Thị trường M&A có gì khác biệt trong thời kỳ suy thoái hiện nay?
Với tình trạng hỗn loạn trong nền kinh tế tài chính như hiện nay, giới kinh doanh chẳng
ngạc nhiên gì khi thấy các hoạt động M&A đột ngột giảm mạnh trong quý bốn năm 2008. Từ
năm 1980, các cuộc suy thoái kinh tế ở Mỹ từng dẫn tới những đợt sụt giảm nhanh chóng về giá
trị của hoạt động M&A toàn cầu – thường khoảng 50% trong suốt năm đầu tiên. Sự sụt giảm đó
bắt nguồn từ những yếu tố mà chúng ta đang thấy trong chính cuộc suy thoái hiện nay bao gồm
việc hạ thấp giá trị hợp đồng trên các thị trườngđầu tư vốn tư nhân; các khó khăn về tài chính,
đặc biệt đối với những thương vụ lớn; và cả một nỗi sợ hãi chung về tương lai của nền kinh tế,
điều buộc các nhà đầu tư hầu như dừng lại những kế hoạch của mình. Hơn nữa, tháng 12 năm
2008, các thị trường cổ phiếu đều đồng loạt tụt giảm từ 40 đến 50 phần trăm so với các mức kể
từ tháng 1 đầu năm. Những mong chờ về lợi nhuận công ty ngày càng trở nên thấp hơn, còn sự
tiếp cận đến các quỹ đang trở thành thách thức, chí ít là vậy. Môi trường kinh doanh hiện tại
đang rất ác nghiệt và không một ai biết thị trường M&A sẽ phát triển ra sao trong thời gian sắp
tới. Chính quý cuối năm 2008 đã cho thấy sự sụt giảm mạnh trong hoạt động này và đó vẫn là
tình trạng không chắc chắn có thể được cân nhắc về khả năng của các thị trường vốn đầu tư dài
hạn – cụ thể là các thị trường nợ – nhằm cung cấp đủ khả năng tài chính để hỗ trợ hợp đồng. Tuy
nhiên, về lâu dài, chúng ta đều tin rằng những xu hướng mới nổi lên trong giai đoạn quá khứ sẽ
vẫn giữ được tầm quan trọng của mình. Và như vậy, tất yếu rằng khuôn mẫu của hoạt động
M&A trong thời kỳ suy thoái hiện nay sẽ tương đối khác so với những gì thuộc các thời kỳ trước
đây.
Trong quý bốn năm 2007, các thị trường chứng khoán đã bắt đầu xuống dốc và nền kinh
tế thế giới bắt đầu chậm chạp sụt giảm trong suốt năm 2008. Song, thị trường M&A nên được
nhìn nhận theo bối cảnh: giá trị của hoạt động M&A được công bố cho cả năm đã đạt được 3,4
nghìn tỉ đô-la trên toàn cầu, đạt mức cao nhất thứ ba trong mọi thời điểm. Nếu như giá trị của
hoạt động này trong năm 2007 được xem như một sự trệch hướng thì năm 2008 dường như để
đánh dấu sự quay lại của nó hơn là sự sụp đổ hoàn toàn: giá trị sụt giảm 25% so với năm 2007,
quay về bằng với mức của năm 2006, năm có giá trị cao nhất thứ hai trong mọi thời kỳ. Hơn nữa,
giá trị đó đã tăng lên đáng kể theo từng quý cho tới khi xảy ra khủng hoảng vào quý bốn – bất
chấp các thị trường chứng khoán giảm 40 đến 50 phần trăm, những mong đợi về lợi nhuận công
ty bị sụt giảm và khả năng tiếp cận các quỹ bị hạn chế. Trong quý bốn, số lượng đáng kể của
những hợp đồng quy mô lớn, chẳng hạn như cuộc đấu thầu của BHP Billiton dành Rio Tinto, đã

tương ứng là 40, 40 và 20 phần trăm. Hoạt động M&A xuyên quốc gia đã tăng từ 23%
theo tổng số trong năm 2000 lên 29% trong năm 2006 và 41% vào năm 2007 trước khi
rớt xuống còn 35% trong năm 2008. Các thị trường mới nổi, đặc biệt ở châu Á, đã đóng
một vai trò quan trọng trong sự chuyển biến này; cụ thể là cả Trung Quốc và Ấn Độ cùng
chiếm tới 12% tổng số các hợp đồng xuyên quốc gia về lĩnh vực này trong năm 2008.
•
Một đặc tính hạn chế của những năm qua chính là các hợp đồng quy mô
lớn – những giao dịch được định giá từ 10 tỉ đô-la trở nên – đều bị định hướng bởi sự tin
tưởng vào thị trường cũng như xu hướng về sự tập trung ngành nghề lớn hơn. Trong năm
2008, sự tập trung của những hợp đồng như vậy đã thay đổi một cách đáng kể; hầu hết
chúng đều được tái cơ cấu trong lĩnh vực tài chính (ví dụ như vụ mua lại Ngân hàng Mỹ
của Merrill Lynch). Và 37 hợp đồng như vậy, với giá trị gần 833 tỉ đô-la trên toàn cầu, đã
chiếm một tỉ lệ đáng kể trong tổng số hợp đồng về M&A. Khi cuộc khủng hoảng về tài
chính và kinh tế lắng xuống, hoạt động của những hợp đồng lớn có thể chuyển hướng
thành những hợp đồng chuyển đổi quy mô lớn trong những ngành nghề khác chẳng hạn
như năng lượng, vật liệu hay viễn thông. Cuộc suy thoái những năm 2001 – 2002 đã
không đẩy nhiều công ty lớn vào tình cảnh túng quẫn về tài chính. Nhưng cuộc suy thoái
hiện nay lại đang làm điều đó và như vậy sẽ chuẩn bị cho các hợp đồng định hình theo
ngành nghề, quy mô lớn diễn ra theo con số cao hơn.
