Phát hành trái phiếu: Kênh huy động vốn hiệu quả
Phát hành trái phiếu ra công chúng thực sự là một kênh huy động vốn hiệu quả,
tiết kiệm, chi phí phát hành đối với các DN tại các nước có thị trường vốn phát triển như
Anh, Mỹ. Nhiều công ty cổ phần Việt Nam hiện đang huy động vốn thông qua thị trường
chứng khoán nhưng chủ yếu bằng cách phát hành chứng khoán ra công chúng mà chưa
coi trọng đúng mức việc huy động vốn thông qua phát hành trái phiếu, ngoại trừ một số
ngân hàng phát hành trái phiếu chuyển đổi.
Trái phiếu và các thuật ngữ
Trái phiếu (bond) là chứng chỉ do Chính phủ hoặc DN (Người vay hay người phát
hành) phát hành nhằm huy động vốn vay. Theo đó, người phát hành có trách nhiệm phải
trả cho người sở hữu trái phiếu (người cho vay hay trái chủ) một số tiền nhất định vào
thời điểm xác định trước.
Tiền gốc (principle) hay mệnh giá trái phiếu và số tiền thanh toán cho người sở
hữu trái phiếu tại thời điểm đáo hạn của trái phiếu. Số tiền gốc được ghi cụ thể trên mỗi
trái phiếu. Do đó, giá trị số tiền gốc còn được gọi là giá trị đáo hạn (maturity value) của
trái phiếu. Ví dụ: tiền gốc của mỗi trái phiếu do chính phủ Mỹ phát hành thường là 1.000
USD
Tiền lãi danh nghĩa (côupn) là số tiền lãi thực thanh toán định kỳ cho người sở
hữu trái phiếu. Thông thường, khoản tiền lãi này được trả theo từng năm hoặc được trả
06 tháng một lần (như tại Mỹ). Để đơn giản hoá, bài viết này dựa trên giả định tiền lãi
được trả định kỳ theo năm.
Lãi suất danh nghĩa là tỷ lệ giữa tiền lãi danh nghĩa theo năm và tiền gốc. Lãi
suất danh nghĩa được ghi cụ thể trên trái phiếu.
Lãi suất tới hạn (Yield to matyrity) là lãi suất, theo đó, giá trị hiện tại của toàn bộ
khác khoản tiền phải thanh toán trong trường hợp trái chủ nắm giữ trái phiếu đến khi đáo
hạn, bao gồm tiền lãi và tiền gốc, bằng với giá mua trái phiếu. Lãi suất tới hạn thông
thường bằng với lãi suất bình quân của thị trường.
Định giá trái phiếu
Giá trị trái phiếu được tính bằng tổng giá trị hiện tại của toàn bộ các khoản tiền
người phát hành phải thanh toán cho người sở hữu trái phiếu, bao gồm tiền lãi định kỳ và
tiền gốc trả tại ngày đáo hạn. Để xác định được giá trái phiếu tại thời điểm hiện tại, cần

Do tiền gốc và tiền lãi không đổi và được xác định cụ thể trên trái phiếu, lãi suất
thị trường sẽ quyết định giá trị của trái phiếu. Ví dụ 1 cho thấy khi lãi suất thị trường
(3.5%) nhỏ hơn lãi suất danh nghĩa (5.5%) trên trái phiếu, nhà đầu tư muốn sở hữu trái
phiếu sẽ phải trả một giá cao hơn mệnh giá của trái phiếu. Phần chênh lệch cao giá hay
còn gọi là phần
phụ trội được sử dụng để bù đắp cho người phát hành là tập đoàn HP do
trả lãi cao hơn lãi suất thị trường. Ngược lại, ví dụ 2 cho thấy khi lãi suất thị trường
(8.5%) lớn hơn lãi suất danh nghĩa (5.5%), giá trái phiếu sẽ thấp hơn mệnh giá. Nhà đầu
tư sẽ được bù đắp do hưởng lãi suất thấp hơn lãi suất thị trường bằng việc mua trái phiếu
thấp hơn mệnh giá, phần chênh lệch giá thấp hơn mệnh giá được gọi là phần
chiết khấu.
Ví dụ 3 chỉ rõ rằng khi lãi suất thị trường bằng lãi suất danh nghĩa, giá trái phiếu bằng
chính mệnh giá của nó. Lưu ý rằng lãi suất thị trường được sử dụng ở đây là lãi suất thực,
có nghĩa là lãi suất vay vốn đã điều chỉnh các nhân tố ảnh hưởng như tỷ lệ lạm phát.
Biểu đồ 1 cho thấy xu hướng biến động theo thời gian của giá trái phiếu theo 03 ví
dụ trên.

a. Lãi suất thị trường cao hơn lãi suất danh nghĩa
b. Lãi suất thị trường bằng lãi suất danh nghĩa
c. Lãi suất thị trường thấp hơn lãi suất danh nghĩa
Trong đó: năm thứ 0 thể hiện thời điểm hiện tại.

Phần phụ trội phân bổ theo phương pháp đường thẳng: $56,03/3năm=$55
-Khi tập đoàn HP phát hành trái phiếu, số tiền thu được, kế toán hạch toán:
Nợ các TK 111, 112: $1.056,03
Có TK 3433: $56,03
Có TK 3431: $1.000
- Hàng năm, khi trả lãi tính vào chi phí SXKD hoặc vốn hoá, ghi:
Nợ TK 635, 241, 627: $55
Có các TK 111, 112: $55
- Đồng thời, phân bổ dần phụ trội trái phiếu để ghi giảm chi phí đi vay từng năm,
ghi:
Nợ TK 3433: $18,67
Có các TK 635, 241, 627: $18,67
Hạch toán ví dụ 2:
- Tính được phần phụ trội trái phiếu: $1.000 - $932,38=$76,62