

Email: Trang 1

CHƢƠNG : TÍNH CHẤT SÓNG CỦA ÁNH SÁNG
A. TÓM TẮT LÝ THUYẾT
I. Tán sắc ánh sáng.
* Sự tán sắc ánh sáng:
* Ánh sáng đơn sắc, ánh sáng trắng
-

- 

-
-

- trong  
* Ứng dụng của sự tán sắc ánh sáng
-Máy qu  
-H  


Phương pháp giải:
Áp dụng các công thức của lăng kính :

1
= n sinr
1

sini
2

A
rr
D i A
ii



   






min
sin sin
22
DA
A
n



 
1
> n
2
i > i
gh


+
-giao thoa nhau:
 , sáng  
 ( vân trung tâm) .
+trung tâm
màu 
-


Email: Trang 2

c.Vị trí vân, khoảng vân trong giao thoa ánh sáng khe Young
x
s
= k
a
D

;  Z.
 x
t
= (2k + 1)
a
D
2

;  Z.


2
M = d
2

- 

= S
2
M  S
1
M = d
2
 d
1
 e
)1( n
=
D
xa.
- e
)1( n

-  x
s
= k
a
D

+

Dee. Bước sóng và màu sắc ánh sáng
 trong chân không.



  :

Màu sắc
Bước sóng trong chân không (

m)
Bước sóng trong chân không (nm)

0,640  0,760
640  760
Cam
0,590  0,650
590  650
Vàng
0,570  0,600
570  600

0,500  0,575
500  575
Lam
0,450  0,510
450  510

O
x
M
a
M
O
D
1
S
2
S
1
d
2
d
x

e ,
n


Email: Trang 3 Quang phổ liên tục
Quang phổ vạch phát xạ
Quang phổ vạch hấp thụ
Định nghĩa
     


-
 đặc trƣng 

-

-Còn 
   
      

Ứng dụng
     


     
.
      
    n  


IV. Tia hồng ngoại – Tia tử ngoại -Tia X.
a. Phát hiện tia hồng ngoại và tử ngoại

 

b.Dùng ống Cu-lít-giơ tạo ra tia X:
 hai 
- 
-  



2000
0
C:

màn hình tivi.
-ông tia X
-ông Cu-lit-
-
Tính chất


-
-
-
-

-

-
-B
-  
tia có  nm  
      
      

-Có    

-
    


on hóa khơng khí.
V
-Sắp xếp thang sóng điện từ theo thứ tự bước sóng giảm dần (hay tần số tăng dần):

:



Ánh sáng tím
Ánh 



Tia X
Tia

12
10
14
10
(m)
Phuong phap vo tuyen
Phuong phap chup anh
Phuong phap quang dien
Phuong phap nhiet dien
Phuong phap ion hoa
Sóng vô tuyến
điện
May phat
vo tuyen dien
Tia hồng ngoại
0
Vat
nong
duoi
500 C
Ánh sáng nhìn
thấy
Cac
nguon
sang
Tia tử
ngoại
0
Vat
nong

lục
< n
lam
< n
chàm
< n
tím
.)
=>Tia màu đỏ lệch ít nhất, tia màu tím lệch nhiều nhất.
 =
f
c

8
m/s.

nnf
c
f
v


.
Khi tr

kính:

1
= nsinr
1

A

+ Khi  
1

0

i
1
= nr
1
; i
2
= nr
2
; A = r
1
+ r
2
; D = A(n  1); D
min
= A(n  1).
 còn 

1
sini
1
= n
2
sini

c
= 5.10
14
Hz; T =
f
1
= 2.10
-15
s; v =
n
c
= 2.10
8
m/s; 
f
v
=
n

= 0,4 m.
Bài 4. 
0


0

Giải Bài 4. Ta có: sinr
1
=
1

0
.
Bài 5. 
0

hai tia này.
Giải Bài 5. Vsin
2
min
AD
d

= n
d
sin
2
A
= sin49,2
0

2
min
AD
d

= 49,2
0
D
dmin
= 2.49,2

0
 A = 40
0
.
Bài 6. 
0



Giải Bài 6. V A và i
1
 10
0
) ta có: D = (n  
d
= (n
d
= 1)A; D
t
= (n
t
 1)A.
D = D
t
 D
d
= (n
t
 n
d

n
= 0,574 = sin35
0
; sinr
t
=
sin
t
i
n
= 0,555 = sin33,7
0
 r = r
d
 r
t
= 1,3
0
.
Bài 9.(ĐH-2011): 
0






