắ.

3. Ưẵ-ắđ-Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế--ắ-ắ-Êửâ
ắắÊửâÂÔĂắỡẫẳÔƯủâếẩĂỡủÔúĂắÂẵăắăêửáÂắăẩắÔẩếÂÔ.
ỡẵâủđ ẵạắắĂ, ẵĐắĐử (ƠữỡẵắĂ) ẩƠẵúÊáắêẫÔĂắửẵỡũâê
400,000 ê, êđƯẵẻÔạẫĂẩĂắđỡũĂƯủâếắăẩắÔẩếÂÔ 10
úÂẫắÔẻẫắ. ƯẵĂắủâờẵắĂắỡẫẳÔƯủâếẩúđửâđắâủạăẩạỡáÔ êđƯẵ
ẻÔÊáắêẫÔĂắâÔĂẩắá.

ôúÔẩáẩắ ÂẵđáĂắỡẫẳÔƯủâế Âẵắâẫă ỡẵâủđÊđÊửá ƯẩáđữĂÊử ờĂẵƠĂ
ĂẵƠắăàứẩÂâĐửẵđửâ, êẩủĂềâẫẵĂđƯẩáủƯÊủ êềửẵỡũâ ÂÔĂắỡẫẳÔ
Ưủâếâăỡá. ÂâĐửẵđửâ ÂÔẩắÔẩếÂÔ ẩăủÔú ờẩắằÔĂắÂẵăắă
ĂắỡẫẳÔƯủâếƯứÔ. đắÔÂâ ĂắêđƯẵẻÔắ ƠắĂờẵĐắâẩúƠá ƠĂủâ,
ỡẵúđủạắĂẩẳáĂủđ ĂắằủđẵĂủƯẵđẳÔắạắ ỡẵ ÊáắờữĂăắĂàẩắÔằẫắăằÔ, Đ
Ââứâă Ư ỡắá ỡẵ ạáẳâắ, ỡẵ ÂâờạẩắÔĂ ƠắĂ ờẵỡƯắđ ẩế
ÂÔ ĂứƠẳ, ĂắỡẫẳÔ Ưủâế Ưắắâ ẵĂđƯẩáĂắ ủđữÔ ĂắằủđẵĂủƯẵđẳÔ
ắạắ ờẫÔô âÔĂẩắá. ờẵáú ửĂẵờửđờắÔđáĂÂÔĂắỡẫẳÔƯủâế
ờáờủÔẩắÔ, ẩƠẵêẫÔĐữĂăứẫ ƯÔờƠủĂắỡẫẳÔƯủâế Âẵắâẫă ỡẵ đủạắ
ÂểạăữẫÔăắĂƯẵắẵ ờẵĐắĐửẵĐúàứẩ Đ: ạỡẩÔờụ ỡẵ ĂắđỡũĂắ âỷắĂắ

Ưẵẻứ àẩắÔĂẫáắÔÂáắÔ. ắắÊửâ ỡủâ ỡẵ ửÔĂờĐẩáăạừỡ ƠẵêẫÔâẫửắƠƯẩê
úĂ âẫắĂắủâờẵắĐửẵđửâ, ẩẽắăôúÔ ĂắáắÔăữâờẵƯắâẽẩ ĐữĂ
ăứẫĂắỡẫẳÔƯủâếÂớắĂđÂÔĂắủâờẵắĐửẵđửâ. MRC ẩẻẻủĂƯẩ
âẫắƯúỳÔáâỡẫđđăừăửÔĂắủâờẵắẩắÔêẩÔờúạỡắăẵờâằẩáĂủ ĐÔủ
ĂắâĂắờửâƯđờủỡẵđửđêềĂắỡẫẳÔƯủâế ỡẵ ăửĂửắĂắỡẫẳÔƯủâế ạẫủ ÊÔ
ừủÔĂắạỡữâẩÊáắăắĂƠử.
4. Êạủ ỡẵ-Âể-Ưẵ-ẻúẵ
4.1 Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế ắăêẫ-ÊÔ-ẵĂđÂÔ -Ăắ-ủâ-ờẵ-ắ-ẩắÔ-ẩ-ếÂÔ.
ĂắđẩÔ
ẩắÔ ẩếÂÔ ủẩắÔêẩÔ ạỡừ ĂữẩÂÔẩắÔêẩÔ úÔƯẩƯắÂắạăẩ ẩắÔ ờƯẵẻú
âẳ MRC ẩủĂắâƯẫắÔ ạẫủỡẵđửđ ĐữĂăứẫ Ăắủâờẵắ ĂắỡẫẳÔ
Ưủâế Ưẩ ằủđẵĂủƯẵđẳÔắạắ ỡẵ ạỡữâẩÊáắờữĂăắĂ. áờắÔ
ủâờẵắ ẩắÔêẩÔ ẩăủÔẽỳ. âÔẩ áờắÔĂắẵêũđủâ ủờỡẵĂẫắá
ƠẵêẫÔũƠắỡẵắắĐẫ ẫĂủđẵƯửđẵĂắƠắĂêửáđđỡẫáƠÔÂẵăắă Ă
ƯứẩẩắÔêẩÔêề âăúÔƯẩ đửâằẳ ờ ôâôâẫ.4.2 ĐữĂ-ăứẫ Ăắ-ỡẫẳÔƯủâ-ế -Âẵ-ắâẫă ỡẵ đ-ỡũ-Ăắ Ăắ-ủâ-ờẵ-ắ Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế.
ắắÊửâ Ăắủâờẵắ ÊáỡÔƯẩ ĂắđỡũĂắờúẵƯũờũắđ ờúƠữâẵƯửÔ
ĐữĂăứẫ ĂắỡẫẳÔƯủâếờủắÂẵắâẫă ÂÔÊđÊửá ờờữĂăắĂ. áờắÔâÔĂẩắá
ẩêẫÔĂắ ƯẫắÔđữĂÊẵỡắĂắăửÔĂ ỡẵâủđờẫÔô, ÂáÔ ỡẵ ỡẵâủđĐắâ
ỡẵâửĂắĐẫáờắÔ ĂắúƯẩáằẩá ÂớắĂắáắÔ ỡẵ
ĂắƯÔƯú, ủđữÔ ĂắÂớắạắạỡẩÔÂểứÊáắằứẫ ỡẵđửđĂắáắÔĂắ ủâờẵắ
ạẩÔĐắâ ỡẵẵăđắă ờỡÔƯẩÊáắêẫÔĂắÂÔĐắáĐửẵđửâ.

