Tổng quan CPA Việt Nam và những nét mới trong thời gian tới
Hoạt động Kiểm toán độc lập ở Việt Nam mới có từ năm 1991, bắt đầu
bằng việc Bộ Tài chính thành lập 2 Công ty Kiểm toán đầu tiên là
VACO và AASC. Để cấp Chứng chỉ Kiểm toán viên Việt Nam (CPA Việt
Nam) cho những người ký báo cáo kiểm toán ở Việt Nam, năm 1994,
Bộ Tài chính tổ chức đợt học đầu tiên và đặc cách cấp Chứng chỉ KTV
Việt Nam cho 38 người sau khi tổ chức thi sát hạch kiến thức và kinh nghiệm nghề nghiệp
của họ.
Từ đó đến năm 1998, hàng năm Bộ Tài chính đã tổ chức 1 kỳ thi KTV cho các tỉnh phía Bắc, 1 kỳ
thi cho các tỉnh phía Nam, và từ năm 1999 đến nay tổ chức 1 kỳ thi chung cho cả nước.
Qua 13 kỳ thi quốc gia đến nay chất lượng và quy mô các kỳ thi CPA Việt Nam đã trưởng thành
đáng kể. Việt Nam đang thỏa thuận và ký hiệp định ASEAN (MRA) về việc thừa nhận lẫn nhau về
Chứng chỉ hành nghề kế toán, kiểm toán trong khu vực ASEAN. Hội Kiểm toán viên hành nghề
VN (VACPA) cũng đã và đang ký biên bản hợp tác với các tổ chức nghề nghiệp kế toán, kiểm
toán trên thế giới để hướng đến mục tiêu thừa nhận lẫn nhau các Chứng chỉ hội viên CPA.
Bài tham luận này viết theo yêu cầu của Ban tổ chức Hội thảo để giới thiệu với các bạn “kinh
nghiệm xây dựng chương trình thi CPA Việt Nam, nội dung chương trình; thuận lợi khó khăn, giải
pháp thực hiện và bài học rút ra từ quá trình này”.
1. Giới thiệu vài nét về chương trình CPA Việt Nam
a) Lịch sử chương trình CPA VN đã qua 4 giai đoạn phát triển:
- Từ 1994 đến 4/2002:
Thực hiện theo QĐ số 237 TC/QĐ/CĐKT ngày 19/3/1994 ban hành Quy chế thi tuyển và cấp
Chứng chỉ KTV của Bộ Tài chính.
- Từ 5/2002 đến 7/2004:
Thực hiện theo QĐ 53/2002 QĐ/BTC ngày 23/4/2002 Quy chế thi tuyển và cấp Chứng chỉ KTV.
- Từ 8/2004 đến 5/2007:
Thực hiện theo QĐ số 59/2004 QĐ/BTC - Ban hành Quy chế thi tuyển và cấp Chứng chỉ KTV và
Chứng chỉ hành nghề kế toán.
- Từ 6/2007 trở đi:
Đang hoàn chỉnh và nâng cấp chương trình thi CPA VN
b) Mục đích của chương trình CPA Việt Nam:

Việt Nam qua 3 giai đoạn, như sau:
Giai đoạn 1, từ 1994 đến 1999
Chương trình CPA Việt Nam được xây dựng trên cơ sở tiêu chuẩn, điều kiện hành nghề của KTV
Việt Nam… Căn cứ Nghị định 07/CP ngày 29/01/1994 của Chính phủ ban hành Quy chế Kiểm
toán độc lập trong nền kinh tế quốc dân, KTV Việt Nam phải có 3 tiêu chuẩn sau đây:
(1) Có lý lịch rõ ràng; có phẩm chất trung thực, liêm khiết; không có tiền án, tiền sự;
(2) Có bằng tốt nghiệp Đại học từ 5 năm trở lên hoặc Trung học Tài chính, kế toán từ 10 năm trở
lên;
(3) Đã qua kỳ thi tuyển KTV và được Bộ Tài chính cấp Chứng chỉ.
