LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
_ _ _LỜI MỞ ĐẦU_ _ _
Thị trường là nơi mọi người gặp gỡ, với một bên là những người bán, cung cấp,
điều hòa các hàng hóa dịch vụ và bên kia là những người mua, đảm bảo nhu cầu tiêu thụ
ổn định, nhờ đó đã duy trì được cho nhà sản xuất và thị trường hoạt động. Cạnh tranh là
một quy luật, là kết quả của nền kinh tế thị trường tự do gồm có nhiều doanh nghiệp của
nhiều thành phần kinh tế cùng tồn tại để tranh dành cùng một lợi ích, mong mở rộng thị
phần của mình trên một thị trường liên quan. Cạnh tranh là động lực của cải tiến và phát
triển. Tuy nhiên, do nhiều nguyên nhân khác nhau mà có sự tồn tại sự độc quyền, cũng như
một số công ty độc quyền trong nền kinh tế thị trường, đó có thể là do, doanh nghiệp được
nhà nước bảo hộ độc quyền về bí quyết kinh doanh, bằng sáng chế, hay là do doanh nghiệp
kiểm soát được toàn bộ nguồn cung cấp các nguyên liệu để chế tạo ra một sản phẩm nào
đó, hay cũng có thể là doanh nghiệp độc quyền là nhờ vào các quy định của pháp luật-
doanh nghiệp được Chính phủ bảo hộ độc quyền. Thực trạng độc quyền ở nước ta hiện nay
như thế nào? Và nước ta cần làm gì để kiểm soát độc quyền? Chúng ta sẽ tìm hiểu cụ thể ở
dưới đây. Tại việt nam độc quyền tồn tại trong những ngành kinh tế quan trọng, ảnh hưởng
mạnh mẽ đến chiến lược phát triển kinh tế của đất nước như: Điện, nước, dầu khí, đặc biệt
chỉ có một hoặc một vài doanh nghiệp Nhà nước được phép hoạt động. Các doanh nghiệp
này kinh doanh theo mô hình khép kín vừa thực hiện các khâu đầu vừa thực hiện các khâu
cuối. Do hình thức hoạt động như vậy nên hạn chế cạnh tranh hay dường như không có đối
thủ cạnh tranh trên thị trường.
Xăng dầu là nguồn năng lượng thiết yếu và rất quan trọng đối với mỗi quốc gia. Tuy
nhiên, đây là nguồn năng lượng không thể tái tạo. Vì vậy, chúng ta phải sử dụng nguồn
năng lượng này như thế nào để mang lại lợi nhuận tối đa trong kinh doanh? Việc chuyển từ
Nhà nước độc quyền kinh doanh xăng dầu sang cho doanh nghiệp sẽ có tác động như thế
nào đến nhà sản xuất và người tiêu dùng? Vấn đề điều chỉnh giá do doanh nghiệp quyết
định có sự quản lý của Nhà nước có vận hành theo đúng cơ chế không? Bên cạnh đó, kinh
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 1
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
doanh như thế nào là đảm bảo hài hoà các lợi ích của Nhà nước, doanh nghiệp và người
tiêu dùng? Để được hiểu rõ hơn về những vấn đề đặt ra ở trên, nhóm em đã chon đề tài: “

Độc quyền được phân loại theo nhiều tiêu thức: mức độ độc quyền, nguyên
nhân của độc quyền, cấu trúc của độc quyền
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 3
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
* Độc quyền bán và độc quyền mua: Khái niệm độc quyền thường dùng để
chỉ độc quyền bán nhưng tương tự như độc quyền bán cũng có độc quyền mua -
một trạng thái thị trường mà ở đó chỉ tồn tại một người mua trong khi có nhiều
người bán.
Khác với độc quyền bán, trong trường hợp độc quyền mua, doanh nghiệp
độc quyền sẽ gây sức ép để làm giảm giá mua sản phẩm từ những người bán.
