Người hướng dẫn khoa học: PGS.TS. Nguyễn Phương Nga
HÀ NỘI - 2010

VÀ NGHIÊN CỨU PHÁT TRIỂN GIÁO DỤC
------------ Y  Z ------------ LÊ THU HOÀI

ĐÁNH GIÁ HOẠT ĐỘNG KHAI THÁC VÀ SỬ DỤNG THƯ
VIỆN NHÀ TRƯỜNG PHỤC VỤ CHO VIỆC HỌC TẬP CỦA
SINH VIÊN NĂM CUỐI HỆ ĐẠI HỌC CHÍNH QUY, HỌC
VIỆN CHÍNH TRỊ-HÀNH CHÍNH QUỐC GIA HỒ CHÍ MINH
Chuyên ngành: Đo lường và Đánh giá trong giáo dục
Mã số: Chuyên ngành đào tạo thí điểm

LUẬN VĂN THẠC SĨ QUẢN LÝ GIÁO DỤC


LỜI CAM ĐOAN

Tôi xin cam đoan luận văn với tiêu đề: “Đánh giá hoạt động khai thác và
sử dụng thư viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của sinh viên năm cuối
hệ đại học chính quy, Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí
Minh” thuộc ngành: Quản lý giáo dục; chuyên ngành: Đo lường và đánh giá

chặt chẽ.
Tác giả xin bày tỏ lòng biết ơn của mình tới toàn thể các cán bộ trong Thư
viện – Học viện Hành chính đã nhiệt tình giúp đỡ khi tôi đi học, đặc biệt là cô
Thái Thị Thanh Hà, chủ nhiệm thư viện và cô Bùi Thị Mai, phó chủ nhiệm thư
viện đã vô cùng tạo điều kiện cho tôi được theo hết khóa học này.
Qua đây, tác giả cũng xin gửi lời cảm ơn sâu sắc đến các giảng viên tham
gia giảng dạy các môn trong khóa học vì đã cung cấp cho tác giả các kiến thức
chuyên môn sâu rộng về chuyên ngành Đo lường – Đánh giá trong giáo dục và
cách thức tiến hành nghiên cứu khoa học như PGS.TS. Lê Đức Ngọc, PGS.TS.
Nguyễn Quý Thanh, PGS.TS. Nguyễn Công Khanh, TS. Phạm Xuân Thanh...
Tác giả xin cảm ơn toàn bộ các giáo viên, sinh viên và những người đã
giúp đỡ chúng tôi hoàn thành luận văn này.
Do những hạn chế nhất định nên luận văn không thể tránh khỏi những
thiếu sót nhất định, tôi rất trân trọng những ý kiến đóng góp của quý độc giả
giúp luận văn hoàn chỉnh hơn.
Xin trân trọng cảm ơn!
MỤC LỤC

Trang
TRANG PHỤ BÌA

LỜI CAM ĐOAN

LỜI CẢM ƠN

1.1. Các khái niệm, vai trò và những đóng góp của thư viện trường
đại học đối với sự nghiệp giáo dục
6
1.2. Các công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có liên
quan đến đề tài
10
Chương 2: Lịch sử hình thành, phát triển Học viện Hành chính
và tình hình khai thác thư viện trong Học viện
22
2.1. Lịch sử hình thành, phát triển và các hoạt động của Học viện 22
Hành chính
2.2. Thư viện Học viện Hành chính và tình hình khai thác thư viện 24
Chương 3: Phương pháp luận triển khai nghiên cứu và kết quả
nghiên cứu
28
3.1. Phương pháp luận triển khai nghiên cứu
3.1.1. Mô hình nghiên cứu 29
3.1.2. Thiết kế công cụ khảo sát 30
3.1.3. Triển khai nghiên cứu 32
3.2. Kết quả nghiên cứu 37
3.2.1. Phân tích các số liệu 37
3.2.2. Kết quả thống kê tần suất trả lời của sinh viên 41
3.2.3. Phân tích kết quả khảo sát bằng môi hình Rasch 44
3.2.4. Kết quả nghiên cứu 50
3.2.5. Kết luận chương 3 58
Chương 4: Kết luận và khuyến nghị
59
4.1. Kết luận 59
4.2. Đề xuất các giải pháp và khuyến nghị 61
PHỤ LỤC