- Về tiêu chuẩn (1) Lý lịch rõ ràng; có phẩm chất trung thực, liêm khiết…” sẽ do các chủ doanh
nghiệp kiểm toán chấp thuận và cam kết trước Bộ Tài chính. Bộ Tài chính kiểm soát thông qua
công tác quản lý hành nghề nếu không phát hiện có hành vi sai phạm tư cách đạo đức là được.
- Tiêu chuẩn (2) trình độ Đại học hoặc Trung học chuyên ngành Tài chính, kế toán, kiểm toán…”
được xem xét thông qua bằng tốt nghiệp Đại học do các trường Đại học, Học viện, trường Trung
học cấp;
- Tiêu chuẩn (2) về thời gian kinh nghiệm thực tế được xác định qua ngày tháng năm ghi trên
bằng tốt nghiệp Đại học và lời khai có xác nhận của chủ doanh nghiệp kiểm toán.
- Chương trình CPA Việt Nam được xây dựng trong giai đoạn này chủ yếu dựa theo chương trình
học và thi của các trường Đại học (Đại học Tài chính, kế toán, Đại học Kinh tế quốc dân, Đại học
kinh tế TP. HCM…) và nội dung các quy định pháp luật hiện hành, cập nhật đến gần giai đoạn tổ
chức thi, gồm các môn sau:
(1) Luật kinh tế;
(2) Tài chính doanh nghiệp;
(3) Tiền tệ, tín dụng;
(4) Lý thuyết và thực hành kế toán;
(5) Lý thuyết và thực hành Kiểm toán;
(6) Phân tích hoạt động kinh tế;
(7) Tin học;
(8) Ngoại ngữ.
Nội dung chủ yếu của các môn thi trên là theo chương trình Đại học sự khác biệt giữa chương

(4) Tổ chức thi sát hạch và cấp Chứng chỉ CPA Việt Nam cho người có Chứng chỉ kiểm toán
viên, Chứng chỉ chuyên gia kế toán hoặc Chứng chỉ Hội viên hội nghề nghiệp quốc tế;
(5) Soạn thảo lần đầu tiên bộ tài liệu đào tạo, ôn thi CPA Việt Nam (năm 2006).
Giai đoạn 3 từ 2007 trở đi
Hiện nay chương trình CPA Việt Nam đang ở trong giai đoạn tiếp tục cải cách và đổi mới nội
dung, chương trình học, thi CPA Việt Nam tiếp cận và chương trình CPA quốc tế, hướng đến
mục tiêu sau năm 2012 sẽ có chương trình CPA Việt Nam tương đương với chương trình CPA
của một tổ chức quốc tế nào đó và được một trong các tổ chức quốc tế thừa nhận (Ví dụ: CPA
Úc, CPA Singapo hay ACCA…).
b) Cơ quan tham gia xây dựng chương trình CPA Việt Nam
Chủ trì xây dựng chương trình CPA Việt Nam là Hội đồng thi Nhà nước của Bộ Tài chính với sự
tham gia của các nhà khoa học, giáo viên các trường Đại học, Học viện và Hội nghề nghiệp. Các
tài liệu hướng dẫn và thực hành kế toán, kiểm toán có sự tham gia của chuyên gia các công ty
kế toán, kiểm toán đang hoạt động tại Việt Nam. Các chuyên gia nước ngoài cũng đã có sự tham
gia ít nhiều vào chương trình này.
Kỳ thi CPA 2006 tại Hà Nội
c) Các bước xây dựng chương trình CPA Việt Nam
Thường trải qua 3 bước sau:
- Bước chuẩn bị: Trước hết phải xác định sự cần thiết phải xây dựng (hoặc đổi mới, cải cách
chương trình); xác định nội dung, yêu cầu và phạm vi chương trình; kế hoạch nhân lực, thời
gian, lộ trình tài liệu tham khảo và điều kiện vật chất… và thông qua Hội đồng thi và Lãnh đạo Bộ
Tài chính.