Doanh nghiệp độc quyền bán có thể đồng thời là độc quyền mua và trong trường
hợp này lợi nhuận siêu ngạch của nó rất lớn vì bán sản phẩm với giá cao hơn và
mua yếu tố đầu vào thấp hơn mức cân bằng của thị trường cạnh tranh. Doanh
nghiệp độc quyền bán có điều kiện thuận lợi để trở thành độc quyền mua vì nó sản
xuất ra sản phẩm không có sản phẩm thay thế gần gũi và do đó một vài yếu tố đầu
vào của nó có thể là duy nhất, kể cả trong trường hợp yếu tố đầu vào không duy
nhất thì doanh nghiệp độc quyền bán cũng có khả năng chi phối mạnh giá các yếu
tố đầu vào nếu nó có quy mô lớn.
3. Tại sao có tình trạng độc quyền :
Độc quyền là một tình huống trong đó một công ty hoặc một tập đoàn, một
nhóm các công ty chiếm lĩnh gần như toàn bộ thị trường đối với một loại hàng hoá
hoặc dịch vụ nào đó. Khái niệm độc quyền hiểu theo nghĩa hẹp là việc chiếm lĩnh
thị trường của một công ty. Thị trường độc quyền là thị trường không có sự cạnh
tranh do đó dẫn đến một hệ quả tất yếu là mức giá cao hơn và sản phẩm chất lượng
thấp hơn.
Độc quyền là một ví dụ điển hình khi nhắc tới chủ nghĩa tư bản. Phần lớn
mọi người đều tin rằng thị trường sẽ không hoạt động nếu chỉ có một người duy
nhất cung cấp hàng hoá và dịch vụ vì họ sẽ không có động lực để tự hoàn thiện và
đáp ứng tốt nhu cầu của khách hàng. Tuy nhiên độc quyền sẽ vẫn tồn tại vì sẽ vẫn
có nhu cầu về loại hàng hoá dịch vụ đó. Ví dụ như trên thị trường có sự độc quyền

Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 5
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
Một ví dụ điển hình là Nam Phi được sở hữu những mỏ kim cương chiếm phần lớn
sản lượng của thế giới và do đó quốc gia này có vị trí gần như độc quyền trên thị
trường kim cương.
5. Tổn thất phúc lợi xã hội do độc quyền thường gây ra :
Do tối đa hóa lợi nhuận nên doanh nghiệp độc quyền sẽ sản xuất hàng hóa ở
mức sản lượng mà tại đó chi phí biên bằng với doanh thu biên thay vì sản xuất ở
mức sản lượng mà ở đó giá sản phẩm bằng chi phí biên như trong thị trường cạnh
tranh hoàn hảo (cân bằng cung cầu). Khác với thị trường cạnh tranh hoàn hảo, nơi
mà giá bán sản phẩm không phụ thuộc vào số lượng sản phẩm do một doanh
nghiệp sản xuất ra, trong tình trạng độc quyền giá bán sẽ giảm xuống khi doanh
nghiệp độc quyền tăng sản lượng. Vì thế doanh thu biên sẽ nhỏ hơn giá bán sản
phẩm và cứ một đơn vị sản phẩm sản xuất thêm doanh nghiệp độc quyền sẽ thu
thêm được một khoản tiền nhỏ hơn giá bán sản phẩm đó. Điều này có nghĩa là nếu
cứ sản xuất thêm sản phẩm thì doanh thu thu thêm được không đủ bù đắp tổn thất
do giá bán của tất cả sản phẩm giảm xuống. Mặt khác, nếu áp dụng nguyên tắc
biên của tính hiệu quả nghĩa là sản xuất sẽ đạt hiệu quả khi lợi ích biên bằng chi
phí biên, tất nhiên lợi ích biên và chi phí biên ở đây xét trên góc độ xã hội chứ
không phải đối với doanh nghiệp độc quyền ta thấy rằng: ở mức sản lượng mà
doanh nghiệp độc quyền sản xuất thì lợi ích biên (chính là đường cầu) lớn hơn chi
phí biên đồng nghĩa với tình trạng không hiệu quả.