53
Bảng 3.9 Sự tương quan giữa mức độ đáp ứng nhu cầu về tài liệu
và những khó khăn sinh viên gặp khi tới thư viện
53
Bảng 3.10 Kiểm định Chi-bình phương về sự tương quan giữa mức
độ đáp ứng nhu cầu về tài liệu và những khó khăn sinh
viên gặp khi tới thư viện
54
Bảng 3.11 Các nguồn thông tin sinh viên khai thác ngoài thư viện
trường
55
Bảng 3.12 Các nội dung có tần suất yêu cầu thư viện thay đổi nhiều
nhất
56 DANH MỤC CÁC BIỂU ĐỒ
Số biểu đồ Tên biểu đồ Trang
Biểu đồ 3.1 Minh hoạ sự phù hợp của các câu hỏi. 39
Biểu đồ 3.2 Minh hoạ sự phù hợp của các câu hỏi sau khi loại bỏ cá
thể ngoại lai.
40
Biểu đồ 3.3 Mức độ cần thiết cải tiến thư viện. 44
Biểu đồ 3.4 Mô tả thực tế sinh viên khai thác thư viện. 44
Biểu đồ 3.5 Mô tả yêu cầu cải tiến thư viện. 48
Biểu đồ 3.6 Thống kê tần suất yêu cầu thay đổi thực trạng thư viện. 56
MỞ ĐẦU

động khai thác và sử dụng thư viện nhà trường phục vụ cho việc học tập của
sinh viên năm cuối hệ đại học chính quy, Học viện Chính trị-Hành chính
Quốc gia Hồ Chí Minh” cho luận văn thạc sĩ của mình nhằm thấy được mối
quan hệ chặt chẽ giữa thư viện và sinh viên trong Học viện cũng như vai trò của
thư viện trong việc phục vụ cho việc học tập của sinh viên, nhất là sinh viên năm
cuối. Từ đó đề xuất một số phương hướng phát triển thư viện để thư viện có thể
phục vụ tốt nhất cho việc học của sinh viên trong Học viện.
Học viện Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh được thành lập từ
tháng 5/2007 trên cơ sở hợp nhất hai Học viện: Học viện Chính trị Quốc gia Hồ
Chí Minh và Học viện Hành chính Quốc gia. Học viện Hành chính Quốc gia từ
đây được đổi tên thành Học viện Hành Chính, là một đơn vị trực thuộc Học viện
Chính trị - Hành chính Quốc gia Hồ Chí Minh. Từ đây trở đi sẽ gọi là Học viện
Hành chính để phân biệt với Học viện chủ quản.
2. Những mong đợi từ kết quả nghiên cứu của đề tài
Qua đề tài nghiên cứu này, tác giả muốn làm rõ những tác động của thư
viện đến việc học của sinh viên. Thay vì học thụ động, kiến thức sinh viên thu
nhận được chỉ bó hẹp trong những bài giảng của giáo viên, sinh viên có thể đến
thư viện đọc tài liệu, nghiên cứu và làm chủ kiến thức của mình.
Ngoài ra, đề tài nghiên cứu này cũng làm rõ vấn đề thư viện đã góp phần
hỗ trợ việc tự học và tăng nguồn thông tin cho sinh viên nói chung và sinh
viên năm cuối nói riêng như thế nào. Thay vì học thuộc lòng bài giảng hay
giáo trình, sinh viên phải đến thư viện tìm kiếm tài liệu liên quan đến vấn đề
thảo luận theo sự hướng dẫn của giáo viên. Thư viện sẽ cung cấp cho sinh viên
nhiều nguồn thông tin, tri thức khác nhau; sinh viên phải làm công việc chọn
2

lựa, phân tích, so sánh, đánh giá, tổng hợp những thông tin, tri thức này để đưa
ra nhận xét và rút ra kết luận của riêng mình.
Kết quả của phương pháp giảng dạy và học tập như vậy sẽ xoá bỏ lối học
tầm chương, trích cú để đưa đến một nền giáo dục có tính chất học hỏi, truy tìm,

