Lời Mở Đầu
Ngày 7/11/2006 Việt Nam chính thức là thành viên thứ 150 của tổ chức
thương mại thế giới WTO. Có thể nói đây là mốc đánh dấu sự thay đổi lớn trong
tiến trình phát triển nền kinh tế của Việt Nam. Bên cạnh sự kiện này, sự phát triển,
mở rộng theo hướng đa dạng hóa, đa phương hóa của nền kinh tế thị trường đã tạo
ra nhiều cơ hội lớn cho các cá nhân, tổ chức kinh tế tại Việt Nam, đồng thời thì việc
phải đối mặt với những rủi ro thách thức là điều không thể tránh khỏi. Sự hình
thành và lớn mạnh của các doanh nghiệp trong và ngoài nước trong một môi trường
kinh doanh nhiều rủi ro tạo nên nhiều kênh thông tin tài chính khác nhau. Những
người sử dụng thông tin tài chính để đánh giá tình hình kinh doanh của các tổ chức
kinh tế ngày càng nhiều và đa dạng. Yêu cầu về tính chính xác và kịp thời của
những thông tin tài chính cũng ngày càng tăng. Trong xu thế phát triển tất yếu đó có
thể nói rằng, dịch vụ kiểm toán là dịch vụ có uy tín nhất trong việc thẩm định thông
tin tài chính doanh nghiệp. Những người quan tâm đến tình hình tài chính doanh
nghiệp coi báo cáo kiểm toán là ý kiến cuối cùng trong việc thẩm định, xác minh
tính trung thực , hợp lý của các báo cáo tài chính.
Thực tế cho thấy rằng, sự phức tạp của môi trường kinh doanh, đòi hỏi ngày
càng cao của khách hàng, việc nâng cao chất lượng và uy tín trong việc cung cấp
dịch vụ kiểm toán luôn luôn là yêu cầu không thể thiếu đối với các công ty kiểm
toán. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp các công ty kiểm toán đã phải đối mặt với
những tranh chấp hay kiện tụng từ phía khách hàng và những người sử dụng báo
cáo kiểm toán. Nói một cách khác, khi đó dịch vụ kiểm toán đã không đảm bảo
được yêu cầu trong việc đánh giá và thẩm định thông tin. Điều này không chỉ dẫn
tới ảnh hưởng tiêu cực đối với những người sử dụng báo cáo kiểm toán, mà còn làm
giảm uy tín của các công ty kiểm toán.
Bất cứ ngành nào cũng chứa đựng những yếu tố rủi ro, không mong muốn.
Hoạt động trong lĩnh vực kiểm toán cũng không nằm ngoài quy luật đó. Rủi ro mà
các công ty kiểm toán phải đối mặt trong khi kiểm toán nói chung và kiểm toán tài
chính nói riêng là yếu tố cần xem xét trong bất kỳ một cuộc kiểm toán nào. Với tầm
quan trọng như vậy, em đã lựa chọn nghiên cứu đề tài “Rủi ro kiểm toán và những
loại hình cụ thể”, qua đó, bổ sung, mở rộng những kiến thức về lý thuyết đã học

năng xét đoán chuyên môn của mình để đánh giá rủi ro kiểm toán và xác định các
thủ tục kiểm toán nhằm giảm rủi ro kiểm toán thấp xuống tới mức có thể chấp nhận
được.” Như vậy, công việc đánh giá rủi ro kiểm toán không chỉ là việc cần thiết
trong kiểm toán tài chính nói riêng và kiểm toán nói chung mà đây còn là quy định,
công việc bắt buộc phải thực hiện trong khi lập kế hoạch kiểm toán.