Tóm lại, doanh nghiệp độc quyền sẽ sản xuất ở sản lượng thấp hơn và bán
với giá cao hơn so với thị trường cạnh tranh. Tổn thất mà xã hội phải gánh chịu do
sản lượng giảm sút trừ đi tổng chi phí biên để sản xuất ra phần sản lượng đáng lẽ
nên được sản xuất ra thêm đó chính là tổn thất do độc quyền.
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 6
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
Chương II:
SƠ LƯỢC VỀ THỊ TRƯỜNG XĂNG DẦU TẠI

COMECO đã thực hiện xong việc san lấp mặt bằng giai đoạn 1. Trong quý 1/2008
vừa qua, Comeco đã đạt 695 tỷ đồng doanh thu, tăng 231,3 tỷ đồng; lợi nhuận sau
thuế đạt 5 tỷ đồng, tăng 920 triệu đồng so với cùng kỳ năm 2007. Quý I/2009
COMECO đã đạt được kết quả sản xuất kinh doanh khả quan: LN sau thuế đạt
44,8% kế hoạch năm 2009 và tăng 156,78% so với cùng kỳ. Nhiên liệu được công
ty nhập khẩu từ các thị trường quốc tế lớn như: Singapore, Trung Quốc…
c. Mipeco :
Công ty xăng dầu Quân Đội được thành lập ngày 22 tháng 12 năm 2003,
theo giấy phép đăng ký kinh doanh số 0103003405 do Sở Kế hoạch và Đầu tư Hà
Nội cấp. Nhà máy dầu mỡ nhờn trên khu đất diện tích 19.000 m2 tại số 4 Bạch
Đằng - Hải Phòng, với công suất 15.000 tấn dầu nhờn/năm và 2.000 tấn mỡ/năm
và hệ thống công nghệ pha chế xăng RON 83 tại kho K99 - Đông Hải - Hải An –
Hải Phòng; đảm bảo sản xuất, pha chế các sản phẩm dầu mỡ nhờn và xăng RON
83 cung cấp cho các đơn vị trong toàn quân.
d. Vinapco :
Công ty Xăng dầu hàng không được thành lập theo quyết định số 768/QĐ-
TCCBLĐ ngày 22 tháng 4 năm 1993 của Bộ trưởng Bộ Giao thông vận tải và
chính thức đi vào hoạt động tháng 7 năm 1993. Đến ngày 9 tháng 6 năm 1994,
Công ty thành lập lại theo quyết định số 847/QĐ-TCCBLĐ của Bộ trưởng Bộ Giao
thông Vận tải và được giao chức năng xuất nhập khẩu trực tiếp các sản phẩm hóa
dầu. Với đội ngũ trên 1.000 cán bộ công nhân viên được đào tạo, Công ty Xăng
dầu hàng không Việt Nam là nhà cung ứng nhiên liệu hàng đầu cho các hãng hàng
không tại các sân bay dân dụng Việt Nam. Nhiên liệu được công ty nhập khẩu từ
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 8
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
các thị trường quốc tế lớn như : Singapore, Trung Quốc… Hiện công ty đã có 03
phòng thí nghiệm đạt tiêu chuẩn quốc tế ISO/IEC 17025:2005 với 11 phép thử tiêu
chuẩn.