nguồn nào khác?
7. Khách thể và đối tượng nghiên cứu
- Khách thể nghiên cứu là sinh viên năm cuối, hệ đại học chính quy của
Học viện Hành chính
- Đối tượng nghiên cứu là việc khai thác sử dụng thư viện trường phục vụ
cho học tập.
8. Bố cục và nội dung của luận văn như sau
Phần mở đầu: Phần này trình bày lý do nghiên cứu, mục đích nghiên
cứu, giới hạn nghiên cứu, phương pháp tiếp cận, các câu hỏi nghiên cứu và đối
tượng nghiên cứu.
Chương 1: Cơ sở lý luận và tổng quan. Chương này trình bày các khái
niệm, vai trò và những đóng góp của thư viện trường đại học đối với hoạt động
giảng dạy và học tập của nhà trường. Ngoài ra, chương này cũng bàn về các
công trình nghiên cứu trong nước và nước ngoài có liên quan đến đề tài.
Chương 2: Lịch sử hình thành, phát triển Học viện Hành chính và
tình hình khai thác thư viện trong Học viện. Chương này trình bày về lịch sử
hình thành, phát triển và các hoạt động của Học viện Hành chính cũng như trình
bày về thư viện trong Học viện Hành chính và tình hình khai thác thư viện.
4

Chương 3: Phương pháp luận triển khai nghiên cứu và kết quả
nghiên cứu. Chương này bàn về việc thiết kế công cụ khảo sát, triển khai
nghiên cứu, phân tích các số liệu và đưa ra kết quả nghiên cứu.
Chương 4: Kết luận và khuyến nghị. Chương này tóm tắt các kết quả
nghiên cứu chính và đề xuất các giải pháp và khuyến nghị.
Cuối cùng là phần Phụ lục và Tài liệu tham khảo.


nghiên cứu trong và ngoài nước có liên quan đến đề tài.
1.1. Các khái niệm, vai trò và những đóng góp của thư viện trường
đại học đối với sự nghiệp giáo dục
1.1.1. Khái niệm thư viện trường đại học
Theo định nghĩa của tác giả Reitz (2005) trong cuốn “Từ điển thông tin
thư viện” (Dictionary for Library and Information Science) thì Thư viện trường
đại học là “một thư viện hoặc một hệ thống thư viện do nhà trường thành lập,
quản lý và cấp ngân sách hoạt động để đáp ứng các nhu cầu về thông tin, tra cứu
và thông tin về môn học của sinh viên, các khoa và cán bộ của trường”.
Theo định nghĩa này ta thấy: thư viện trong trường đại học có thể là một
thư viện và cũng có thể là một hệ thống thư viện. Cũng theo tác giả này thì Hệ
thống thư viện là một một tập hợp các thư viện chịu sự quản lý chung; cũng có
thể là một nhóm các thư viện quản lý độc lập liên kết với nhau, chính thức hay
không chính thức cùng thỏa thuận đạt đến một mục đích chung, mỗi thư viện
được xem như là một thành viên (affiliate). Hình ảnh rõ nhất của sự liên kết này
là một trường đại học đa ngành, đa lĩnh vực đào tạo với các cơ sở thông tin độc
lập liên kết với nhau bằng nhiều hình thức khác nhau nhằm đáp ứng yêu cầu liên
kết đào tạo và chia sẻ tài nguyên thông tin cũng như cơ sở vật chất.
6

Ở Việt Nam hiện nay, chúng ta mới chỉ có các thư viện của các trường đại
học, các thư viện này hoạt động độc lập với nhau và hầu như không có một sự
liên kết nào.
1.1.2. Vai trò của Thư viện trường đại học
ThS. Lê Ngọc Oánh (2002) đã phát biểu: “những thư viện trên thế giới
ngày nay đã thoát khỏi khía cạnh tĩnh của những kho chứa sách để trở nên năng
động hơn với ba vai trò chính yếu sau đây:
- Thư viện là một cơ quan truyền thông đại chúng;
- Thư viện là một trung tâm phát triển văn hóa;
- Thư viện là một động lực đóng góp vào việc đổi mới giáo dục.

