Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
Luận văn
Đề tài: Giá trị văn hóa của người Khmer
trong địn hướng phát triển du lịch tinht Trà
Vinh
1
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
PHẦN 1. LỜI MỞ ĐẦU 5
1. Lý do chọn đề tài 5
2. Mục đích và nhiệm vụ nghiên cứu 5
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu 6
4. Phương pháp và quan điểm nghiên cứu 6
5. Lược sử nghiên cứu vấn đề: 6
6. Bố cục: gồm 3 chương 7
CHƯƠNG 1. CƠ SỞ LÝ LUẬN VỀ DU LỊCH
VÀ VĂN HOÁ 8
1.1 Các khái niệm, định nghĩa 8
2
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
2.1 Các quan điểm về văn hoá và bảo tồn giá
trị văn hoá 11
3.1 Các nguyên tắc và quan điểm phát triển du
lịch bền vững 12
CHƯƠNG 2. GIÁ TRỊ VĂN HOÁ CỦA
NGƯỜI KHMER Ở TỈNH TRÀ VINH
TRONG HOẠT ĐỘNG DU LỊCH 19
2.1Tổng quan về tỉnh Trà Vinh 19
2.2 Tổng quan về người Khmer 27

và phát huy giá trị văn hoá truyền thống của người Khmer tạo sản phẩm đa dạng
để đưa vào phát triển loại hình du lịch văn hoá và từ đó có thể giới thiệu văn hoá
Khmer đến người dân trong nước cũng như bạn bè quốc tế. Cụ thể trong đề
cương này là khai thác điểm riêng biệt tiềm năng để đưa vào định hướng phát
triển du lịch cho tỉnh Trà Vinh.
5
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
2.2.Nhiệm vụ nghiên cứu
− Nêu được những giá trị văn hoá tiêu biểu của người Khmer ở tỉnh Trà
Vinh.
− Tình hình khai thác các giá trị văn hoá tiêu biểu của người Khmer ở tỉnh
Trà Vinh.
− Đưa ra những đề xuất, kiến nghị.
3. Đối tượng và phạm vi nghiên cứu
− Đối tượng: nét văn hoá của người Khmer ở tỉnh Trà Vinh.
− Phạm vi không gian: tại tỉnh Trà Vinh.
− Phạm vi thời gian: từ năm 2005 đến nay.
4. Phương pháp và quan điểm nghiên cứu
 Phương pháp:
− Phân tích và tổng hợp lý thuyết
− Quan sát, tham dự
− Chụp ảnh
− Phân tích và tổng hợp từ kinh nghiệm, từ thực tế kết hợp lý thuyết
 Quan điểm: phát triển du lịch bền vững
5. Lược sử nghiên cứu vấn đề:
− Sách “Phong tục và nghi lễ vòng đời người Khmer Nam Bộ” của tác
giả Trần Văn Bổn.
− Sách “Lễ hội Việt Nam trong sự phát triển du lịch” của tác giả Dương
Văn Sáu (2004), Đại học Văn Hóa Hà Nội

Du lịch là tổng hợp các mối quan hệ, hiện tượng và các hoạt động kinh
tế bắt nguồn từ các cá nhân hay tập thể ở bên ngoài nơi ở thường xuyên
của họ hay ngoài nước họ với mục đích hoà bình.


Theo kinh tế học: Du lịch là một ngành kinh tế, dịch vụ có nhiệm vụ
phục vụ cho nhu cầu tham quan, giải trí, nghỉ ngơi, có hoặc không kết
hợp với các hoạt động chữa bệnh, thể thao, nghiên cứu khoa học và các
nhu cầu khác.


Theo Bộ luật Du lịch Việt Nam có hiệu lực từ ngày 01/01/2006: Du
lịch là các hoạt động có liên quan đến chuyến đi của con người ngoài
nơi cư trú thường xuyên của mình nhằm đáp ứng nhu cầu tham quan,
giải trí, tìm hiểu, nghỉ dưỡng trong khoảng thời gian nhất định.
− Du lịch văn hoá
Theo Luật Du lịch Việt Nam năm 2005 tại Khoản 1, Điều 4, Chương I
có ghi: “Du lịch văn hoá là hình thức du lịch dựa vào bản sắc văn hoá dân
tộc với sự tham gia của cộng đồng nhằm bảo tồn và phát huy các giá trị
văn hoá truyền thống”.
8
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
Du lịch văn hoá là một trong những lại hình du lịch bền vững, hấp dẫn
du khách, có nhiều điều kiện, nguồn lực để phát triển, được quan tâm đầu
tư phát triển ở nhiều nước cũng như ở Việt Nam.
Du lịch văn hoá là một sản phẩm du lịch sử dụng những giá trị văn hoá
dậm đà bản sắc của địa phương, thông qua các vật dẫn hoặc phương thức
biểu đạt, cung cấp cho du khách cơ hội để chiêm ngưỡng, thử nghiệm và
cảm thụ văn hoá của các địa phương. Vật hấp dẫn bao gồm các công trình

