Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
A. ĐẶT VẤN ĐỀ
Giáo dục Tiểu học là bậc học nền tảng, mục tiêu giáo dục Tiểu học nhằm giúp
học sinh hình thành những cơ sở ban đầu cho sự phát triển đúng đắn và lâu dài về
đạo đức, trí tuệ, thể chất, thẩm mỹ và các kỹ năng cơ bản để học sinh tiếp tục học tốt
bậc học Trung học cơ sở. Để thực hiện mục tiêu và nâng cao hiệu quả thực hiện
chương trình, đồng thời với việc thay sách giáo khoa, Bộ GD&ĐT đã chủ trương
chuyển dần Tiểu học sang học 2 buổi/ngày. Dạy học buổi 2 nhằm tăng thời lượng
học tập cho học sinh trên một đơn vị kiến thức. Điều đó đồng nghĩa với việc giảm áp
lực về việc học tập cho học sinh. Thực hiện dạy học 2 buổi / ngày khơng những các
em có năng khiếu mơn Tốn, Tiếng Việt, Nghệ thuật được phát triển mà các em cịn
được tiếp xúc với các mơn tự chọn( Ngoại ngữ, Tin học). Ưu điểm nổi bật của dạy 2
buổi/ngày là giáo viên có rộng thời gian nên sâu sát và nắm được điểm mạnh, điểm
yếu của từng học sinh hơn và là cơ hội tốt nhất để thực hiện việc dạy học sinh theo
nhóm đối tượng, có thời gian bù đắp lỗ hổng kiến thức cho học sinh Yếu, có điều
kiện tốt nhất để phát triển năng lực tư duy cho học sinh có năng khiếu và là sân chơi
thật bổ ích cho việc phát triển tồn diện nhân cách học sinh.
Hiện nay việc đổi mới phương pháp dạy học nhằm nâng cao chất lượng giáo dục
được đặt lên hàng đầu và cũng đã phần nào thấm nhuần trong mỗi giáo viên nhưng
phần lớn cũng chỉ mới được quan tâm và dừng lại ở những tiết học buổi 1 - buổi học
mà các tiết được cơ cấu có sẵn trong chương trình. Cịn vấn đề dạy học buổi 2 như
thế nào thì chưa được nhiều giáo viên quan tâm, khơng ít giáo viên cịn xem nhẹ hình
thức dạy học buổi 2.
Như vậy để thực hiện tốt việc dạy học 2 buổi / ngày thì việc dạy học buổi thứ 2
như thế nào cho hiệu quả mà không sai lệch định hướng mà Bộ GD đã đề ra là một
vấn đề không dễ. Qua thực tế ở trường tôi và một số trường bạn, tôi thấy việc giáo
viên chon nội dung kiến thức trong các tiết học buổi 2 đang còn mơ hồ, chưa được
coi trọng, chưa thật sự quan tâm xem học sinh cần rèn kiến thức, kỹ năng gì? Học
sinh cần phát huy những gì? Vì thế mà chất lượng dạy học buổi 2 chưa được như
mong muốn.
Xuất phát từ thực tế đó mà tơi đã tìm hiểu ở một số giáo viên dạy học buổi 2 và

là giờ làm bài tập của học sinh và học sinh giải quyết hết các bài tập đó là hết nhiệm
vụ của tiết học. Cịn trong tiết đó, bao nhiêu học sinh cần rèn kiến thức, kỹ năng gì?
Cần rèn đến đâu? Các em có hứng thú học khơng? Có nhu cầu học hay khơng thì
giáo viên ít chú ý đến vì thế chưa giúp được học sinh yếu rèn kiến thức, kỹ năng
cũng như chưa phát triển được năng khiếu cho những học sinh có năng khiếu, từ đó
tạo cho khơng khí lớp học bị trầm xuống khơng sơi nổi, học sinh chán học, hiệu quả
không cao.
Với cách làm này của giáo viên vơ hình dung đã làm tăng thêm áp lực học tập cho
học sinh, tạo cho học sinh một tâm trạng nặng nề, chán học, đặc biệt là không phụ
đạo được học sinh Yếu kém và bồi dưỡng năng khiếu cho học sinh.
Qua thực tế khảo sát cho thấy:
2


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
* Đối với giáo viên tôi trực tiếp hỏi và được biết:
Năm học

Xác định đúng ý nghĩa của dạy học
buổi 2

Tự tin trong dạy học

Số lượng

Tỷ lệ%

Số lượng

Tỷ lệ%


Học sinh Khá, Giỏi phát
triển năng khiếu của
mình

Số lượng

Tỷ lệ%

Số lượng

Tỷ lệ%

Số lượng

Tỷ lệ%

2A

5/19

26%

4/12

33%

2/7

29%

buổi 2. Chính vì vậy mà tơi đã tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao hiệu quả dạy
học buổi 2 ở Tiểu học.
NGUYÊN NHÂN CỦA THỰC TRẠNG.