2. Cơ chế quản lý của nhà nước:
Ngày 6.4.2007 Thủ tướng Chính phủ đã ký ban hành Nghị định

Xăng:
Mức Giá Platt's * (USD/thùng) Thuế suất thuế nhập
khẩu ưu đãi (%)
Mức 1 Dưới 53USD 40
Mức 2 Từ 53 đến dưới 64 USD 35
Mức 3 Từ 64 đến dưới 75 USD 30
Mức 4 Từ 75 đến dưới 86 USD 25
Mức 5 Từ 86 đến dưới 97 USD 20
Mức 6 Từ 97 đến dưới 107 USD 15
Mức 7 Từ 107 đến dưới 118 USD 10
Mức 8 Từ 118 trở lên 5
Diezel:
Mức Giá Platt's * (USD/thùng) Thuế suất thuế nhập
khẩu ưu đãi (%)
Mức 1 Dưới 48USD 30
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 10
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
Mức 2 Từ 48 đến dưới 60 USD 25
Mức 3 Từ 60 đến dưới 73 USD 25
Mức 4 Từ 73 đến dưới 85 USD 20
Mức 5 Từ 85 đến dưới 97 USD 15
Mức 6 Từ 97 đến dưới 109 USD 10
Mức 7 Từ 109 trở lên 5
Dầu hỏa:
Mức Giá Platt's * (USD/thùng) Thuế suất thuế nhập
khẩu ưu đãi (%)
Mức 1 Dưới 60 USD 40
Mức 2 Từ 60 đến dưới 73 USD 35
Mức 3 Từ 73 đến dưới 85 USD 30
Mức 4 Từ 85 đến dưới 97 USD 25

buộc" để có phương tiện giữ giá bán lẻ trong nước khi thị trường thế giới biến
động. Khoản dự trữ này sẽ trích từ lãi mà doanh nghiệp được hưởng khi dầu thế
giới giảm và được bù chéo cho các tháng lỗ khi dầu thế giới tăng cao.
Sau 6 tháng, doanh nghiệp sẽ hạch toán lỗ lãi, các khoản tiền dôi dư từ quỹ
sẽ được chuyển thành lợi nhuận doanh nghiệp. Nhà nước không thu lại mà chỉ tính
thuế đối với khoản dự trữ theo đúng Luật thuế Thu nhập doanh nghiệp với mức
28%.
Nghị định 55 có hiệu lực từ 1/5 vừa qua cho phép doanh nghiệp được tự
định giá bán theo thị trường. Doanh nghiệp chỉ cần thông báo cho Tổ giám sát Liên
bộ Tài chính - Công Thương phương án điều chỉnh trước thời điểm ấn định khoảng
một tuần. Tuy nhiên, sau nửa năm nhìn lại, Bộ Tài chính nhận thấy cách điều hành
như vậy quá phức tạp và gây không ít vướng mắc trong hoạt động kinh doanh của
doanh nghiệp.
Chẳng hạn tại thời điểm tháng 8, khi giá dầu giảm xuống mức thấp nhất của
tháng với 75 USD một thùng, dù Chính phủ nhiều lần yêu cầu giảm giá, song các
doanh nghiệp vẫn "phớt lờ" với lý do chưa đủ bù lỗ. Bộ Tài chính đành áp dụng cơ
chế bình ổn giá theo Pháp lệnh giá và buộc các doanh nghiệp kinh doanh giảm giá
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 12
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
bán lẻ xăng A92 từ 11.800 xuống 11.300 đồng một lít. Người dân chưa kịp hưởng
lợi từ đợt giảm giá thì đến giữa tháng 11, giá dầu vừa chạm ngưỡng 99 USD một
thùng, doanh nghiệp đã có văn bản "thúc" Liên bộ được tăng giá bán. Sau một tuần
cân nhắc, Liên bộ buộc phải cho phép doanh nghiệp được điều chỉnh.
Bảng tổng hợp giá bán lẻ xăng từ năm 2005 đến 2007:
Ngày Giá dầu thế giới (USD) Mogas 92 (đồng/lít)
3/7/2005 49,50 8.800
17/8/2005 63,25 10.000
22/11/2005 58,84 9.500
27/4/2006 70,97 11.000
9/8/2006 76,35 12.000

Khi giá xăng dầu thế giới tăng cao đột biến sẽ làm cho các doanh nghiệp
nhập xăng với giá cao nhưng không thể tăng giá bán cho người tiêu dùng quá cao
vì nếu tăng quá cao sẽ ảnh hưởng rất lớn đến đời sống, sinh hoạt hàng ngày của
người dân. Do đó mà các doanh nghiệp phải bán với giá thấp và bị lỗ (mặc dù đã
được nhà nước bù lỗ).