qua đêm tại đó với các mục đích như nghỉ dưỡng, tham quan, thăm viếng
gia đình, tham dự hội nghị, tôn giáo, thể thao.
− Khách tham quan (Excursionist), còn gọi là khách thăm viếng 1 ngày
(Day visitor), là loại du khách thăm viếng lưu lại ở một nơi nào đó dưới 24
tiếng đồng hồ và không lưu trú qua đêm.
− Du khách quốc tế (International Tourist):
Ở Việt Nam, theo Điều 20 Chương IV pháp lệnh du lịch, những người
được thống kê là du khách quốc tế phải có các đặc trưng cơ bản sau đây:
Là người nước ngoài hoặc cư dân Việt Nam định cư ở nước ngoài vài
Việt Nam du lịch.
Là công dân Việt Nam, người nước ngoài cư trú tại Việt Nam đi ra
nước ngoài du lịch.
Mục đích chuyến đi của họ là tham quan, thăm thân nhân, tham dự hội
nghị, kháo sát thị trường, đi công tác, chữa bệnh, thể thao, hành hương,
nghỉ ngơi.
− Du khách nội địa (Domestic Tourist) là công dân của một nước đi du
lịch (dưới bất kỳ hình thức nào) trong phạm vi lãnh thổ của quốc gia dó.
1.1.2. Văn hoá
− Lễ hội: là hình thức sinh hoạt văn hóa cộng đồng diễn ra trên một địa
bàn dân cư trong thời gian và không gian xác định, nhằm nhắc lại sự
kiện, nhân vật lịch sử hay huyền thoại, đồng thời là dịp để biểu hiện
10
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
cách ứng xử văn hóa của con người với thiên nhiên thần thánh và con
người trong xã hội .
Lễ hội cổ truyền hay hiện đại, dân tộc hay quốc tế đều gồm có 2 phần:
phần lễ và phần hội:




Bản sắc dân tộc bao gồm những giá trị bền vững, những tinh hoa của
cộng đồng Việt Nam được vun đắp nên qua lịch sử mấy ngàn năm đấu
tranh dựng nước giữ nước. Đó là lòng yêu nước nồng nàn, ý chí tự
cường dân tộc, tinh thần đoàn kết, ý thức cộng đồng gắn kết cá nhân -
gia đình - làng xã - Tổ quốc; Lòng nhân ái, khoan dung, trọng nghĩa
tình đạo lý, đức tính cần cù sáng tạo trong lao động, sự tinh tế ứng xử,
tính giản dị trong lối sống
− Nền văn hóa Việt Nam là nền văn hóa thống nhất mà đa dạng trong
cộng đồng các dân tộc Việt Nam.
− Xây dựng và phát triển văn hóa là sự nghiệp của toàn dân do Đảng lãnh
đạo , trong đó đội ngũ trí thức giữ vai trò quan trọng.
− Văn hóa là một mặt trận; xây dựng và phát triển văn hóa là một sự
nghiệp cách mạng lâu dài, đòi hỏi phải có ý chí cách mạng và sự kiên trì
thận trọng.
3.1 Các nguyên tắc và quan điểm phát triển du lịch bền
vững
 Nguyên tắc:
− Sử dụng nguồn lực một cách bền vững :
Việc bảo tồn và sử dụng bền vững các nguồn tài nguyên thiên nhiên,
nhân văn là tối cần thiết, nó đảm bảo cho hoạt động kinh doanh du lịch phát
triển lâu dài.
12
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
Việc sử dụng bền vững, bảo tồn và bảo vệ các nguồn lực phát triển du
lịch được xem là vấn đề sống còn đối với việc quản lý hợp lí mang tính chất
toàn cầu và quốc gia.
− Giảm sự tiêu thụ quà mức và giảm chất thải :
Giảm sự tiêu thụ quá mức và giảm chất thải sẽ tránh được những chi phí