ánh sáng tím là n
t



= (n

 1)A = 3
0
D
t
= (n
t
 1)A = 3,36
0


 
OT = dtanD

 dD
t



 dD

=> a = d(D
t
- D

) = d.0,36.
180


isin
=
n2
3
<
22
3
=> r < 37,76
0
r
max
= 37,76
0


gh
=> ng song
 B
Bài 12: 

0

3
và
2


A. 1,58. B. 0,91 C. 1,73. D. 1,10
Giải:  sinr = sini/n
sinr



t
và h


H

T
d
A
D
t


i

r




C

B
A

i



2

t
; Góc I
1
I
2



h
t
= I
1
I
2
cosr
t
.
h

= I
1
I
2
cosr

.
=>
10,1099,1

.

Giải: Ta có
min
DD

1
i

2
i
.

oo
min
30 60
DA
sin
sin
2
2
n 2 1,41
A 60
sin sin
22






2
DA

= 45
0

1
=45
0
và r
1
= 30
0
ta có sini
1
= n.sinr
1
 n =
0
1
0
1
2
sin
sin 45
2
2 1,414
1
sin sin30
2

2

. Và
0
11
A2
Sini nsin r nsin 2sin30 .
22
   0
1
2
i arcsin 45
2






0 0 0
min
D 2i A 90 60 30 .    

2. Ta có
0
gh gh
11

0


0 0 0
min
i 45 21,47 23,53 .   Bài 15: 
0


 

d

t
= 1.68.
a. 
b. 
Giải:
a. 




Email: Trang 8





Bài 16: 
0




t


A. 0,426 cm. B. 1,816 cm. C. 2,632 cm. D. 0,851 cm.
Giải:



 tanr
t
)
r
i
sin
sin
= n => sinr = sini/n =
r
i
sin
sin
=
n2
1


=
1329,1.4
1
2

= 0,406; tanr
t
=
1343,.1.4
1
2

= 0,401
a = h (tanr

 tanr
t
) = 2(0,406  0,401) = 0,01m = 1cm



0
=
2
3a
= 0,866 cm. Chọn đáp án D
Bài 17: 

v

t
= sin 48,59
0
/1,52= 0,493
r
t
= 29,57
0
- 
t
= 60
0
 29,57
0
= 30,43
0


t
= 1,52.sin30,43
0

t
= 50,34
0


-48,59 = 1,75
0


r
cos
sin
=
r
r
2
sin1
sin

=
2
4
3
1
2
3
n
n

=
34
3
2
n

tanr
t
=
3732,1.4


V

T

h

i

I

i

H



Email: Trang 9 Bài 19: 

0




0
.
C. chùm sáng phân 

sin
= n => sinr = sini/n =
r
i
sin
sin
=
n2
1

tanr =
r
r
cos
sin
=
r
r
2
sin1
sin

=
2
4
1
1
2
1
n

0
=
2
3a
= 0,866 cm.

c.Trắc nghiệm:
Câu 1. Chiu mt tia sáng trng nm trong mt tit din thng ca m
vuông góc vi mt bên ct quang cng 30
0
. Bit chit sut ci vi tia
 i vi tia tím là 1,6. Tính góc làm b và tia ló màu tím
A.4,54
0
. B.12,23
0
. C.2,34
0
. D.9,16
0
.
Giải: S dng công thc:Sin i
1
=n.sinr
1 ;
Sini
2
=n.sinr
2;
A=r