Việc đánh giá rủi ro kiểm toán sẽ giúp cho kiểm toán viên có thể đưa ra ý kiến một
cách xác đáng về các thông tin trên các báo cáo tài chính. Sở dĩ rủi ro kiểm toán là
vấn đề mà kiểm toán viên và công ty kiểm toán đều phải đối mặt là do một số
nguyên nhân sau:
Thứ nhất, do phạm vi của đối tượng kiểm toán tài chính rất rộng. Đó là toàn bộ các
yếu tố liên quan đến hoạt động sản xuất kinh doanh của khách thể kiểm toán. Chính
vì thế, phương pháp mà kiểm toán viên sử dụng chủ yếu để thu thập bằng chứng
trong kiểm toán tài chính là phương pháp chọn mẫu. Quá trình này thông qua việc
lựa chọn một số mẫu và dựa trên kết quả đánh giá những mẫu được chọn đó để đưa
ra kết luận cho toàn bộ tổng thể. Do vậy mà luôn có khả năng đưa ra kết luận sai do
mẫu được chọn không phải là mẫu đại diện.
Thứ hai, bất kỳ cuộc kiểm toán tài chính nào cũng bị giới hạn bởi các yếu tố như
thời gian, chi phí, giới hạn vè nguồn lực, quản lý hay giới hạn từ phía khách thể
kiểm toán. Kiểm toán viên và công ty kiểm toán không thể kiểm tra toàn diện trên
tất cả các khoản mục, nghiệp vụ và chu trình liên quan đến đối tượng kiểm toán.
Thứ ba, rủi ro kiểm toán liên quan đến rủi ro kinh doanh. Các doanh nghiệp đều
phải đối mặt với rủi ro kinh doanh. Rủi ro kiểm toán là một rủi ro kinh doạnh mà
các công ty kiểm toán phải xem xét đến trong khi thực hiện cung cấp dịch vụ kiểm
toán.
Như vậy, xuất phát từ những nguyên nhân trên, chúng ta có thể thấy được tầm quan
trọng của công tác đánh giá rủi ro kiểm toán trong quá trình kiểm toán. Đánh giá rủi
ro kiểm toán tốt sẽ giúp cho kiểm toán viên xây dựng được các thủ tục kiểm toán và
lập kế hoạch kiểm toán phù hợp, đảm bảo thu thập được đầy đủ các bằng chứng
đáng tin cậy để đưa ra ý kiến về các bảng khai tài chính.
1.2. Các loại hình rủi ro kiểm toán. Mô hình rủi ro kiểm toán

ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát, sau đó điều chỉnh rủi ro phát hiện. Mối quan hệ
giữa ba loại hình rủi ro này được thể hiện qua phương trình sau, được gọi là mô
hình rủi ro kiểm toán:
AR = IR x CR x DR
Dựa vào mô hình trên ta có:
DR = AR/(IR x CR)
Như vây, rủi ro phát hiện phụ thuộc vào rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát. Việc
đánh giá rủi ro phát hiện sẽ được thực hiện sau khi kiểm toán viên đánh giá rủi ro
tiềm tàng và rủi ro kiểm soát. Mô hình rủi ro cũng cho thấy yêu cầu ban đầu về việc
thu thập các bằng chứng kiểm toán. Cụ thể, để đạt mức rủi ro kiểm toán mong
muốn, nếu rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát được đánh giá càng cao thì mức rủi
ro phát hiện càng thấp, khi đó số lượng bằng chứng cần kiểm toán viên thu thập sẽ
giảm đi. Ngược lại, nếu rủi ro phát hiện càng cao thì kiểm toán viên càng cần phải
thu thập nhiều bằng chứng hơn.
Hạn chế của việc sử dụng mô hình rủi ro kiểm toán
Có hai hạn chế trong việc sử dụng mô hình đánh giá rủi ro kiểm toán. Một là, dù
kiểm toán viên có nỗ lực cao nhất trong việc lập kế hoạch, những đánh giá về rủi ro
kiểm toán mong muốn và rủi ro kiểm soát vẫn có tính chủ quan cao và chỉ xấp xỉ
bằng thực tế nhất. Ví dụ, giả sử kiểm toán viên đánh giá quá trình kiểm soát nội bộ
và các rủi ro cố hữu thấp hơn mức đáng lẽ phải có nếu tất cả các sai sót đều được
biết, rủi ro phát hiện do đó sẽ phải cao mức có thể chấp nhận được và số bằng
chứng dự kiến sẽ thấp hơn. Để giải quyết vấn đề này, hầu hết kiểm toán viên đều
bảo thủ trong cách đánh giá của họ hoặc sử dụng mức đánh giá khái quát và chủ
quan như mức rủi ro “thấp”, “trung bình” hoặc “cao”.