Đảm bảo nhịp độ quy mô và loại hình phát triển để bảo vệ tính đa dạng
của văn hóa bản địa


Ngăn ngừa sự phá hủy đa dạng sinh thái tự nhiên bằng cách tôn trọng
sức chứa của mỗi vùng, áp dụng công thức sức chứa và nguyên tắc
phòng ngừa trước
13
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009


Giám sát tác động của du lịch đối với hệ sinh thái đặc biệt đối với các
loài động vật


Khuyến khích đa dạng kinh tế, xã hội bằng cách lồng ghép du lịch vào
các hoạt động của cộng đồng địa phương


Ngăn ngừa sự thay thế các ngành nghề truyền thống lâu đời bằng chuyên
môn phục vụ du lịch


Khai thác tốt các đặc trưng, đặc thù của vùng hơn là áp đặt các chuẩn
mực đồng nhất


Đảm bảo quy mô, nhịp độ và loại hình du lịch nhằm khích lệ lòng mến

14
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009


Hổ trợ tạo thu nhập cho địa phương và các doanh nghiệp nhỏ, đồng thời
trích một tỉ lệ thỏa đáng từ thu nhập du lịch cho nền kinh tế địa phương,
nơi diễn ra các hoạt động du lịch
− Khuyến khích sự tham gia của cộng đồng địa phương vào các hoạt động
du lịch : khi cộng đồng địa phương được tham gia vào phát triển du lịch
thì họ trở thành đối tác cực, có vị trí đặc biệt trong khu vực và vùng. Khả
năng bền vững của du lịch phụ thuộc rất lớn vào sự ủng hộ và tham gia
của cộng đồng địa phương. Thông qua việc khuyến khích làm chủ các
ngành thủ công nghiệp và nhà tranh, dịch vụ hướng dẫn, nhà hàng, tiệm
ăn, sự tham gia của địa phương sẽ tạo điều kiện ngăn chặn sự thất thoát
ngoại tệ và có lợi cho cộng đồng địa phương và du khách
−Các biện pháp để thúc đẩy sự tham gia của cộng đồng địa phương vào các
hoạt động du lịch :


Tôn trọng nhu cầu và nguyện vọng của cư dân địa phương


Tạo điều kiện cho cư dân địa phương phải quyết định sự phát triển của
họ


Khuyến khích sự tham gia tích cực của cộng đồng địa phương vào các
dự án du lịch


cơ quan chính phủ trước và trong quá trình tiến hành các dự án du lịch
− Đào tạo nhân viên :


Đưa các vấn đề về môi trường, văn hóa, xã hội vào chương trình đào tạo


Nâng cao vị trí của cán bộ địa phương các cấp


Đề cao ý thức tự hào trong công việc và sự chăm lo đến cộng đồng địa
phương


Đào tạo nhân viên hiểu biết bản chất phức tạp của du lịch hiện đại


Khuyến khích việc giáo dục đa văn hóa và các chương trình giao lưu văn
hóa


Đào tạo cán bộ quản lý và lãnh đạo người địa phương
− Tiếp thị du lịch một cách có trách nhiệm :


Giáo dục du khách trước khi đến điểm du lịch và hướng dẫn cho họ
những điều cần làm và những điều không nên làm về phương diện môi
trường



