Thuốc gây tê, mê - Con dao hai lưỡi

Gây tê cục bộ.
Có thể nói sử dụng thuốc gây tê, mê là một tiến bộ vượt bậc của ngành
y nhằm góp phần thực hiện mục tiêu nâng cao chất lượng cuộc sống của con
người. Tuy nhiên sử dụng thuốc loại này giống như việc sử dụng con dao hai
lưỡi mà lưỡi nào cũng thật sắc.
Thuốc đưa đến tác dụng gây tê, mê rất tốt nhưng đồng thời cũng có thể gây
tai biến chết người. Không hiếm xảy ra trường hợp người bệnh chỉ mới được tiêm
một liều thuốc gây tê nhỏ lại bị tử vong vì sốc thuốc.

Thuốc gây tê
Thuốc gây tê là thuốc có tác dụng ức chế dây thần kinh cảm giác để làm
tạm thời mất cảm giác tại nơi thuốc tiếp xúc. Tức là thuốc chỉ gây tê, làm mất cảm
giác đau đớn tại nơi có thuốc chứ không ảnh hưởng đến ý thức, hoạt động của cơ
thể.
Khi nhổ răng và được tiêm thuốc tê chẳng hạn, ta thấy vùng nướu được
tiêm tê cứng và không còn cảm giác nữa nhưng ý thức vẫn hoàn toàn tỉnh táo, tay
chân vẫn hoạt động bình thường.
Thuốc gây tê được chia làm hai loại: gây tê bề mặt (tetracain, ethyl clorid)
dùng để bôi, đặt trên da, niêm mạc, nhỏ mắt; gây tê tiêm (lidocain, bupivacain).
Khi tiêm sẽ xuyên thấm qua da - niêm mạc (trong nhổ răng), gây tê ngoài màng
cứng và gây tê tủy sống (hiện nay mổ lấy thai chỉ cần gây tê tủy sống).
Một số thuốc gây tê thường sử dụng là lidocain, bupivacain, procain... trong
đó lidocain được dùng rộng rãi nhất. Do thời gian tác dụng gây tê quá ngắn, thuốc
thường được thêm chất co mạch adrenalin để kéo dài tác dụng cục bộ của thuốc.
Bác sĩ điều trị cần thận trọng khi dùng adrenalin phối hợp với thuốc gây tê
vì dùng quá mức có thể gây thiếu máu cục bộ. Tác dụng phụ của thuốc gây tê
thường là hạ huyết áp, nhịp tim chậm.
Tác dụng trên thần kinh như gây vật vã, suy hô hấp và co giật. Đặc biệt
thuốc có thể gây dị ứng, trầm trọng nhất là gây sốc phản vệ. Bác sĩ phải đánh giá

dụng thuốc gây mê luôn luôn có nguy cơ bị tai biến cho nên phải sẵn có và đầy đủ
các phương tiện hồi sức cấp cứu đối phó với trường hợp bị tai biến do thuốc và cả
các tai biến khác xảy ra trong cuộc phẫu thuật (nên lưu ý sốc có thể do thuốc gây
tê, mê nhưng cũng có thể do phản xạ thần kinh khi tiến hành mổ xẻ ở các vùng
nhạy cảm như hầu, họng, cổ, hậu môn... và phải có thuốc, phương tiện cấp cứu
thích hợp). Đặc biệt sử dụng thuốc gây mê chỉ an toàn khi được tiến hành bởi bác
sĩ được đào tạo một cách bài bản chuyên khoa gây mê hồi sức.