Việc dạy học buổi 2 có những khó khăn nhất định:
- Giáo viên còn cứng nhắc trong việc dạy buổi 2 cứ nghĩ rằng sáng học kiến thức
gì thì chiều ơn nội dung kiến thức đó và giáo viên tập trung dạy sao cho hết kiến
thức, bài tập ở SGK, còn việc đưa nội dung cho phù hợp với từng đối tượng là rất ít.
- Giáo viên chưa nắm vững tinh thần chỉ đạo của công văn “Hướng dẫn dạy học 2
buổi/ngày”.
- Nội dung kiến thức buổi 2 khơng có sẵn nên giáo viên chưa thực sự đầu tư.
- Thời gian giành cho việc soạn bài, nghiên cứu bài của giáo viên Tiểu học còn hạn
chế.
3


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
- Chưa chú trọng đến hiệu quả của buổi 2 nên vân dụng phương pháp, hình thức
dạy học cịn hời hợt thiếu đầu tư, dẫn đến sự nhàm chán cho học sinh trong khi học.
- Việc tiếp cận thông tin mới, nghiên cứu các tài liệu, soạn giáo án buổi 2 còn bị
xem nhẹ.
- Trong lớp có nhiều đối tượng học sinh như (giỏi, khá, trung bình, yếu, khuyết tật,
cá biệt) nên giáo viên rất lúng túng khi dạy học theo đối tượng.
- Điều kiện về cơ sở vật chất, tài liệu phục vụ cho dạy học theo pháp mới còn thiếu,
chưa đáp ứng được yêu cầu (thiếu các phương tiện nghe nhìn,...).
Với những nguyên nhân đó mà tơi đã tìm ra một số giải pháp nhằm nâng cao
chất lượng dạy học buổi 2.
II. CÁC GIẢI PHÁP NÂNG CAO CHẤT LƯỢNG DẠY HỌC BUỔI 2
1. Nâng cao nhận thức cho giáo viên


nào là hợp lý là tạo được điều kiện tốt nhất cho các em được cọ xát, phát triển năng
khiếu. Với suy nghĩ như vậy và thực trạng của các đối tượng học sinh là:
* Đối với học sinh Yếu:
Đây là đối tượng học sinh chưa nắm vững kiến thức cơ bản hay nói cách khác là
các em chưa nắm được chuẩn kiến thức cần đạt. Với đối tượng này thì giáo viên cần
chú ý hơn và hướng dẫn các em bằng những lời động viên, hệ thống bài tập, câu hỏi
gợi mở để các em nắm được chuẩn kiến thức cần đạt. Giáo viên không ra thêm kiến
thức mới cho các em.
* Đối với học sinh Trung bình:
Với học sinh Trung bình thì qua tiết học chính khóa các em cơ bản đã nắm được
nội dung kiến thức và biết vận dụng để làm các bài tập song các em cũng chỉ mới
dừng lại ở tính rập khn, máy móc chứ chưa thành thục và có kỹ năng làm bài. Cho
nên đối với học sinh Trung bình thì giáo viên cần chú ý đưa ra những nội dung kiến
thức mang tính củng cố để hình thành kỹ năng vận dụng để làm bài tốt.
* Đối với học sinh có năng khiếu( Học sinh Khá, Giỏi):
Đây là những học sinh có khả năng tiếp thu bài nhanh, sau tiết học chính khóa các
em đã có kỹ năng vân dụng tốt kiến thức vào làm các bài tập. Chính vì thế ở tiết học
buổi 2 ngoài việc rèn kỹ năng vận dụng kiến thức để làm bài tập thì cần tạo điều kiện
để các em được phát triển năng khiếu của mình. Để phát triển năng khiếu cho học
sinh thì giáo viên chú ý khi đưa ra nội dung kiến thức phải dựa vào kiến thức cơ bản
và nâng dần lên tùy vào mức độ nhận thức, tư duy của học sinh. Tránh quá khó gây
sự chán nản của học sinh trong khi làm bài.
Việc chọn nội dung kiến thức cho từng tiết học buổi 2 là một công việc hết sức
quan trọng và có ý nghĩa nhằm giúp cho giáo viên có định hướng trong quá trình
giảng dạy ( Tùy vào điều kiện và trình độ của học sinh lớp mình mà giáo viên cần
linh hoạt vận dụng và đưa nội dung kiến thức vào trong từng tiết học cho phù hợp ).
Đối với các tiết học buổi 2 là chương trình thuộc phần mềm nên giáo viên có thể
tham khảo và xây dựng cho mình kế hoạch bài giảng theo quy trình sau:
* Mục tiêu: ( Cần nêu rõ cho từng đối tượng)
5