đội ngũ nhân viên du lịch và công chúng
 Quan điểm:
Phát triển du lịch bền vững đã trở thành mục tiêu phát triển kinh tế - xã
hội của toàn nhân loại trong thế kỷ XXI. Phát triển du lịch bền vững trở
thành xu hướng và mục tiêu phát triển ngành kinh tế du lịch của nhiều quốc
gia trên thế giới cũng như ở Việt Nam trong hiện tại và tương lai. Vì vậy,
quan diểm phát triển này cần được soi sáng, vận dụng trong việc tổ chức
quản lý triển khai đánh giá các hoạt động du lịch và trong việc nghiên cứu
tiến hành quy hoạch du lịch.
Trong quá trình nghiên cứu, thực hiện cần vận dụng lý luận cũng như
thực tiễn phát triển du lịch bền vững ở trong nước và trên thế giới để soi
sáng, kiểm chứng, đánh giá. Và phát triển du lịch bền vững phải được coi là
mục tiêu thực hiện; các nguyên tắc cũng như các loại hình du lịch bền vững
phải được xem xét, vận dụng trong suốt quá trình thực hiện.
Theo Hội Đồng Thế giới về môi trường và phát triển (WCED): “Phát
triển bền vững là sự phát triển đáp ứng các nhu cầu hiện tại mà không làm
17
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
tổn hại đến khả năng của các thế hệ tương lai trong đáp ứng các nhu cầu của
họ”.
Theo Khoản 21, Điều 4, Chương I - Luật Du lịch Việt Nam (2005):
“Phát triển du lịch bền vững là sự phát triển đáp ứng được các nhu cầu hiện
tại mà không làm tổn hại đến khả năng đáp ứng nhu cầu về du lịch của
tương lai”.
Như vậy, các kế hoạch, dự án được xây dựng để thực hiện phải xem xét
tính toán các vấn đề cần giải quyết, các chiến lược,…không chỉ đáp ứng nhu
cầu của thế hệ hiện tại mà còn phải đáp ứng nhu cầu du lịch của các thế hệ
tương lai.
18

(69%) và người Khmer (29%).
Dân số Trà Vinh chiếm 5,99% Đồng bằng sông Cửu Long (theo điều tra
dân số năm 2000), trong đó hơn 87% sống ở khu nông thôn. Mật độ dân số
414 người/km², tỷ lệ tăng dân số năm 2000 là 1,65.
Theo tài liệu tổng điều tra dân số ngày 1 tháng 4 năm 1999, trên địa bàn
Trà Vinh có trên 290,9 nghìn người Khmer, chiếm 30,1% dân số toàn tỉnh
và chiếm 27,6% số người Khmer của cả nước.
Đây là địa bàn cư trú lâu đời của cộng đồng dân tộc người Khmer có nền
văn hóa dân tộc đặc trưng: tiếng nói, chữ viết, món ăn và đặc biệt là hệ
thống chùa rất đặc thù.
2.1.4. Khí hậu
Nằm trong vùng đồng bằng sông Cửu Long, tỉnh Trà Vinh cũng có
những thuận lợi chung như: có điều kiện ánh sáng bức xạ dồi dào, nhiệt độ
cao và ổn định, Tuy nhiên, do đặc thù của vùng khí hậu ven biển tỉnh Trà
Vinh có một số hạn chế về mặt khí tượng như: gió chướng mạnh, bốc hơi
cao, mưa ít.
Nhiệt độ trung bình toàn tỉnh là 26,6°C, biên độ nhiệt giữa tối cao:
35,8°C, nhiệt độ tối thấp: 18,5°C biên độ nhiệt giữa ngày và đêm thấp:
6,4°C. Nhìn chung nhiệt độ tương đối điều hòa và sự phân chia 4 mùa trong
năm không rõ chủ yếu 2 mùa mưa, nắng.
Ẩm độ trung bình cả năm biến thiên từ 80-85%, biến thiên ẩm độ có xu
thế biến đổi theo mùa; mùa khô đạt: 79%, mùa mưa đạt 88%.
Tổng lượng mưa từ trung bình đến thấp (1588-1227 mm), phân bố không
ổn định và phân hóa mạnh theo thời gian và không gian. Lượng mưa giảm
20
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
dần từ Bắc xuống Nam, cao nhất ở Càng Long, Trà Vinh; thấp nhất ở Cầu
Ngang và Duyên Hải.
Về thời gian mưa, có 90% lượng mưa năm tập trung vào mùa mưa bắt