Hai là, mô hình rủi ro kiểm toán là mô hình rủi ro kế hoạch, do đó nó bị hạn chế
trong việc sử dụng để đánh giá các kết quả kiểm toán. Một khi các mức rủi ro đã
được đánh giá và theo đó kế hoạch kiểm toán được xây dựng, các thành phần của kế
hoạch đối với rủi ro tiềm tàng và rủi ro kiểm soát sẽ không được thay thế dựa trên
các bằng chứng kiểm toán đã thu thập. Nếu các bằng chứng kiểm toán chỉ rõ các sai
sót mà cao hơn mức có thể chấp nhận được không tồn tại, thì số lượng sai sót vượt

khả năng có những sai sót cho từng khoản mục.
Trong một cuộc kiểm toán tài chính, mức trọng yếu và rủi ro kiểm toán có quan hệ
tỷ lệ nghịch. Việc đánh giá rủi ro kiểm toán vì thế có quan hệ chặt chẽ trong việc
xác định mức trọng yếu. Mức trọng yếu càng cao thì rủi ro kiểm toán càng thấp và
ngược lại, mức trọng yếu càng thấp thì rủi ro kiểm toán càng cao. Trên cơ sở đó,
kiểm toán viên sẽ xác định được nội dung, lịch trình và phạm vi của các thủ tục
kiểm toán thích hợp nhằm đạt được mức rủi ro kiểm toán mong muốn.
* *
*
Tóm lại, có thể khẳng định lại rằng, đánh giá rủi ro kiểm toán là công việc không
thể thiếu trong bất kỳ một cuộc kiểm toán tài chính nào. Với tầm quan trọng như
vậy, việc đặt ra một quy trình đánh giá rủi ro kiểm toán có hiệu quả là rất cần thiết.
Vậy công tác đánh giá rủi ro kiểm toán được dựa trên những yếu tố nào? Dựa trên
những kiến thức đã được học cùng nghiên cứu những tài liệu thu thập được, sau đây
em xin trình bày cụ thể công tác đánh giá rủi ro kiểm toán trong kiểm toán tài chính.
PHẦN 2: CÁC BƯỚC CÔNG VIỆC TRONG ĐÁNH GIÁ
RỦI RO KIỂM TOÁN
Như đã phân tích ở trên, đánh giá rủi ro kiểm toán có vai trò quan trọng trong các
cuộc kiểm toán nói chung và trong các cuộc kiểm toán tài chính nói riêng. Chính vì
vậy, kiểm toán viên và công ty kiểm toán khi xây dựng quy trình đánh giá rủi ro
kiểm toán thì cần phải hiểu được bản chất của từng loại hình rủi ro dựa trên cơ sở
tìm hiểu các yếu tố ảnh hưởng tới môi trường kinh doanh của khách thể kiểm toán.
Cuối cùng, kiểm toán viên sẽ vận dụng sự xét đoán nghề nghiệp để đưa ra kết luận
về rủi ro kiểm toán có thể gặp phải.
Chúng ta có thể biết rằng, đối tượng của kiểm toán tài chính là các báo cáo tài chính
của đơn vị được kiểm toán. Các báo cáo tài chính này được lập dựa trên nhiều
khoản mục, nghiệp vụ khác nhau. Mặt khác, do rủi ro kiểm toán có mối liên hệ với
tính trọng yếu, khi ước lượng ban đầu về mức trọng yếu trong giai đoạn lập kế
hoạch, kiểm toán viên đánh giá mức trọng yếu trên phương diện mức độ sai sót tổng
thể của báo cáo tài chính và trên mối quan hệ với mức độ sai sót chi tiết của số dư

hạn có thể có từ phía công ty khách hàng,…
Tuy nhiên, do rủi ro kiểm toán phụ thuộc vào ba loại hình rủi ro kiểm toán khác, và
ba loại hình rủi ro này trong quá trình kiểm toán, kiểm toán viên có thể sẽ phải thay
đổi để phù hợp với những đánh giá của kiểm toán viên nhất, nên mức rủi ro kiểm
toán mong muốn có thể sẽ thay đổi theo.