4.3 Êáắ-êẫ-Ô-Ăắ Ăắáũ-ƠăữâờẵƯắâ Ăắ-ủâ-ờẵ-ắ Ăắ-ỡẫẳÔ-Ưủâ-ế.
Êáắắâ

úẵƯũâờũử đủâắ ửÔĂủâờẵắ ờ ằủâáẳĂĂẩẳáĂủđ ĂắỡẫẳÔƯủâế ỡẵ
ĂắủâờẵắĐửẵđửâắăẩắÔẩếÂÔ. Ăắằẩáừ ỡẵ ĂắỡĂẩẳ
ẵƯửđẵĂắ ỡẵạẩáắÔ ắĂƯẩáĂẩẳáÂẫÔ âăúĂắửáủàẩắÔƯẵũâẻẫ ẩú
ÊáắƯÊủủàẩắÔăÔạắĂĐẫƯẵêũủăắỡẵĐủđẵăắĂ ạỡẩÔờụờúàứẩ
ờắÔờẽắẵƯử.บทคัดยอ
๑. ที่มา

การเลี้ยงปลาหรือสัตวน้ําและการปลูกพืชน้ําชนิดอื่น ๆ หรือการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํา เปนกิจกรรมที่
ทวีความสําคัญในชนบท เปนแหลงอาหารและแหลงรายไดสําหรับประชาชนที่อยูอาศัยในลุมน้ํา
โขงตอนลาง รายงานฉบับนี้ทบทวนสถานภาพของการเพาะเลี้ยงสัตวน้ําของลุมน้ําโขงตอนลางใน
พื้นที่ราชอาณาจักรกัมพูชา สาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาว ราชอาณาจักรไทย และ
สาธารณรัฐสังคมนิยมเวียดนาม โดยบงชี้ปจจัยสําคัญที่กําหนดรูปแบบการพัฒนาการเพาะเลี้ยง
สัตวน้ํา พรอมทั้งเสนอแนะขอคิดเห็นในการขยายความสําคัญในอนาคตที่จะมีตอผลผลิตอาหาร
และการพัฒนาชนบทในลุมน้ํา สารสนเทศในรายงานฉบับนี้ไดจากการรวมเขียนและปรึกษาหารือ
กับผูเชี่ยวชาญดานการเพาะเลี้ยงสัตวน้ําและการพัฒนาชนบทในลุมน้ําโขง รายงานเบื้องตนฉบับ
รางจัดทําขึ้นใน พ.ศ. ๒๕๔๔ เพื่อใชเปนสวนหนึ่งของการทบทวนงานภาคการประมงของคณะ
กรรมาธิการแมน้ําโขง เอกสารฉบับนี้ใหขอมูลที่ทันตอเหตุการณและอธิบายความสําคัญของการ
เพาะเลี้ยงสัตวน้ําในฐานะวิธีการสําคัญวิธีหนึ่งในการผลิตอาหารและชวยยกระดับความเปนอยู
ของชาวชนบทในลุมน้ําโขงตอนลาง