* Đối với học sinh Khá, Giỏi:
Ngồi những mục tiêu như học sinh Trung bình cịn yêu cầu cao hơn đó là: Vận
dụng kiến thức về câu ghép chỉ quan hệ tăng tiến thêm một vế câu để tạo thành câu
ghép chỉ quan hệ tăng tiến.
II. Chuẩn bị:
6


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
* Giáo viên: - Bảng phụ.
III. Các hoạt động dạy học:
1. Hoạt động 1: Củng cố kiến thức (Ôn kiến thức cần luyện)
? Hãy nêu những cặp từ chỉ quan hệ tăng tiến? ( 3- 5 HS nêu)
? Quan hệ tăng tiến có ý nghĩa như thế nào trong câu ghép?
? Hãy đặt câu có sử dụng từ chỉ quan hệ tăng tiến?
2. Hoạt động 2: Luyện kỹ năng ( Thực hành luyện tập)
Chia lớp thành các nhóm đối tượng: Học sinh Yếu, Trung bình, và học sinh Khá Giỏi
* Đối với học sinh Yếu: Củng cố lại kiến thức cơ bản ở tiết học chính khóa.

7


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
Bài 1: Cho câu ghép:
Lan khơng chỉ là người bạn tốt mà Lan cịn là học sinh xuất sắc của lớp em.
a) Hãy xác định cặp từ chỉ quan hệ trong câu trên.
b) Cặp từ đó chỉ quan hệ như thế nào trong câu ghép?
+ Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm cùng nhau trao đổi về những yêu
cầu của bài tập ( Một bạn nêu câu hỏi, một bạn trả lời).
+ Nhóm trình bày kết quả.

Bài 3: Thêm vào chổ trống một vế câu thích hợp để tạo thành câu ghép chỉ quan
hệ tăng tiến.
Hoa Nhài không chỉ dùng trong trang trí………………………………………
+ Tổ chức cho học sinh làm việc theo nhóm, các em tự tranh luận để đưa ra ý hay
và đúng nhất.
+ Giáo viên tổng kết đánh giá.
3. Hoạt động 3: Củng cố dặn dò :
Tổ chức cho HS chơi trò chơi Ai nhanh – Ai đúng
GV: Ai nhanh nhất, nói được nhiều nhất từ chỉ quan hệ tăng tiến?
- Đại diện 3 tổ, 3 em nói nhanh (sau 1p). Nhận xét , động viên học sinh.
- Nhận xét đánh giá tiết học.
Ví dụ 2:

LUYỆN TỐN ( Lớp 4)
Luyện tập về dấu hiệu chia hết cho 2 và 5.

I. Mục đích yêu cầu:
* Đối với học sinh Yếu:
- Biết dấu hiệu chia hết cho 2, cho 5.
- Biết kết hợp dấu hiệu chia hết cho 2 và 5.
* Đối với học sinh Trung bình:
- Biết dấu hiệu chia hết cho 2, cho 5.
- Biết kết hợp dấu hiệu chia hết cho 2 và 5.
- Luyện kỹ năng làm bài.
* Đối với học sinh Khá, Giỏi:
Ngoài những mục tiêu như học sinh Trung bình cịn u cầu cao hơn đó là: Vận
dụng kiến thức về dấu hiệu chia hết cho 2 và 5 để làm dạng tốn tìm một số khi
chia cho 2 và 5 có dư.
II. Chuẩn bị:
- Học sinh: Bảng con, phấn, dẻ lau