Khi giá xăng sắp tăng, để đảm bảo thị trường cung ứng xăng dầu, các doanh
nghiệp đầu mối phân phối xăng dầu sẽ bị lỗ do doanh nghiệp đầu mối mua vào với
giá mới cao hơn trong khi các đại lí vẫn còn tồn đọng lại số lượng xăng với giá cũ
thấp hơn đã được mua lúc giá xăng chưa tăng. Ngoài ra nó sẽ xảy ra hiện tượng các
doanh nghiệp đầu mối hạn chế rót hàng cho đại lí và sẽ tác động đến nguồn cung
ứng, các đại lí có thể lợi dụng đầu cơ lấy hàng nhiều lên để ăn lãi suất bất chính.
Nhà nước không dồn lỗ cho các đại lí mà là các doanh nghiệp đầu mối.
b. Lợi nhuận độc quyền:
Hiện nay có khoảng 11 doanh nghiệp được trực tiếp nhập khẩu xăng dầu đều
là của Nhà nước trong đó Petrolimex chiếm khoảng 60% thị phần. Đứng thứ 2 là
PetroVietnam với 2 công ty thành viên là PDC và Petechim, kế tiếp là Petec thuộc
Bộ Thương Mại và Saigon Petro của Ban tài chính quản trị thành ủy TP.HCM. Bốn
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 14
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
doanh nghiệp lớn này đang chiếm khoảng 90% thị phần xăng dầu cả nước bởi vậy
họ không cần phải cạnh tranh bằng cách hạ giá hay bán rẻ mà ngược lại họ lại thỏa
thuận với nhau về mức giá bán chung trên thị trường xăng dầu nước ta. Chính vì
thế mà lợi nhuận mà các doanh nghiệp này thu được là một con số khổng lồ không
thể thống kê chính xác được.
Mặt khác, khi giá xăng dầu thế giới tăng cao doanh nghiệp phải chịu lỗ
nhưng đã được nhà nước bù lỗ còn khi giá xăng dầu thế giới giảm xuống thì các
doanh nghiệp vẫn giữ mức giá cao như cũ (hoặc nếu có giảm giá thì cũng giảm rất
ít không đáng kể), điều này dẫn đến lợi nhuận thu được của các doanh nghiệp là rất
lớn.
4. Những vấn đề bất cập:

vốn nhanh nhằm làm tăng số lỗ, tăng chi phí mua sắm, chi phí quà tặng, các khoản
hoa hồng để thu hút khách hàng. Theo kết luận của Kiểm toán nhà nước, rất khó
xác định được chính xác chi phí riêng cho các mặt hàng dầu trong hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp. Chẳng hạn Petrolimex đã phân bổ hơn 64 tỷ đồng vào chi
phí phát sinh của mặt hàng dầu.
Khi quyết toán mức cấp bù lỗ, nhà nước vẫn thực hiện theo hình thức
cào bằng giữa các doanh nghiệp. Trong khi thực tế hiệu quả kinh doanh cũng như
việc chấp hành quy định ở mỗi doanh nghiệp lại khác nhau.