đó các trường đại học cần phải chú trọng đến công tác xây dựng thư viện để thư
viện trường đại học thật sự là nguồn cung cấp thông tin tài liệu phong phú và
chất lượng cho cán bộ, giảng viên và sinh viên trong trường
Thư viện là nơi cung cấp thông tin, tạo điều kiện cho người đọc phát triển
toàn diện, đặc biệt là tư duy sáng tạo, góp phần giúp nhà trường hoàn thành sự
nghiệp đào tạo nguồn nhân lực, bồi dưỡng nhân tài cho đất nước. Để thư viện
trường đại học thật sự là nơi đảm bảo chất lượng và hiệu quả giáo dục, đòi hỏi
phải tăng cường vốn tài liệu, đảm bảo về nội dung, bao gồm đầy đủ các loại hình
sách giáo khoa, giáo trình, sách tham khảo, sách chuyên ngành phù hợp với
ngành nghề đào tạo của nhà trường. Vốn tài liệu phải đa dạng về thể loại: ngoài
các loại tài liệu sách, báo, tạp chí truyền thống, cần có cả luận văn, luận án, báo
cáo khoa học, các báo cáo ngoại khóa theo chuyên đề… và thu thập đầy đủ các
sản phẩm thông tin ở bất kỳ nơi nào và dưới bất cứ dạng nào. Đặc biệt là chất
lượng tài liệu phải đảm bảo phù hợp với mục tiêu đào tạo, đáp ứng được yêu cầu
sử dụng của sinh viên. 8

1.1.3. Những đóng góp của thư viện đối với hoạt động giảng dạy và học tập
Trong lời phát biểu tại Hội nghị Giáo dục Đại học từ ngày 01 đến ngày
03/10/2001, Thủ tướng Phan Văn Khải đã gợi ý rằng: “ Trường đại học cần
giúp sinh viên thu nhận được những những kiến thức và kỹ năng cơ bản nhất và
chủ yếu dạy cho sinh viên biết cách học, cách tư duy sáng tạo. Người sinh viên
biết cách học và quen tư duy sáng tạo thì mới có thể thích ứng với mọi tình
huống trong thị trường lao động và trong đời sống khi ra trường…”; “…Dạy
đại học là chủ yếu dạy cho sinh viên cách học phát huy tính chủ động, óc sáng
tạo của sinh viên”.
Trước những gợi ý nhiệt tình đổi mới giáo dục, nhất là giáo dục đại học
của Thủ tướng, chúng ta cùng xem xét thư viện trường đại học đã làm gì để hỗ


“Nghiên cứu, phát triển dịch vụ cung cấp thông tin tại các trung tâm
thông tin thư viện đại học”
(Hoàng Như Huệ, Khóa luận tốt nghiệp, Hà Nội,
2005).
Mục đích chính của công trình này là nghiên cứu dịch vụ cung cấp thông
tin tại các Trung tâm Thông tin – Thư viện trường đại học để thấy được giá trị
và ý nghĩa mà dịch vụ này mang lại cho bạn đọc, từ đó dề xuất một số giải pháp
phát triển dịch vụ này tại các Trung tâm Thông tin – Thư viện đại học.
Đối tượng nghiên cứu của đề tài là các dịch vụ cung cấp thông tin tại
Trung tâm Thông tin – Thư viện các trường đại học. Phạm vi nghiên cứu là thực
trạng và những nhân tố ảnh hưởng đến dịch vụ cung cấp thông tin tại các Trung
tâm Thông tin – Thư viện trường đại học, các giải pháp nhằm phát triển đa dạng
hóa, hiện đại hóa các dịch vụ cung cấp thông tin. Công trình vận dụng các
phương pháp nghiên cứu như: phân tích, tổng hợp; tiếp cận hệ thống; thống kê
số liệu, quan sát, khảo sát.
10