Ngồi bài tập của học sinh yếu thì làm thêm bài tập sau:
Bài 2: Với bốn chữ số 2; 4; 5; 0 hãy viết tất cả các số có 4 chữ số vừa chia hết cho 2
và 5.
+ Tổ chức cho học sinh hoạt động theo hình thức cá nhân, sau khi học sinh hồn
thành bài tập thì chuyển sang hình thức thi đua xem ai viết nhanh và đúng nhất.
+ GV chốt lại kiến thức.
* Lưu ý: Đối với những dạng bài mang tính củng cố kiến thức giáo viên nên gọi
những học sinh Trung bình và Yếu trình bày tránh chỉ dạy học sinh khá giỏi.
* Đối với học sinh Khá, Giỏi: Ngồi việc luyện kỹ năng thì giúp học sinh phát triển
năng khiếu. Vì vậy ngồi các bài tập như học sinh Trung bình thì giáo viên đưa thêm
một bài tập sau:
Bài 3: Tìm số lớn nhất có 2 chữ số mà khi chia số đó cho 2 và 5 đều dư 1
+ Tổ chức cho học sinh thảo luận nhóm 2
+ Các nhóm trình bày kết quả.
+ Giáo viên tổng kết đánh giá và hướng dẫn học sinh rút ra quy tắc chung khi gặp
dạng toán này.
3. Hoạt động 3: Củng cố dặn dò :
- Giáo viên hệ thống lại kiến thức luyện.
- Nhận xét đánh giá tiết học.
Đây là 1 trong những tiết dạy rất thực tế và thường xuyên trong chương trình dạy
học buổi 2, bởi lẽ chỉ cần nắm chắc trình độ của từng đối tượng học sinh và giáo viên
chịu khó lựa chọn nội dung kiến thức cho phù hợp với từng đối tượng, hình thức dạy
11


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
học phong phú, lên lớp linh hoạt thì tất cả học sinh trong lớp đều được học và mọi
đối tượng học sinh đều phát huy được hết khả năng của mình.
3. Vận dụng linh hoạt các phương pháp và hình thức dạy học
Trong dạy học khơng có phương pháp dạy học nào là vạn năng, khơng có hình

Bài 2: Tổ chức cho học sinh trình bày miệng.
12


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
- Đối với học sinh Trung bình:
Bài 1: Tổ chức theo hình thức làm việc cá nhân và nhóm. Cụ thể:
+ Tổ chức cho học sinh hoạt động theo hình thức cá nhân, sau khi học sinh hồn
thành bài tập thì chuyển sang hình thức nhóm để trao đổi thơng tin hai chiều.
+ GV chốt lại kiến thức.
Bài 2: Tổ chức cho cả lớp cùng hoạt động – Giáo viên tổng kết.
- Đối với học sinh Khá, Giỏi:
+ Tổ chức cho học sinh tự do tranh luận để đưa ra ý hay và đúng nhất. (Mục đích là
để phân hóa năng lực của học sinh)
+ Giáo viên tổng kết đánh giá và đưa ra quy tắc khi làm bài ở dạng toán này.
4. Tổ chức tích hợp kiến thức cho học sinh qua sân chơi trí tuệ:
Việc tăng thời lượng học 2 buổi / ngày mục đích là để giảm áp lực học cho các
em và tạo điều kiện cho các em được hoạt động vui chơi và phát triển tồn diện.
Ngồi những tiết ơn luyện kiến thức Tốn, Tiếng Việt trên lớp thì việc tạo những sân
chơi trí tuệ cho học sinh cũng vơ cùng quan trọng bởi lúc đó các em được ơn kiến
thức, được luyện kỹ năng, được phát triển toàn diện trong khơng khí thi đua sơi nổi,
vui tươi, lành mạnh. Để làm được điều đó thì giáo viên cần xây dựng tốt các tiết hoạt
động tập thể nhằm đảm bảo mục tiêu giáo dục toàn diện cho học sinh, cụ thể giáo
viên có thể đan xen các tiết vào nhau, xâu chuỗi các tiết tạo thành 1 buổi sinh hoạt
câu lạc bộ (câu lạc bộ toán học, câu lạc bộ âm nhạc, câu lạc bộ mỹ thuật...), 1 buổi
sinh hoạt ngồi giờ lên lớp, 1 sân chơi trí tuệ cho học sinh như các cuộc thi: Rung
chuông vàng, Trạng nguyên nhỏ tuổi… Những tiết học như thế này giáo viên nên tổ
chức 1-2 tháng/ 1 lần để tránh nhàm chán.
Sau đây là một ví dụ minh họa cho việc tổ chức tích hợp kiến thức qua sân chơi trí
tuệ.

