Phi quốc tế sẽ phi tiêu chuẩn
Các giới hạn trong ISO 14001 -
Công cụ quản lý môi trường hợp tác toàn cầu.
____________________
Harris Gleckman và Riva Krut.
ISO 14001 là bản phác thảo tiêu chuẩn quốc tế mới cho hệ thống quản lý
môi trường. ISO 14001 ra đời do sự thúc đẩy của một số thay đổi quan trọng của
các chính phủ, các sáng kiến đa ngành và của ngành các nước thương mại, nhưng
nó lại không thúc đẩy hội nhập với các sáng kiến này. thay vào đó, ISO tạo ra một
xu hướng phát triển song song và cho tới nay, đang dần dần đặt tiêu chuẩn này vào
vị trí của cái gọi là "con dấu xanh" cho các hoạt động thương mại hướng môi
trường. Trong khi đó, các ý tưởng vẫn tồn tại trước đây của các chính phủ đang
được coi là quá quan liêu, giáo điều và đưa ra các tiêu chuẩn mâu thuẫn kìm hãm
khả năng cạnh tranh của các ngành.
Mọi người, mọi ngành, nhất là các nhà chức trách, cần phải biết rõ hơn về
ISO 14001 để dánh giá đúng được về nó cũng như nó đã thể hiện trong một số
ngành thương mại riêng lẻ (nhất là với các doanh nghiệp vừa và nhỏ), với các chính
phủ (gồm cả Tây Âu và các nước đang phát triển ), và với các Tổ chức phi chính
phủ. Bài báo này đưa ra 4 câu hỏi mấu chốt cho một tiền đề về chính sách chung
đảm bảo tính dân chủ trong hoạch định chính sách cho toàn cầu và tốt cho môi
trường.
Cũng như tất cả các cái phức tạp khác, mỗi câu đều có một câu trả lời ngắn
và một câu trả lời dài sau đây.
��������� Bài báo này không phải là một bản phân tích hay giới thiệu
chi tiết về loạt tiêu chuẩn ISO 14000 mà trong đó ISO 14001 chỉ là một loại tiêu
chuẩn. Nó chỉ đưa ra những câu hỏi được công chúng quan tâm nhiều nhất về ISO
14001 và mối liên quan của nó với toàn bộ loạt tiêu chuẩn ISO 14000 (1).
Ý tưởng mới này chỉ hiểu rõ được khi đặt trong bối cảnh là sự hội tụ của ba
dòng lịch sử.
1. Lịch sử của ISO và bối cảnh ra đời của ISO 14001:
��������� ISO - Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế - được thành lập vào

này, việc hiểu rõ các tiêu chuẩn trong ISO 14000 là tối cần thiết, và rõ ràng, khả
năng cạnh tranh về công nghệ mà ISO 14000 mang lại không phải là ngẫu nhiên.
Theo tài liệu đầy đủ của ISO 14001, ngôn ngữ vừa chính xác, lại vừa không
rõ ràng. [ I ]
��������� Một vấn đề liên quan nữa là thoả thuận đưa ra các tài liệu
liên quan đến " khía cạnh" môi trường chứ không phải chỉ là cái "tác động" tới môi
trường để chọn tiêu đề cho ISO 14001 là "xác nhận" hay " xác minh , và thay thế �
cam kết "không ô nhiễm" (có hậu quả theo luật định) bằng cam kết "tránh ô nhiễm"
( không có hậu quả theo luật định và gồm cả các giải pháp xử lý chất thải).
��������� Dịch từ " ISO" sang tiếng Anh cũng có thể gây ra nhầm lẫn
về ngôn ngữ. Từ "ISO" thường được dịch sang tiếng Anh không chính xác là "Tổ
chức tiêu chuẩn quốc tế" thay vì là "Tổ chức tiêu chuẩn hoá quốc tế". Cách dịch sai
này không có trong các tài liệu chính thức của ISO hoặc trong các tạp chí kỹ thuật,
nhưng cũng có thể có trong các tạp chí chuyên nghành, báo chuyên nghành của Tổ
chức phi chính phủ và tài liệu chuyên dụng về thương mại. Sự khác nhau này là vô
cùng quan trọng. trong suy nghĩ của các nhà môi trường học, các tiêu chuẩn hướng
môi trường là một hệ nền được đặt ra cho công tác bảo vệ môi trường. Việc tiêu
chuẩn hoá phải làm hài hoà các quy trình và sự sắp xếp chúng. Sự nhầm lẫn về tên
riêng của ISO có thể làm ngươi ta nghĩ rằng tổ chức này có nhiệm vụ thực thi các
tiêu chuẩn này hơn là tiêu chuẩn hoá.
��������� Sự nhầm lẫn giữa khái niệm " tiêu chuẩn và "tiêu chuẩn �
hoá"; sự thay thế "tác động " bằng " khía cạnh" và "thực thi" bằng "thích nghi" đã
có nhiều kết quả. Nó đã dần đưa hệ thống ISO 14001 trở thành phương tiện có hệ
thống và toàn diện nhất để tiến tới quản lý phát triển bền vững và bảo vệ môi
trường trên toàn cầu(5), trong khi đó, nó cũng thực sự thay đổi xu hướng tăng các
tiêu chuẩn về thực hành hướng môi trường trên toàn cầu.
2. Bối cảnh ra đời của Luật thương mại quốc tế mới và Tổ chức thương
mại quốc tế
��������� Tiêu chuẩn thương mại quốc tế mới(WTO) thành lập vào
tháng 1/1995. Thoả thuận của WTO về hàng rào công nghệ trong thương mại