.
Giải: Góc nh nên áp dng D=(n-1)A ; Bm máy nhanh: 58x6 - .54x6 =0,24
Câu 3. Mt thu kính có hai mt lc làm bng thy tinh. Chit sut ca thi vi
bc x  là n
1
i vi bc x màu tím là n
2
= 1,5318. Tính khong cách gim ca thu kính
i v m ca thi vi ánh sáng tím.
60
0
 
T Đ
b
h

i

r
t
r
đ


Email: Trang 10

A.3cm. B.1,5 cm. C.0,97 cm. D.0,56cm.
Giải: Áp dng công thc: D=1/f=(n-1).(1/R
1
+1/R

 i  41,27
0
B. 0  i  15,52
0
C. 0  i  32,96
0
D. 42,42
0
 i  90
0

Giải 

0
49,37
1
sin  i
n
i
đ

+ Tím:
0
4,36'
1
'sin  i
n
i
t


.T 
A.  B.  C.  D. 
Giải :


0
2
0
22
0
2
0
11
90145sin2sin.sin4590  irnirri
lam

C.
+ Do
lamtím
nn 




Câu 70
0



A. 2,12mm. B. 11,15mm. C. 4,04mm. D. 3,52mm.

=
2
4
1
1
2
1
n
n

=
14
1
2
n

tanr

=
133,1.4
1
2

= 0,40570; tanr
t
=
134,1.4
1
2


M = n
D
xa.

x
s
= k
a
D

;  Z.

x
t
= (2k + 1)
a
D
2

;  Z.
Hay x
t
= (k + 0,5)
D
a


: i =
a
D

- 
na
D
.
0

=
n
i
0


0

,
0
i
=
a
D
0

: B 

c. Phương pháp giải:
+Để xác định vị trí vân sáng vân tối:
x
s
= k
a

x
M


-
i
x
M
= (2k + 1)
2
1
.

S
1
D
S
2
d
1
d
2
I
O

i
ñ
i
i
ñ

Vân sáng TT, k= 0

-





 

-

 

-

-



-5




a
D.

=

k.i
k = 0:  vân sáng trung tâm (hay

d = 0)
k =



k =


c- 

d =(k +
2
1
).


x
1k
T
=
a
D

k
s
= k.i; x
k
T
=(k  0,5).i
 
x
=
'k
t
k
s
xx 


'k
t
k
s
xxx 

-
2
i

=>  
t
x
=k


M
x
n
i

; 






Ví dụ 3: 
nm600


 
1
F
và
2
F

cách vân trung tâm 6,3m có
A.   
Giải: Ta  xét  
i
x



1
S
2

1
S
2

sóng ánh sáng là 0,5


á5 :
- 
- 

g 0,6
n  
D

n dùng
6m).
Giải:
a. 
m
a
D
i
3
3

s
33
10.5,110.75,0.2.
2


(k=2: x
s2
= 2i)
5 :
4
33
1
( ' ) (4 0,5) 4,5.0,75.10 3,375.10
2
t
x k i m

      
(=4: x
t4
= 4,5i)
- 

42
ts
xx
1,875 . 10
-3
m (

10.25,1
10.75,0
10.5,0
k
i
x
k
i
x
N
M
66,1666,6  k


e.6m. b

f.
a
D.

s


6
3
3
. ' 0.5.10 .4
' 1.10 1
2.10
D

-
- 

s
= 1+2.






i
L
2


T
= 2.






 5,0
2i
L

- sáng trung tâm:





 5,0
i
OM
+






 5,0
i
ON
.
- tâm:

s
=






i
OM
-

ON
.
Cách 2:
-  

xn
i
L

2


 : vân sáng trung tâm)
 

0.5: 2n + 2

VD 1:
5.085.8
2

i
L
=> 
VD 2:
3.083.8
2

i
L


=
3
6
10.35,0
1.10.7,0


= 2.10
-3
m = 2mm.; 
s
= 2.






i
L
2
+1 = 2.
 