๒. สถานภาพของการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํา

การเพาะเลี้ยงสัตวน้ําในลุมน้ําโขงเปนกิจกรรมที่มีความหลากหลายกิจกรรมหนึ่ง มีความเกี่ยวของ
กับการเพาะขยายพันธุ การเลี้ยงและจําหนายพันธุสัตวน้ําทั้งวัยออนและวัยรุน การขุนเลี้ยงลูกปลา
จากธรรมชาติและลูกปลาที่เพาะขึ้นไดในแหลงน้ําปดหรือแหลงน้ํากึ่งปด เชน บอ นาขาว และ
กระชัง ผลผลิตจากการเพาะเลี้ยงสัตวน้ําถูกใชประโยชนทั้งสงเพื่อจําหนายและมักใชบริโภคในครัว
เรือนดวย การใชปจจัยการผลิตในการทําฟารม เชน พันธุสัตวน้ํา และอาหารสัตวน้ํา ตลอดจนการ

พันธุกรรมอันเนื่องมาจากการเพาะขยายพันธุที่ไมมีการจัดการอยางเหมาะสม และการขนยายสัตว
น้ําปวยขามพรมแดน ปญหาเหลานี้สามารถบรรเทาไดโดยการยอมรับและปฏิบัติตามหลักการ
จัดการฟารมและระบบการทําฟารมที่ดี รวมทั้งยอมรับยุทธศาสตรการพัฒนาในการบูรณาการ
การเพาะเลี้ยงสัตวน้ําเขาเปนสวนหนึ่งของฟารมและระบบนิเวศตามธรรมชาติของลุมน้ํา โดยมี
วัตถุประสงคเพื่อยกฐานะประชาชนจากความยากจน การสนับสนุนที่มีพื้นฐานความเขาใจของ
ความเปนอยูของประชาชนผูยากจนอาจเปนยุทธศาสตรการพัฒนาที่ทรงคุณคา

๓. อนาคตของการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํา

ในอนาคตจะพบเห็นการขยายตัวของการเพาะเลี้ยงสัตวน้ําในลุมน้ําโขงอยางตอเนื่อง ในระดับมห-
ภาค แนวโนมการเติบโตของประชากรในลุมน้ําใน ๑๐ ปขางหนา จะมีความตองการผลผลิตสัตว
น้ําเพิ่มเติมเพื่อรักษาระดับการบริโภคใหเทาเทียมปจจุบันอีก ๔๐๐,๐๐๐ ตัน การพัฒนาการเพาะ
เลี้ยงสัตวน้ําจึงจะมีบทบาทสําคัญยิ่งเพื่อตอบสนองความตองการนี้

ประสบการณจากชนบททุกพื้นที่ในลุมน้ําแสดงวา แมครัวเรือนที่ทําการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํารายยอย
แตละรายจะมีขนาดเล็ก แตมีสวนสําคัญในภาพรวมผลผลิตดานการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํา ศักยภาพ
ของผลกระทบที่เพิ่มขึ้นจากการเพาะเลี้ยงสัตวน้ําตอการพัฒนาชนบทในลุมน้ําโขงมีสูงมาก ในบาง
พื้นที่ที่ซึ่งมีปลาธรรมชาติจํากัดทั้งมีปญหาความไมแนนอนของแหลงอาหารอยางรุนแรงและมี
ความยากจน เชน พื้นที่สูงในสาธารณรัฐประชาธิปไตยประชาชนลาวและสาธารณรัฐสังคมนิยม
เวียดนาม รวมทั้งพื้นที่ที่หางไกลจากโตนเลสาปและแมน้ําโขงในประเทศกัมพูชา การเพาะเลี้ยง
สัตวน้ําสามารถและสมควรใชเปนวิธีในการปรับปรุงความมั่นคงดานอาหาร หากตองการเพิ่มการ
เพาะเลี้ยงสัตวน้ําทั้งลุมน้ํา ตองมีการสนับสนุนโดยมุงเปาหมายสูผูเพาะเลี้ยงสัตวน้ํารายยอย และ
แกไขอุปสรรคเฉพาะที่ประชาชนผูยากจนเผชิญอยู เชน การเขาถึงแหลงทุนและการสงเสริม

ในชวง ๑๐ ปที่ผานมา เทคโนโลยีการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํารายยอยไดแพรกระจายในพื้นที่อยาง
กวางขวางและไดผลดี เทคโนโลยีสําหรับการเพาะเลี้ยงสัตวน้ํารายยอยที่เหมาะสมกับครัวเรือน
ยากจนในชนบท ไดแก เทคโนโลยีที่ตองการการลงทุนนอย มีความเสี่ยงต่ํา และใหผลตอบแทน
รวดเร็ว ทั้งยังตองเปนเทคโนโลยีที่ไมซับซอน เลียนแบบได ถายทอดได สามารถฝกผูสอนไดงาย
และชวยใหมีปลาในทองถิ่นเพิ่มขึ้น เทคโนโลยีเหลานี้ ไดแก การเลี้ยงสัตวน้ําในบอ การอนุบาล
สัตวน้ําในกระชังมุงในแหลงน้ําสาธารณะ การเลี้ยงปลาในนาขาว และการเลี้ยงปลาในกระชังแบบ