thay đổi tiêu chuẩn quốc gia của họ cho phù hợp với tiêu chuẩn quốc tế và có nguy
cơ sẽ bị thiệt hại về mặt tài chính; hoặc là trả miếng lên các sản phẩm xuất khẩu
khác. Không có một cơ chế cạnh tranh nào để thử thách các tiêu chuẩn thấp hơn,
cho dù các tiêu chuẩn này vẫn đật các tiêu chí thiét lập chuẩn của WTO(7).
3. Bối cảnh ra đời của các ý tưởng quản lý phát triển bền vững cho công ty
và ngành thương nghiệp
Như tất cả các thành viên của quá trình này đều biết rất rõ, việc thiết lập tiêu
chuẩn thực hành hướng môi trường của tập đoàn toàn cầu là vô cùng khó khăn. Tuy
vậy, ngành thương mại quốc tế vẫn đang sẵn sàng đối mặt với vấn đề này và đồng
thời nâng cao chất lượng quản lý môi trường. Một số hiệp hội thương mại quốc gia
và quốc tế lớn ( bao gồm cả Hiệp hội các nhà sản xuất hoá chất Canada, Văn phòng
thương mại quốc tế, Keizai Doyukai Nhật Bản và Uỷ ban tư vấn về môi trường và
ngân hàng của UNEP) đã cam kết cho sử dụng các tiêu chuẩn của nước bản xứ làm
cơ sở cho các hoạt động ở nước ngoài.
��������� Các công ty còn đang đối mặt với vấn đề quản lý môi
trường sẽ phải công nhận một câu hỏi vô cùng khó là: lợi nhuận đến từ đâu trong
một hệ thống quản lý hướng môi trường trong điều kiện thị trường hiện nay.
Thương mại có xu hướng đầu tư hướng môi trường vào những nơi có thể mang lại
lợi nhuận trước mắt
��������� Ðồng thời, các công ty nào quan tâm tới lĩnh vực này sẽ trải
qua một quá trình làm nảy sinh câu hỏi lớn hơn: đó là quan hệ giữa nền công
nghiệp với môi trường là gì? Ví dụ: các nhà lãnh đạo thương nghiệp sẽ thử nghiệm
các phương pháp cải tiến để tạo ra những tiêu chuẩn thực hành hướng môi trường
toàn cầu mà không cần hy sinh tính tự do của khu vực này cũng như khả năng cạnh
tranh của công ty (9). Loạt ISO 14000 sẽ đi ngược lại xu hướng này và sẽ cản trở
thử nghiệm của các công ty đa quốc gia vì nó sẽ đưa ra một bước đầu " dễ dàng"
cho các công ty với ISO 14001, ngay cả khi họ không có các tiêu chuẩn thực hành
hướng môi trường tốt.
I. Câu hỏi I: ISO 14001 có giúp thực hiện chương trình 21 hay bất kỳ Công
ước quốc tế về môi trường hay không?

mạnh các hoạt động hướng môi trường. Trong ISO 14001 không hề có các lời
khuyến cáo này mặc dù rất nhiều chính phủ và các tổ chức quốc tế lớn vẫn đang cố
gắng thực hiện chương trình này.
��������� Trong một vài năm qua, càng ngày càng có nhiều cam kết
thực hiện phát triển bền vững của các Ngân hàng phát triển quốc tế như Ngân hàng
thế giới và Ngân hàng tái thiết và phát triển Châu Âu. Sau khi chương trình 21
được chính phủ của một số quốc gia chấp nhận, các chính sách và hoạt động của
Ngân hàng thế giới, theo cách nói của họ, như được trải qua thời kỳ "cải lão hoàn
đồng", Ngân hàng thế giới không chỉ quan tâm tới môi trường khi lên kế hoạch
hành động mà còn mở rộng khái niệm quản lý môi trường sang cả các hoạt động xã
hội và các chi phí, lợi ích văn hoá xã hội(11). Theo một luật sư quốc tế về môi
trường người Mỹ, những ý tưởng mới hướng môi trường trong các Ngân hàng đa
phương đang làm hình thành một số chính sách về môi trường của nước ngoài cũng
như hoạt động hướng môi trường của một số công ty hiện đang thực thi các dự án
nước ngoài với các Ngân hàng này(12). Những người ủng hộ ISO đã chứng minh