•
Hoạt động thù địch chính là việc đạt đỉnh vào năm 2007 đã trở nên ngày
càng nổi bật như kết quả của sự tin tưởng vào thị trường quá mạnh mẽ và các điều kiện
tài chính bất thường. Nhưng thật ngạc nhiên khi sự ổn định của những hợp đồng như vậy
vẫn cao vào năm 2008; trong ba quý đầu tiên của năm 2008, số hợp đồng được thực hiện
đã đạt gần 50 tỉ đô-la mỗi quý, bằng với ngưỡng trung bình từ năm 2000 đến năm 2007,
trước khi giảm xuống 21 tỉ đô-la vào quý bốn. Và chúng đều là những hợp đồng quy mô
lớn chẳng hạn như thương vụ hãng sản xuất ổ bi Schaeffler của Đức đã bỏ thầu 35,6 tỉ
đô-la để mua lại hãng sản xuất các bộ phận xe ô tô Continental.
•
Chính nguồn vốn đầu tư tư nhân đã đạt được các mức chưa từng thấy về

mua thường bị lôi kéo để trả cao hơn chứ không như trong tình trạng hiện nay khi giá trị
do M&A tạo ra lại tự tăng một cách ổn định. Tuy nhiên, một số tín hiệu bất an đã xuất
hiện trong năm 2008. Tổng mức giá trị được tạo ra bắt đầu sụt giảm và mục tiêu giữ vững
được nó là cả một vẫn đề lớn 2, cho dù phí bảo hiểm đã trả vẫn còn thấp. Trong năm
2008, giá trị hợp đồng gia tăng (deal value added – DVA) trung bình – mức hạn định ủy
quyền của tổng giá trị được tạo ra đối với người mua và người bán – đã giảm xuống so
với năm 2007 (6,4%) còn 2,8%, thậm chí thấp hơn cả mức trung bình dài hạn 4%.3 Sự
sụt giảm này hoàn toàn bắt nguồn từ sự giảm sút nhanh chóng trong việc tạo ra giá trị cho
người mua, còn đối với bên bị mua thì có tăng một chút vào năm 2008 so với những năm
trước. Để hiểu được điều gì vừa xảy ra, bạn phải xem xét sự phản ứng của thị trường đối
với các hợp đồng – cụ thể là tỉ lệ cân xứng của chúng mà người mua từng phải trả cao
hơn.4 Từ năm 2004 đến năm 2007, con số này dao động giữa khoảng 55 đến 57 phần
trăm, dưới mức trung bình dài hạn 61%. Tuy nhiên, trong năm 2008 tỉ lệ này đã tăng tới
63%.
Trong năm 2009, hầu hết những vấn đề này vẫn chưa có gì thay đổi. Những sự kiện xảy
ra của năm cũ đã chắc chắn giải quyết được thảm họa lớn đối với sự tin tưởng của nhiều công ty.
Vì vậy, chẳng cần phải nói cũng thấy số lượng các vụ M&A vẫn giữ nguyên sự ổn định. Trong
tình trạng suy thoái hiện nay, các công ty tham gia với bản cân đối kế toán cùng những đánh giá
giá trị tương đối tốt sẽ trở nên có nhiều điều kiện tồn tại hơn. Và khi tình trạng suy thoái tăng cao
thì những công ty có tiếng trong nhiều lĩnh vực chắc chắn sẽ đến gần với tình trạng túng quẫn về
tài chính hơn. Vì vậy, những hợp đồng giá trị lớn của các năm 2006 và 2007 đều trở thành những
đòi hỏi đầy tham vọng của các công ty hoạt động tốt được tạo điều kiện thuận lợi bởi việc có
được nguồn tài chính thấp; những công ty trong năm 2008 có sự thức tỉnh từ việc thất bại của các
ngân hàng. Mặc dù các điều kiện tài chính giờ đây được cân nhắc đầy thử thách hơn, nhưng điều
đó không có nghĩa là đặt dấu chấm hết cho các bản hợp đồng qui mô lớn vì trong năm 2009 và
năm 2010, chắc chắn sẽ có một lượng các nhà tiếp quản lên kế hoạch tốt về những gã khổng lồ
trong ngành đang chật vật. Mà hiện nay, trên thị trường đã bắt đầu thấy xuất hiện một vài điểm
sáng cho dù còn rất ít.
Một vài năm tới sẽ cho thấy các cơ hội có thể cân nhắc được đối với những người mua
đầy nguyên tắc và tham vọng – và những cơ hội này không chỉ có ý nghĩa cung cấp ngắn hạn