Luận văn nêu ra các dịch vụ cung cấp thông tin như:
- Dịch vụ cho mượn tài liệu
- Dịch vụ dịch tài liệu
- Dịch vụ cung cấp thông tin tồn tại dưới các dạng nghe nhìn (audio –
video) và vi dạng (micro form)
- Phổ biến thông tin chọn lọc (cung cấp thông tin có nội dung và hình
thức đã được xác định trước)
- Các dịch vụ phổ biến thông tin hiện đại như: giới thiệu, trưng bày,
triển lãm các tài liệu mới, phổ biến tài liệu có chọn lọc (tài liệu được
chuyển về dạng vi phim), sử dụng các thiết bị ghi hình hoặc truyền
hình để truyền tin…
Ngoài ra, luận văn cũng nêu ra các yếu tố môi trường, kinh tế - xã hội tác động

động của thư viện đã hình thành nên những hành vi không tốt của bạn đọc, ví dụ: một
tài liệu rất hay nhưng số lượng bản lại có ít nên dễ dẫn đến hành vi bạn đọc giấu tài
liệu để sử dụng những lần sau. Đây chỉ là một trong những hành vi không tốt của bạn
đọc khi sử dụng thư viện, vấn đề cốt lõi là thư viện cần phải có những biện pháp để
giảm thiểu những hành vi không tốt, hình thành và phát triển những hành vi tích cực
của bạn đọc. Khóa luận đã định hướng cho tác giả về những thay đổi cần thiết trong
công tác phục vụ bạn đọc của thư viện để thư viện có thể hoạt động một cách hiệu quả
nhất.

3.

“Tìm hiểu một số phần mềm thư viện tiêu biểu hiện đang được áp dụng
tại các cơ quan thông tin thư viện Việt Nam”
(Đinh Thị Thu Huyền, Khóa luận
tốt nghiệp, Hà Nội, 2006).
Theo công trình nghiên cứu này, “việc tin học hóa trong hoạt động thư
viện đã làm thay đổi căn bản phương thức hoạt động của thư viện truyền thống
từ thu thập, xử lý tài liệu đến phục vụ người đọc, đồng thời tạo ra các hoạt động
dịch vụ thông tin, các sản phẩm thông tin có giá trị nhằm đáp ứng nhu cầu ngày
càng cao của người dùng tin. Ngoài những tài liệu thông thường, các nguồn tài
liệu điện tử như sách, báo, tạp chí điện tử lưu trữ trên máy tính, đĩa quang CD-
ROM xuất hiện ngày càng nhiều”.
Khóa luận đi sâu tìm hiểu những tính năng nổi bật và các module của bốn
phần mềm tiêu biểu sau:
• Libol của Công ty Công nghệ tin học Tinh Vân
12

• ILib của công ty máy tính truyền thông CMC
• Vebrary của Công ty cổ phần Tin học Lạc Việt
• Vlas của Công ty Phần mềm Nam Hoàng,

viện phục vụ cho việc học của sinh viên, đặc biệt là sinh viên năm cuối với nhu
cầu đặc biệt của họ về tài liệu phục vụ cho luận văn tốt nghiệp.
1. Tác động của các hoạt động thư viện đến kết quả học tập và việc học

(“Impact of School Library Services on Achievement and Learning”,
D.Williams, C.Wavell & L.Coles, 2001.
Nghiên cứu này được thực hiện trong một nhóm mẫu nhỏ lấy ngẫu nhiên
trong các trường trung học cơ sở ở Scotland để nhằm làm rõ những tác động của
thư viện trường đến kết quả học tập của học sinh. Nghiên cứu tập trung vào thảo
luận nhóm với các giáo viên, học sinh và phỏng vấn các cán bộ thư viện để thấy
được những tác động của thư viện trường đến việc học.
Mục đích chính của nghiên cứu này là đưa ra một tài liệu có phê phán để
nhằm thấy được những tác động của thư viện đến việc học của học sinh và
những kiến thức đạt được; phân tích khả năng ứng dụng của nghiên cứu đối với
các thư viện trường học và những hoạt động của thư viện trường học ở Anh;
phát hiện những thiếu sót trong nghiên cứu và xác định những nội dung để
nghiên cứu sâu hơn; xác định những phương cách mà các thư viện trường học và
những phục vụ của thư viện trường học ở Anh có thể sử dụng để có thể tác động
tới việc học của học sinh và những kiến thức đạt được.
Nghiên cứu này tập trung vào mối liên kết giữa mục tiêu giáo dục và thư
viện trường ở cấp trung học. Những câu hỏi được đưa ra thảo luận theo những
chủ đề sau:
- Tác động tới kết quả học tập, ví dụ như điểm số của các bài kiểm tra
14