375,3
+1 = 7.
n
i
L
2

 


Giải: Cách 1:
* Vì vân sáng : x
s
= k
D
a

= 1,5k(mm)
Ta có:
22
s
LL
x  


12,5 12,5
1,5
22
k  
4,2 4,2k   


k = -4,-3,-2,-1,0,1,2,3,4

 :x
T
= (k+

- 
Cách 2: - i=
33
0,6.10 .2,5.10
1
D
a



1,5mm
- n =
L
i
=
1,25
8,3 8
0,15


9. 
NHÂN XÉT: Cách 2:
- Các 

- t các em 
 4.Các bài tập:
Bài 1. khe S

ai
= 0,5.10
-6
m; x
6
= 6i = 9 mm.

Bài 3. 
1
và S
2

sóng  = 0,4 

Giải bài 3. Ta có: i =
a
D

= 2 mm; L = (9  1)i = 16 mm; x
8
+ x
4
= 8i + 4i = 12i = 24 mm.

Bài 4. 
1
và S
2

sóng  = 0,5  

Giải bài 5. Ta có: i =
16
L
= 1,2 mm;  =
D
ai
= 0,48.10
-6
m;
i
x
M

i
x
N




Email: Trang 16 Bài 6. m, màn cách hai khe 2m.
g vùng giao thoa trên màn là 17
Giải bài 6. Ta có: i =
a
D

= 2 mm; N =

,S
2

0,65 m  
.

1
S
2
=a=2mm
a. 
b. 
Giải Bài 8 :



  
33
D 0,65.10 .1,5.10
x 0.4875mm
a2
.



D
x k ki
s
a

Bài 9. 
 = 0,6 
 

A.  
 
Giải bài 9. i =
a
D

= 0,45.10
-3
m;
i
x
M

i
x
N


Giải 2: 
6
3
3
0,6.10 .1,5
0,45.10 0,45

 
MN
i 2 mm
10



   
3
3
ai 0,5.2
0,5.10 mm 0,5 m
D 2.10

     
. Chọn B

Bài 11.  = 0,6
âm , cách vân trung tâm các

A. 6 vân B. 7 vân C. 8 vân D. 9 vân
Giải Bài 11. : 
N
M
x
x
k 3 k 4,5
ii
      
 . Chọn C

2
1
a
D

=1,5
a
D



1
 d
2
=
D
ax
=
D
a
1,5
a
D

= 1,5. Chọn A

Bài 14: -


A. 0,4 mm. B. 0,9 mm. C. 1,8 mm. D. 0,45 mm.




   

13
6,5
22
L
i

.
 
s
= 2.6+1 = 13 vân sáng.
 rên màn là: N
t


Bài 16:  = 0,6

A. 8 B. 9 C. 15 D. 17
Giải:
6
3
3
0,6.10 .2,5
1,5.10 1,5
10
D

1
, s
2



= 0,656



 
Câu 2(CĐ -2007)-



A. 3. B. 6. C. 2. D. 4.
Câu 3(ĐH–2007): -
 

   
Câu 4(CĐ-2008): -âng) 


là
A. 0,50.10
-6
m. B. 0,55.10
-6
m. C. 0,45.10
-6



1
, S
2

A. 2. B. 1,5. C. 3. D. 2,5.
Câu 10 (ĐH –CĐ- 2010): -

sáng trung tâm
A B
C D
Câu 11:
1
F
2
là a= 
F
1
F
2


=0,6

m

A.31 B.32 C.33 D.34
Câu 12: 
1

 ánh sáng 
'
n



a. Vị trí vân sáng: x =
k 'D
a

=
kD
n.a


b.Vị trí vân tối: x =(2k +1)
'D
2a

= (2k +1)
D
2na


c. Khoảng vân: i=
'D
a

=
D


Ví dụ 2. 
t

 B. i' = 0,3m.  D
Giải : 

= 
'
'
.
DD
i
a n a


= 0,3mm

4.Giao thoa với khe Young (Iâng )khi thay đổi khoảng cách D, a.
a.Phương pháp giải:
+ Ta có: i =
a
D






a


ai'.
=
9
33
10.600
10.2,1.10.5,0



- D = 0,25m.
Ví dụ 2. -âng, hai khe S
1
, S
2
 

 