.........
Tiếng Việt:
Câu 1: Có máy kiểu câu em đã được học?
Câu 2: Tìm 3 từ cùng nghĩa với từ Giang sơn?
Câu 3: Câu “Trăng tròn như cái mâm con” có mấy từ chỉ sự vật?
Câu 4: Nêu 2 cặp từ chỉ quan hệ nguyên nhân - kết quả
Câu 5: Tìm 2 từ có nghĩa chuyển của từ "đi"
Câu 6: Bài thơ: “ Tiểu đội xe khơng kính” của nhà thơ nào?
Câu 7: Trong một bài làm văn có mấy các mở bài?
.......................
Các môn khác:
Câu 1: Dơi là chim hay thú?
Câu 2: Tháng 2 năm 2012 có mấy ngày?
Câu 3: Ngày 14-2 âm lịch tỉnh và huyện ta kỷ niệm ngày mất của Đại Danh Y nào?
Câu 4: Chiến thắng trên Sông Bạch Đằng do ai lãnh đạo?
14


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
Câu 5: Bác Hồ đọc tuyên ngôn độc lập vào ngày, tháng năm nào?
Câu 6: Bài Quốc ca Việt Nam do ai sáng tác?
Câu 7: Bài vẽ theo mẫu có mấy bước?
.......................
5. Đánh giá theo chuẩn và theo năng lực của học sinh.
Việc đánh giá, ghi nhận kết quả học tập học tập của học sinh là một trong những
khâu quan trong dạy học. Dù là dạy học buổi nào thì việc đánh giá cũng phải tạo
động lực giúp học sinh cố gắng vươn lên, tránh tình trạng đánh giá “cứng” làm học
sinh tự ti, mặc cảm. Đặc biệt, ở dạy buổi 2 khi mà vấn đề dạy học phân hóa càng rõ
nét thì việc đánh giá học sinh cũng cần lựa chọn từng nội dung đánh giá, từng hình
thức đánh giá theo năng lực từng em. Nếu như học sinh Yếu thì cần đánh giá việc


Cụ thể:
* Trước khi vận dụng các giải pháp:
Thời
gian

Đầu
năm

Lớp 3A

Lớp 4B

Lớp 5A

Kết quả
SL

TL%

SL

TL%

SL

TL%

-Học sinh hào hứng trong
học buổi 2

năng làm bài tốt

3/13

23%

3/10

30%

3/11

27%

Học sinh Khá, Giỏi phát
triển năng khiếu của mình

2/9

22%

2/6

33%

3/11

27%

* Sau khi vận dụng các giải pháp:


16

SL

TL%

25/25 100%


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
Học sinh Yếu nắm vững
chuẩn kiến thức
Học sinh Trung bình nắm
chắc kiến thức và có kỹ
năng làm bài tốt
Học sinh Khá, Giỏi phát
triển năng khiếu của mình

2/3

67%

2/3

67%

3/3

13/13 100% 11/11 100% 10/11

E- KẾT LUẬN- KIẾN NGHỊ.
I. KẾT LUẬN.
Tóm lại, để việc dạy và học 2 buổi/ ngày ở tiểu học đạt yêu cầu “ nhẹ nhàng hơn,
tự nhiên hơn, hiệu quả hơn” quả là một yêu cầu quan trọng, cần thiết và đầy khó
khăn vì địi hỏi người giáo viên phải biết đổi mới phương pháp giảng dạy, phải tự tin,
am hiểu đầy đủ nội dung kiến thức, kỹ năng cần truyền thụ của từng tiết dạy; phân
loại được các đối tượng học sinh để từ đó tổ chức được các hoạt động của thầy và trò
một các hợp lý, khoa học, biết g ợi mở, tư duy độc lập, sáng tạo, phát huy hết năng
lực tiềm tàng của mỗi bản thân học sinh, người thầy phải có khả năng ứng xử sư

17


Một số giải pháp nâng cao chất lượng dạy học buổi 2 ở bậc Tiểu học
phạm tốt, tạo khơng khí thân mật, hiểu biết tin tưởng nhau giữa thầy và trò trong tiết
học.
II. KIẾN NGHỊ.
Các nhà trường cần:
- Nâng cao hiệu quả sinh hoạt chuyên môn tổ khối bằng các chuyên đề dạy học cụ
thể và thiết thực.
- Tăng cường công tác kiểm tra hoạt động dạy học buổi 2.
Đối với ngành:
- Tổ chức sinh hoạt chuyên đề liên trường về nâng cao hiệu quả dạy học buổi 2.
Trên đây là kinh nghiệm từ thực tế giảng dạy buổi 2 mà tôi đúc rút được. Tuy
chưa thực sự phong phú nhưng đã mang lại hiệu quả cao trong việc nâng cao chất
lượng giáo dục. Rất mong đồng nghiệp bổ sung góp ý để kinh nghiệm được hồn hảo
hơn.
Tơi xin trân trọng cảm ơn!

18