Chiến lược trong sự đổ vỡ có cấu trúc
Trong suốt những thời điểm khó khăn, một sự đổ vỡ có cấu trúc trong nền kinh
tế chính là một cơ hội được cải trang. Để tồn tại – và cuối cùng là để trở nên thịnh
vượng – các công ty phải học cách khai thác cơ hội đó. Để sàng lọc suy nghĩ thì chẳng
có gì hay hơn sự khủng hoảng. Vì vậy, bạn phải luôn có chiến lược trong những thời
điểm khác nhau và biến động bất thường.
Tất nhiên, điều này không có nghĩa là hầu hết những điều mà mọi người vẫn
gọi là chiến lược – những tuyên bố sứ mệnh, các mục đích táo bạo hay những kế hoạch
ngân sách ba đến năm năm. Điều muốn nói ở đây là một chiến lược thực sự.
Đối với nhiều nhà quản lý, cụm từ này vừa trở thành những từ cửa miệng.
Trong khi đó, biệt ngữ kinh doanh này từng chuyển tiếp thị thành chiến lược tiếp thị,
xử lý dữ liệu thành chiến lược công nghệ thông tin, mua bán công ty thành chiến lược
tăng trưởng và với cắt giảm giá thành thì chúng ta có chiến lược giá thấp. Việc đánh
đồng chiến lược với sự thành công, sự táo báo hay tham vọng sẽ luôn tạo nên sự hỗn
loạn hơn nữa. Nhiều người vẫn đang gán cho bất cứ điều gì liên quan tới chữ ký của
CEO thành mang tính chiến lược – một sự định nghĩa dựa trên mức lương của người ra
quyết định chứ không phải chính quyết định đó.
Và nhờ chiến lược – điều có nghĩa rằng sự đáp trả dính liền với thách thức –
người ta hiểu ra rằng: một chiến lược thực sự không phải là một tài liệu hay dự đoán
mà đúng hơn là một biện pháp tổng thể dựa trên sự chẩn đoán về một thách thức. Vì
vậy, thành tố quan trọng nhất của chiến lược chính là quan điểm chặt chẽ về những lực
lượng thực hiện chứ không phải kế hoạch.
Điều gì đang diễn ra?
Những sự kiện của năm qua từng gây sửng sốt nhưng không có gì lạ thường.
Theo diễn biến chung từ trước tới nay, các vụ bong bóng đất đai, tín dụng dễ dàng và
mức lãi suất cao thường tạo nên một tổ hợp nguy hiểm. Khoản nợ bất động sản đã làm
bùng lên thời kỳ suy thoái đầu tiên của nước Mỹ vào năm 1819. Một quả bom thế chấp
đất đai đã được giấu trực tiếp sau cuộc khủng hoảng từ 1873 đến 1877: những hình

sự rớt giá trị của những chứng khoán dựa trên thế chấp. Tình trạng xuống dốc này
nhanh chóng phá hủy các hãng tài chính có lực đòn bẩy cao – những hãng mà thất bại
của chúng gieo rắc sự thua lỗ và tình trạng không chắc chắn trong suốt hệ thống tài
chính. Người tiêu dùng Mỹ vẫn tiếp tục đầu tư ở mức cao trong cả nửa đầu năm 2008
nhưng tới quý ba đã giảm bớt 3,1% lãi suất hàng năm. Tình trạng suy thoái kinh tế -
một sự tiềm ẩn sâu xa – thực sự đã xuất hiện.
Sự đổ vỡ có cấu trúc
Việc nhận thức rõ ý nghĩa của những sự kiện này thực sự khó hơn việc kể lại
chúng một cách chi tiết. Có lẽ do chúng ta đang tập trung vào sự đổ vỡ có cấu trúc với
quá khứ - theo lối nói của môn toán kinh tế thì đó là nơi chỉ rõ được tầm quan trọng
theo chuỗi dữ liệu thời gian khi các xu hướng và những khuôn mẫu về hiệp hội rơi vào
sự thay đổi đa dạng không ngừng.
Thời kỳ khủng hoảng của một công ty thường là dấu hiệu cho thấy mô hình
kinh doanh của công ty đó vừa trở nên mất dần – điều này có nghĩa rằng cấu trúc cơ
bản của ngành đó vừa thay đổi hết sức sâu sắc, mạnh mẽ nên những cách tiến hành
kinh doanh cũ không còn thực hiện được nữa. Ví như vào những năm 1990, mô hình
phân tầng lựa chọn và ngoại biên cơ bản của IBM tại đỉnh một dây chuyền tích hợp
các máy tính lớn bắt đầu thất bại. Nhu cầu sử dụng máy vi tính tăng lên song biện
pháp cung cấp nó của IBM lại giảm xuống. Tương tự, những tờ báo trong thời kỳ
khủng hoảng giờ đây như những kẻ chụp giật người đọc và quảng cáo của kỷ nguyên
Internet. Nhu cầu về thông tin và phân tích đang ngày càng tăng lên trong khi các
phương tiện xuất bản truyền thống lại kiếm tiền khó khăn hơn từ chính nhu cầu đó.
Và cùng nguyên lý như vậy đang được áp dụng cho nền kinh tế nói chung.
Trong hầu hết những cuộc suy thoái trong 40 năm qua, nhu cầu luôn bắt kịp với khả
năng và sự tăng trưởng đã trở về mốc từ 10 đến 18 tháng. Cuộc khủng lần này cho
thấy sự khác biệt rõ ràng bởi người ta cảm thấy thật khó khi hình dung được sự phát
triển trở lại đầy tiềm năng của những dịch vụ tài chính hoặc sự thay đổi nhanh chóng
hoàn toàn trong lĩnh vực nhà ở. Ngoài hai lĩnh vực “nóng” này ra, những xu hướng về
giá cả hàng hóa, nhập khẩu dầu lửa, cân bằng thương mại quốc gia, tình trạng giáo dục
cũng như những lời hứa đầy quyền lực trên quy mô lớn dường như cũng không thể

bằng cách triển khai ngay từ đầu khoảng 100.000 đường truyền tín hiệu nhẹ nhàng với
mã được viết bởi một đội nhỏ những con người đầy tài năng. Chính sự đổ vỡ có cấu
trúc đó đã chấp nhận văn hóa đội làm việc nhỏ của Thung lũng Silicon để bắt kịp với
các lợi thế của Nhật Bản trong việc xuất hiện ngành nghề cũng như quản lý nguồn lao
động nghiêm túc, qui mô lớn này. Sự thay đổi này theo lô-gíc về lợi thế đã làm thay
đổi sự giàu có của các quốc gia.
Những sự đổ vỡ có cấu trúc đều thể hiện tính lỗi thời của nhiều khuôn mẫu
đang tồn tại về mặt hành vi, song vẫn cho thấy được hướng phát triển đối với một số
công ty và thậm chí đôi khi là cho cả các nền kinh tế. Ví dụ, Tình trạng suy thoái Dài
từ năm 1893 đến năm 1897 đã đánh dấu kết thúc của thời kỳ bùng nổ đường sắt và bắt
đầu sự dịch chuyển sang một nền kinh tế dựa trên các sản phẩm tiêu dùng tinh tế.