A. 0,45m B. 0,32m C. 0,54m D. 0,432m
Giải : Ta có i
1
=
16
4,2
= 0,15 (mm); i
2
=
12
88,2

–6
m = 0,54
Ví dụ 3. Thí ng-



Email: Trang 20



A   
Giải : 
M
λD
x = 5
a
(1)

M
7λ(D + 0,75)
x=
2a
(2)

Ví dụ 4. -âng , ha

, màn quan sát cách

1
và S

D
a X k X i
Di
aa
ai
D
aa
a X k
aa











     



   




  



(1)
Lúc sau:

a
:
M
D
xk
aa



(2)

a
:
3
M
D
xk
aa



(3)
 k)a = 4
a
(4) 

1

A. 1,5. B. 2,5. C. 2. D. 3.
Câu 2:


A. 0,40cm B. 0,20cm C. 0,20mm D. 0,40mm
Câu 3 :


A. 0,40
m
. B. 0,58
m
. C. 0,60
m
. D. 0,75
m
.
Câu 4 ai khe
S
1
và S
2


1
S
2



1
S
2

1
.
Câu 5 




1
S
2

2


A.3,75mm B.2,4mm C.0,6mm. D.1,2mm
Câu 6 



1
S
2

1



1
 x
H
= 2i
1
=> i
1
= 0,2 mm
i
1
=
a
D
1

=>
D
1
= 0,4m

2

x
H
= i
2

= 0,8 mm. mà i =
a
D


=> D = 1,6m

1
E = D  D
1

 D
Câu 2: -
ch màn M ra xa hai khe S
1
, S
2


cách hai khe S
1
và S
2
là
A. 0,5 mm B. 1 mm C. 2 mm D. 1,8 mm
Giải
x
s
= ki; x
t

7
1
+
35
16
) => D = 1m; k =4
x = k
a
D

=
2
a
=> a
2
= 2kD = 2.4.0,5.10
-6
.1 = 4,10
-6
=> a = 2.10
-3
m = 2 mm. Chọn C
1/7 m 16/35 m
D
D
H H H
  

E


-1)= 4

a
D )75,0( 

(2)

a
D

= 3,5
a
D )75,0( 

=> 5D = 3,5D + 0,75.3,5 < > 1,5 D = 2,625 => D = 1,75m
 =
D
ai
=
75,1
10.05,1
6
= 0.6 m  = 0,6 m. Chọn A
Câu 4: -m.
àn
-âng thì

A. 7 vân. B. 4 vân. C. 6 vân. D. 2 vân.
Giải:  N : MN = 8i = 8D/a = 7,2 mm ; trên MN có 9 vân sáng .


a
D )71( 


=> a
2
= 2(k  0,5) (D + 1/7) (2)
* thêm 16/35 m  -2)
=> X
H
= a/2 = (k  2 + ½)
a
D )351671( 

=> a
2
= 2(k  1,5) (D + 0,6) (3)
D = 2(k  0,5) (D + 1/7) => 7D = 2k + 1 (4)
D = 2(k  1,5) (D + 0,6) => 1,5D = 0,6k + 0,9 (5)


-3
m 
Câu 6: -


 

DD



=>
2
)(
)(
2
1




DD
DD
i
i
=> D = D/3
* i
3
=
mm
a
DD
a
DD
2
)()3(





 +C
+Các v
+H

Dạng 1: Vị trí vân sáng trùng:  :
x =
a
D
k
1
1

=
a
D
k
2
2

Vì c
1 1 2 2 1 1 2 2
k i k i k k

  

1
, k
2



 
x = k
1

1
= k
2

2
  0.
k
1

0
p
2p
3p
4p
5p

k
2

0
q
2q
3q
4q
5q


5
D
p
a
Ví dụ 1: Thí nghim Young v giao thoa cho a=1mm, D=2m, hai bc x 
1
=0,6
2
=0,5m cho vân
nh v trí trùng nhau.
Ta có: k
1