Chẳng hạn những doanh nghiệp thực hiện nghiêm túc vấn đề tiết kiệm chi
phí, xây dựng định mức hao hụt sát thực sẽ có mức chi phí thực tế khác với những
doanh nghiệp lãng phí, sử dụng định mức hao hụt cao hơn. Khi đã chính thức vào
WTO, Việt Nam cần thực hiện lộ trình điều chỉnh giá sát với thị trường. Nếu tiếp
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 16
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
tục thực hiện cơ chế bù lỗ cho dầu hay kiềm hãm giá xăng thì sẽ tạo nên sự cạnh
tranh thiếu bình đẳng.
d. Xăng chất lượng thấp:
Ngày 29-8-2006 Sở Khoa học - công nghệ TP.HCM đã xác định được có gần
10.000 tấn xăng loại A95 và A92 chứa aceton với hàm lượng rất cao được nhập
vào VN qua cửa khẩu TP.HCM. Và đây chính là “thủ phạm” làm hư hỏng hàng loạt
pôngtu (van điều tiết xăng) xe gắn máy thời gian qua. Tuy nhiên, tên của các công
ty đã nhập loại xăng này không được công bố.
Khi xăng dầu tăng giá, các doanh nghiệp (DN) kêu lỗ, người tiêu dùng đành
chấp nhận việc tăng giá xăng vì quyền lợi của các DN. Nhưng khi các DN nhập
xăng kém chất lượng, gây hư hỏng tài sản của người tiêu dùng, thì không thấy biện
pháp nào dược áp dụng để xử lý các doanh nghiệp vi phạm , bảo vệ quyền lợi
chính đáng cho người tiêu dùng. Quyền lợi người tiêu dùng đã quá bị coi thường.
Không ai biết hàng chục ngàn tấn xăng chứa aceton đã đi về đâu vì cơ quan chức
năng cũng không thể kiểm soát nổi, còn người tiêu dùng thì bị bưng bít thông tin.
Không thể tin nổi khi các DN nhập khẩu xăng dầu lại không có đủ phương tiện để

Chương IV:
TỔNG KẾT
Có thể nhận thấy được rằng xét trên khía cạnh giá cả, cơ chế thị
trường và cơ chế độc quyền tạo nên hai xu hướng đối lập nhau. Trong khi đó
với xăng dầu, hay một số ngành độc quyền khác, người tiêu dùng hầu như
không được thụ hưởng chiều hướng giảm giá. Trong môi trường cạnh tranh,
áp dụng cơ chế thị trường, doanh nghiệp không đặt giá đúng, tự họ sẽ triệt
tiêu năng lực cạnh tranh đảm bảo cho sự tồn tại của doanh nghiệp mình.
Trong khi đó, với cơ chế độc quyền, doanh nghiệp có quyền áp đặt từ sản
lượng tới giá thành mà người tiêu dùng phải chấp nhận. Độc quyền còn cho
phép doanh nghiệp độc quyền ép giá các nhà đầu tư khác. Các doanh nghiệp
luôn dựa vào cấu trúc thị trường để tăng giá khác nhau. doanh nghiệp chiếm
giữ sức mạnh thị trường lớn sẽ chi phối giá. Với cấu trúc ngành độc quyền,
khi một yếu tố bên ngoài tác động vào, sức mạnh tăng giá của doanh nghiệp
khuếch đại lớn hơn rất nhiều so với tác động thực tế trong cơ chế thị trường
Đề tài: Thực trạng độc quyền xăng dầu tại Việt Nam hiện nay 19
LÝ THUYẾT TÀI CHÍNH CÔNG
_ _ _MỤC LỤC_ _ _
Chương I: Giới thiệu chung về tình hình độc quyền ở nước ta hiện nay 3
1. Khái niệm độc quyền 3
2. Phân loại độc quyền 4
3. Tại sao có tình trạng độc quyền 4
4. Nguyên nhân chính dẫn đến độc quyền 5
5. Tổn thất phúc lợi xã hội do độc quyền thường gây ra 6
Chương II: Sơ lược về thị trường xăng dầu tại Việt Nam 8
1. Công thức tính giá xăng dầu ở Việt Nam 8
2. Cơ chế quản lý của nhà nước 10
Chương III: Thực trạng độc quyền xăng dầu Việt Nam hiện nay 11
1.Công thức tính giá xăng dầu ở Việt Nam 11
2.Sự định giá của các doanh nghiệp xăng dầu Việt Nam 12