TÁC ĐỘNG CỦA LÃI SUẤT ĐẾN TĂNG TRƯỞNG, LẠM PHÁT VÀ
VAI TRÒ ĐIỀU TIẾT LÃI SUẤT THỊ TRƯỜNG CỦA NGÂN HÀNG
TRUNG ƯƠNG
Lãi suất là biến số kinh tế nhạy cảm, sự thay đổi của lãi suất sẽ tác
động làm thay đổi hành vi sản xuất và tiêu dùng của xã hội. Về phương diện
lý thuyết cũng như thực tiễn các nước đã chứng minh, sự thay đổi lãi suất
thực sẽ có tác động nhạy cảm đến sản lượng và giá cả. Vì vậy, Ngân hàng
Trung ương (NHTƯ) đã rất coi trọng việc điều tiết lãi suất nhằm đạt được
mục tiêu cuối cùng của chính sách tiền tệ (CSTT) là kiềm chế lạm phát và
góp phần tăng trưởng kinh tế.
Tác động của lãi suất thực đến sản lượng và giá cả
Lý thuyết kinh tế học đã chứng minh, lãi suất thực tác động đến:
- Chi tiêu dùng và đầu tư: Một sự tăng lãi suất làm giảm sức hấp dẫn
trong việc chi tiêu hiện tại hơn là chi tiêu trong tương lai của cá nhân và
công ty. Tín dụng trong nước, tổng lượng tiền và cầu thực tế đều giảm (nếu
lãi suất giảm sẽ có tác động ngược lại): Khi lãi suất thực tăng lên, đối với hộ
gia đình sẽ giảm nhu cầu mua sắm nhà ở hoặc các hàng tiêu dùng lâu bền do
chi phí tín dụng để mua các hàng hoá này tăng lên. Cùng với lãi suất cho
vay, lãi suất tiền gửi thực cũng tăng lên. Sự gia tăng lãi suất này tác động tới
quyết định tiêu dùng của khu vực hộ gia đình theo hướng giảm tiêu dùng
hiện tại và tăng tiết kiệm để cho tiêu dùng trong tương lai. Đối với khu vực
doanh nghiệp, sự gia tăng lãi suất làm tăng chi phí vốn vay ngân hàng. Điều
này đòi hỏi dự án đầu tư sử dụng vốn vay ngân hàng phải có tỷ lệ lợi nhuận
lớn hơn và kết quả là số dự án đầu tư có thể thực hiện với mức lãi suất cao
hơn này có thể giảm hay nói cách khác, đầu tư cố định có thể giảm. Ngoài
ra, lãi suất cao cũng làm tăng chi phí lưu giữ vốn lưu động (ví dụ như hàng
trong kho) và do vậy, tạo sức ép các doanh nghiệp phải giảm đầu tư dưới
dạng vốn lưu động.
- Phân phối lại thu nhập: Lãi suất tăng cao hơn sẽ phân phối lại thu
nhập từ người vay tiền sang người gửi tiền. Điều này làm tăng sức chi tiêu
của người tiết kiệm, nhưng sự chi tiêu này bị hạn chế bởi mức tiêu dùng cận

đến hành vi của cá nhân là lãi suất thực giảm sẽ khuyến khích tiêu dùng hơn
là tiết kiệm.
Đối với doanh nghiệp
Trong giai đoạn 2000 – 2007, mối quan hệ giữa lãi suất thực ngắn hạn
(tiền gửi huy động 3 tháng) với lãi suất thực dài hạn có sự gắn kết chặt chẽ
với nhau, biến động cùng xu hướng, sự tăng lên trong lãi suất ngắn hạn có
tác động làm tăng lãi suất dài hạn. Điều đó cũng cho thấy yếu tố kỳ vọng về
lạm phát cùng xu hướng với sự biến động của lãi suất ngắn hạn (xem đồ thị
3).
Đồ thị 3 về mối quan hệ giữa lãi suất thực trung, dài hạn với mức độ
đầu tư của toàn xã hội từ năm 2000 - 2006 (thông qua chỉ tiêu vốn đầu tư
thực hiện theo giá so sánh). Qua đồ thị cho thấy, lãi suất thực có tác động
tương đối rõ đến mức độ đầu tư của các doanh nghiệp tư nhân hơn là các
doanh nghiệp nhà nước với một độ trễ nhất định. Kết quả kiểm định bằng
mô hình kinh tế lượng sẽ minh chứng rõ hơn cho nhận định này.
Đánh giá tác động của lãi suất đến đầu tư thông qua mô hình hiệu
chỉnh, bao gồm các biến sau:
- Biến phụ thuộc: mức thay đổi tốc độ tăng đầu tư của khu vực tư
nhân (di_pri), mức thay đổi tốc độ tăng đầu tư khu vực nhà nước (di_gov),
tính theo giá cố định năm 1986 ;
-Biến giải thích: biến lãi suất dài hạn thực (drate_longr), đơn vị
%/năm;
Mẫu số liệu từ 1990-2006 theo năm.
Đánh giá mối quan hệ giữa đầu tư và lãi suất dài hạn thực bằng hai
mô hình:
Mô hình đánh giá tác động của mức thay đổi lãi suất dài hạn thực
drate_longr đến mức thay đổi tốc độ tăng đầu tư khu vực tư nhân di_pri
DI_PRI = -1.062687968*DRATE_LONGR(-1) -
1.373099517*DRATE_LONGR(-3) - 1.507964529*ECM1(-1)
Kết quả của mô hình cho thấy hệ số của biến drate_longr(-1) có dấu