1
=k
2

2

2
1 2 2
1
5
k k k
6




Vì k
1
, k
2
 
2

1


n
0
1
2
3
4
5

k
1

0
5
10
15
20
*Cách tìm Bội chung nhỏ nhất (BCNN) và Ƣớc chung lớn nhất (UCLN)
Phƣơng Pháp chung : Cho hai số a và b.  BCNN(a,b) và UCLN(a,b) và 
Ta ly a/b= c/d (c/d la phân s ti gin ca a/b)
Để tìm BCNN ta lấy a*d
Để tìm UCLN ta lấy: a/c
Ví dụ: Tim BCNN và UCLN ca 50 va 20
Ta có: 50/20=5/2. BCNN(50;20)=50*2=100; UCLN(50;20)=50/5=10.
*CÁCH TÌM BỘI CHUNG NHỎ NHẤT(BCNN) dùng máy VINACAL fx-570ES Plus:
Đặc biệt máy VINACAL fx-570ES Plus có thêm chức năng SHIFT 6 nhƣ sau:
1: Q,r (Chia tìm phần nguyên và dƣ)
2: LCM ( Tìm bội chung nhỏ nhất: BCNN): The Least Common Multiple hay Lowest Common Multiple)
3: GCD (Tìm ƣớc chung lớn nhất: UCLN)
4: FACT( phân tích ra thừa số nguyên tố)
Lƣu ý: nhập dấu phẩy “,” là phím SHIFT ) và phải nhập số nguyên
Ví dụ: Tìm BCNN của 2 số 4 và 5: SHIFT 6 2 4 , 5 = 20


Email: Trang 24 Hệ vân trùng nhau: Hai vân trùng nhau khi: x
1
= x
2
Ví dụ 2: Trong thí ngh

  0,5 m
1

5
1 2 1
k k k k k k k
1 2 1 1 2 2 2 1 1
a a 4
2
(2)

k
1
và k
2

1
 
1
=4; 8; 12;16; 20;
   k
1
= 4 và k
2
=8 .

1
=k
1

1
D
a


sóng   m.

Dạng 3: Số vạch sáng , số vạch trùng quan sát được.

Loại 1: Số vạch sáng quan sát đƣợc:

s
k
D
x ki k
a




12
12
12
1 1 2 2 1 2
kk
ss
DD
x x k i k i k k
aa


    
1
1
1
,
k
S
D
x x np
a




ho
2
2
,2
k
S
D
x x nq
a



 + Số vạch trùng quan sát đƣợc trên trƣờng giao thoa L:
-


+ Xét số vân trùng trên
MN

L:
MN
x x x


(x
M
< x
N




 
MN
.

Chú ý


+ Số vạch quan sát đƣợc trên trƣờng L:
. / 1/
2
//
q s L L
s s s L S L

21


= 13 mm.
Giải: Ta có :
/
12
/ / /
L
Sqs L s s L s L
N N N N


  


1
=
3
6
.1
10.2
2 10.5,0.



a
D

=0,5mm

D
a
.
2

0,4mm

N
1
2
.2
2
/2








i
L
L
s

=33( vân)
+ x
D
a



nk
nk
5
4
2
1


x

= k
1
i
1
= 4ni
1
= 2n (mm).
-
nnn
L
x
L


25,325,3
2
13
2




1

)
0
4

8

12





k
2



2

)

0
5

10

Trong bài này là

X
S


= 8i
1
 4i
1
= 4i
1
= 4.0,5 = 2mm.
Ví dụ 4: Trong thí nghi giao thoa ánh sáng  khe
Y
oung, ánh sáng  làm thí  gm có
hai thành    có  
1
=
0,6µm (vàng) và 
2
=
0,75µm .  cách  hai khe
là a=1mm,   hai khe  màn là D=2m.
a. Mô tả hình ảnh quan sát đƣợc trên màn:
.

Vy OM chính là bi  chung nh n  i
1
và i
2
. i
trung
=
BSCNN(i
1
, i
2
)

- tìm i
trùng
, ta  tính i
1
và i
2
. Sau  tính b  chung n   chúng.