2.2. Đánh giá rủi ro tiềm tàng
Đánh giá rủi ro tiềm tàng là bước công việc thứ hai trong quá trình đánh giá rủi ro
kiểm toán, sau khi xác định được mức rủi ro kiểm toán mong muốn. Đây là một
thành phần trong rủi ro kiểm toán đối với các báo cáo tài chính chưa được kiểm
toán.
Rủi ro tiềm tàng là rủi ro cố hữu tồn tại trong các báo cáo tài chính nói chung hay
trong các khoản mục, nghiệp vụ nói riêng với giả định không có sự tác động của
môi trường kiểm soát. Việc đánh giá rủi ro tiềm tàng cho phép kiểm toán viên dự
kiến được công việc, thủ tục kiểm toán sẽ được thực hiện cho các nghiệp vụ, các
khoản mục trọng yếu trên báo cáo tài chính mà kiểm toán viên cho rằng có rủi ro
tiềm tàng cao. Điều này sẽ tránh việc bỏ sót các sai phạm trọng yếu trên báo cáo tài
chính hay trong từng khoản mục, nghiệp vụ cụ thể.
Khi đánh giá rủi ro tiềm tàng, yêu cầu trọng tâm nhất đối với kiểm toán viên là phải
có hiểu biết về đặc điểm hoạt động kinh doanh của khách thể kiểm toán. Đặc điểm
hoạt động kinh doanh bao gồm các yếu tố chính sau: quy trình công nghệ, cơ cấu
vốn, các đơn vị phụ thuộc, phạm vi địa lý, hoạt động sản xuất kinh doanh theo mùa
vụ…Đây là lưu ý quan trọng đầu tiên vì nó ảnh hưởng tới toàn bộ hoạt động kinh
doanh của doanh nghiệp. Các doanh nghiệp có đặc điểm hoạt động kinh doanh khác
nhau thì phương hướng, kế hoạch và việc thực hiện kế hoạch kinh doanh để đạt
những mục tiêu đã xác định cũng khác nhau. Hơn nữa, đặc điểm hoạt động sản xuất
kinh doanh còn ảnh hưởng tới một yếu tố quan trọng mà bất kỳ nhà quản lý doanh
nghiệp nào cũng phải xem xét, đó là rủi ro kinh doanh. Kiểm toán viên cũng nên
xem xét các yếu tố làm tăng rủi ro kinh doanh cho doanh nghiệp như: trả lương
nhân viên quá cao, tuyển bạn bè hơn là những ứng cử viên thích hợp cho vị trí các
công việc. Công việc, nghành nghề kinh doanh cũng ảnh hưởng tới khả năng đánh

trong lần kiểm toán năm nay. Có điều này là vì rất nhiều loại sai sót có bản chất hệ
thống và các doanh nghiệp thường chậm chạp trong việc điều chỉnh các sai sót này.
Do đó, kiểm toán viên không nên chủ quan mà bỏ qua kết quả kiểm toán của năm
trước. Ví dụ, kiểm toán viên tìm thấy một số lượng sai sót đáng kể trong việc định
giá hàng tồn kho trong báo cáo kiểm toán năm trước, rủi ro tiềm tàng có khả năng
cao, và việc mở rộng các cuộc khảo sát sẽ được thực hiện để xác định liệu hệ thống
kiểm soát nội bộ của khách hàng có phát hiện và sửa chữa kịp thời hay chưa. Tuy
vậy, nếu kiểm toán viên không tìm thấy sai sót nào liên quan đến tính giá hàng tồn
kho trong báo cáo kiểm toán năm trước, thì kiểm toán viên có thể sẽ có căn cứ để
cho rằng, rủi ro tiềm tàng đối với khoản mục hàng tồn kho năm nay là thấp.