- Bước thực hiện: Mời người tham gia soạn thảo chương trình họp, hội thảo thống nhất kế hoạch
trên; ký hợp đồng và cung cấp các tài liệu tham khảo.
+ Các thành viên dự thảo tài liệu
+ Thu thập dự thảo, trao đổi, nhận xét
+ Hoàn thiện dự thảo, nếu cần thì họp để trao đổi trực tiếp các nội dung chưa thống nhất
+ Thông qua tài liệu
- Bước triển khai:
+ In, phổ biến tài liệu

(4) Trong chương trình CPA Việt Nam đang xây dựng năm 2007 sẽ có phần kiến thức nâng cao
do giảng viên các trường Đại học xây dựng; có phần thực hành nghề nghiệp do Hội nghề nghiệp
xây dựng, trước hết cho các môn kế toán, kiểm toán… tiếp dần đến các môn khác.
(5) Biện pháp về kinh phí cũng rất quan trọng: Chúng tôi đang lập dự án để có kinh phí cần thiết
cho việc huy động nhân lực đầu tư cho chương trình CPA Việt Nam. Nếu không có kinh phí
tương xứng thì không thể huy động được người phù hợp và không thể có chương trình đổi mới
được.
3. Việc xây dựng chương trình CPA hiện tại và hướng phát triển trong tương lai
a) Sự khác biệt của chương trình CPA Việt Nam năm 2007.
- Chương trình CPA Việt Nam trước 2007
+ Chương trình các môn học nghiệp vụ của chương trình Đại học
+ Cập nhật văn bản pháp luật mới đến gần ngày thi
+ Một ít kinh nghiệm thực hành.
- Chương trình CPA Việt Nam năm 2007
+ Chương trình tổng hợp và nâng cao các môn học nghiệp vụ của trường Đại học
+ Cập nhật văn bản pháp luật mới đến gần ngày thi
+ Kinh nghiệm thực hành ngày càng nhiều hơn
b) Lý do của việc thay đổi
- Do yêu cầu mở cửa, hội nhập, do các cam kết với WB, ADB, gia nhập WTO, đặt biệt do Việt
Nam đang tham gia đàm phán ký Hiệp định thừa nhận lẫn nhau về bằng cấp nghề nghiệp trong
khu vực ASEAN.
- Do nền kinh tế Việt Nam đã phát triển khá, nhu cầu kiểm toán bởi các bằng cấp được quốc tế
thừa nhận là rất cần thiết cho việc kiểm toán BCTC của các doanh nghiệp mới đầu tư ra nước
ngoài hoặc niêm yêt tại thị trường chứng khoán quốc tế.
- Việt Nam đã và đang có điều kiện thuận lợi cho việc thay đổi chương trình CPA Việt Nam vì (1)
Đã có đội ngũ kiểm toán viên có kiến thức và kinh nghiệm thực tế; (2) Có VACPA là tổ chức nghề
nghiệp; (3) Hệ thống pháp luật Việt Nam đã được đổi mới khá phù hợp với chuẩn mực và thông
lệ quốc tế và tương đối ổn định.
c) Thời hạn cập nhật chương trình CPA Việt Nam
- Trong 2, 3 năm đầu, tài liệu đào tạo CPA Việt Nam sẽ được cập nhật hàng năm. Giảng viên còn

- Để thi CPA, ngoài việc tập trung nghe giảng viên giới thiệu, nguời thi có thể trao đổi, hỏi các vấn
đề đang vướng mắc thực tế học viên phải tự học nhiều hơn…
Tóm lại: Chương trình CPA Việt Nam là rất cần thiết và quan trọng. Trong quá trình đổi mới nền
kinh tế theo cơ chế thị trường và hội nhập, Việt Nam đã hình thành, phát triển đội ngũ kiểm toán
Việt Nam cũng như chương trình CPA Việt Nam theo hướng phù hợp với thông lệ quốc tế và
được quốc tế thừa nhận. Chúng ta đã làm nhiều việc nhưng chắc chắn còn phải làm nhiều hơn
nữa để đạt được mục tiêu đã định.
Admin (Theo
www.vacpa.org.vn