trũng cục bộ, nhiều nơi chỉ ở độ cao 0,5-0,8 m nên hàng năm thường bị
ngập mặn 0,4-0,8 m trong thời gian 3-5 tháng.
2.1.7. Giao thông
Như hầu hết các tỉnh Đồng bằng sông Cửu Long, giao thông đường thuỷ
rất thông dụng và thuận lợi. Tuy nhiên trước đây đường bộ chủ yếu dựa
theo trục lộ nối với Vĩnh Long và gần như là độc đạo. Hiện nay với sự phát
triển hạ tầng giao thông đường bộ mạnh mẽ của tỉnh cùng với Bến Tre và
Tiền Giang hình thành tuyến đường bộ thứ hai để đi Thành phố Hồ Chí
Minh qua các phà nối sông Cổ Chiên có thể rút ngắn rất nhiều cự ly (chỉ còn
khoảng 120 km thay vì gần 200 km nếu đi ngã Vĩnh Long).
Sau sự huỷ diệt của chiến tranh, ngày nay các con đường và cầu cống
đang được khôi phục và làm mới tạo thuận lợi cho sự phát triển kinh tế và
văn hoá cho người dân nhiều cơ hội hoà nhập với xu thế của cả nước.
2.1.8. Sông ngòi
Trên địa bàn Trà Vinh có hệ thống sông chính với tổng chiều dài 578
km, trong đó có các sông lớn là sông Hậu, sông Cổ Chiên và sông Măng
Thít. Các sông ngòi, kênh rạch trên địa bàn Trà Vinh hợp lưu đổ ra biển chủ
yếu qua hai cửa sông chính là cửa Cổ Chiên hay còn gọi là cửa Cung Hầu
và cửa Định An.
22
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
2.1.9. Vùng biển
Biển Trà Vinh là một trong những ngư trường lớn của Việt Nam với trữ
lượng 1,2 triệu tấn hải sản các loại, cho phép đánh bắt 63 vạn tấn/năm.
2.1.10. Lịch sử
Thời nhà Nguyễn, Trà Vinh là tên 1 huyện (trước đó là phủ) thuộc phủ
Lạc Hóa, tỉnh Vĩnh Long (được lập ra năm 1832).
Năm 1876, Pháp chia tỉnh Vĩnh Long cũ thành 3 tiểu khu (hạt tham
biện): Vĩnh Long, Trà Vinh, Bến Tre.

mới), Dolta (lễ cúng ông bà), Ok Om Bok (lễ cúng trăng), Lễ hội nghinh
ông (lễ cúng biển), Dâng bông, Dâng phước và các phong tục tập quán có
giá trị văn hoá khác.
Người Khmer còn xây dựng trên địa bàn Trà Vinh nhiều chùa có kiến
trúc độc đáo và hoà quyện thiên nhiên, tiêu biểu là chùa Âng, toạ lạc tên
khu đất rộng 4 ha, trong thắng cảnh Ao Bà Om.Theo thống kê trên địa bàn
Trà Vinh có tới 140 chùa Khmer, vượt xa số lượng của người Kinh, người
Hoa và của các dân tộc khác hiện có trên địa bàn Trà Vinh cộng lại.
Ngoài ra có chùa Hang, ở khu đất 10 ha với những cây cổ thụ xum xuê
rộn tiếng chim gọi bầy; chùa Nôdol còn gọi là chùa Cò vì trên khuôn viên
chùa rộng 3 ha đã hơn 100 năm nay trở thành nơi cư trú của hàng ngàn con
cò và nhiều loại con chim quý khác; chùa Samrônge, tương truyền được xây
dựng lần đầu vào năm 642 và xây dựng lại năm 1850 với nhiều biểu tượng
bằng đá quý và những tấm bia cổ khắc chữ Khmer.
24
Giá trị văn hoá củ người Khmer trong định hướng phát triển du lịch tỉnh Trà Vinh
2009
Lễ hội cúng ông (Quan Công, địa phương gọi là "ông bổn") của người
Hoa vào rằm tháng 7 hàng năm tại huyện Cầu Kè.
Vài nơi tập trung khu xóm theo Thiên Chúa Giáo như Bãi San, Đức
Mỹ Nhà thờ tại thị xã Trà vinh có kiến trúc đẹp và cổ điển. Giáo xứ Nhị
Long huyện Càng Long có Cha cố rất trẻ thụ phong Linh mục lúc 28 tuổi
(Cha Sơn).
2.1.12. Ẩm thực
Trà Vinh có một số đồ ăn thức uống đã trở thành các đặc sản địa phương
như cốm dẹp trộn dừa kiểu Khmer; các món đuông như đuông chà là, đuông
đất và đuông dừa; mắm rươi; rượu Xuân Thạnh, bánh tét, bánh tráng ba xe,
mắm kho, bún nước lèo, lươn um lá cách, cá cháy Cầu Quan, tôm càng nấu
lẩu chua cơm mẻ, chuột đồng khìa nước dừa, vọp chong nướng lụi, bánh
xèo, bánh ống, bánh canh Bến Có v.v.