- Tác động tới các khía cạnh học tập rộng hơn, ví dụ như kết quả mỗi cá
nhân đạt được trong mỗi môn học
- Các hoạt động của thư viện
- Khả năng của mỗi cá nhân, ví dụ như năng lực, đào tạo, kinh nghiệm
và quan điểm của riêng từng người đối với các hoạt động của thư viện

107 giáo viên và 3957 học sinh thực hiện cuộc điều tra trực tuyến vào tháng 5
năm 2005. Phần điều tra giáo viên và học sinh bao gồm 50 câu hỏi mô tả các
khía cạnh khác nhau mà các hoạt động của thư viện trường có thể giúp được học
sinh. Các câu hỏi tập trung vào bảy nội dung:
• Tìm được những thông tin mà học sinh cần
(Tìm được thông tin
)
•
Sử dụng các thông tin để hoàn thành bài tập ở trường
(Sử dụng
thông tin)
•
Làm bài tập nói chung
(Kiến thức)
• Sử dụng máy tính ở thư viện, ở trường và ở nhà
(Công nghệ)

• Học sinh thích đọc thông thường
(Đọc)

•
Ý thích và các hoạt động của học sinh ở ngoài trường
(Tính độc
lập)
•
Kết quả học tập của học sinh
(Kết quả học tập)
Nghiên cứu này khảo sát về mức độ ích lợi mà các thư viện trường học
mang lại cho học sinh, trong đó thư viện với vai trò là nhân tố trung tâm và quan
trọng của chương trình giảng dạy của trường. Họ điều tra riêng học sinh và giáo

• Hoạt động của các bộ phận
• Các dịch vụ của thư viện
• Công nghệ của thư viện
• Các nguồn của thư viện
• Kinh phí hoạt động của thư viện
• Quản lý thông tin của thư viện
Kết quả quan trọng đầu tiên mà nghiên cứu này đưa ra là có một mối liên
kết giữa hoạt động của thư viện và kết quả học tập cao hơn, nhưng trên thực tế
17

mối liên kết này còn chặt chẽ hơn thế. Hoạt động của thư viện có mối tương
quan với các kết quả học tập như điểm đọc, hoạt động của thư viện tốt hơn thì
điểm đọc của học sinh cũng tăng lên. Nhưng mối liên kết này không được giải
thích bởi các điều kiện khác của trường như là học phí mà nhà trường thu trên
mỗi học sinh hoặc mối quan hệ giữa giáo viên và học sinh. Tương tự như vậy,
mối quan hệ này cũng không được giải thích bởi các điều kiện xã hội như là sự
nghèo túng và sự giáo dục thấp của người lớn. Có một số điểm đặc trưng của thư
viện giúp giải thích được mối liên kết giữa hoạt động của thư viện và kết quả
học tập của học sinh, đó là kinh phí hoạt động của thư viện, các nguồn thông tin,
công nghệ thông tin và các hoạt động của nhân viên giúp cho học sinh mở rộng
lượng thông tin liên quan đến bài học và hoàn thành mục tiêu giáo dục.
Như vậy, công trình này cho thấy mối liên kết chặt chẽ giữa các hoạt động
của thư viện với kết quả học tập của học sinh. Qua nghiên cứu công trình này tác
giả đã rút ra những định hướng cho riêng mình để thực hiện đề tài nghiên cứu về
hoạt động khai thác thư viện của sinh viên năm cuối tại Học viện Hành chính.
4. Tác động của thư viện trường học tới kết quả học tập của học sinh

(“Impact of School Libraries on Student Achievement”, M. Lonsdale, 2003).
Mục đích chính của công trình này là nghiên cứu để thấy được bản chất và
những bằng chứng mở rộng cho thấy có mối liên kết giữa các thư viện trường