Một số nhân tố chính ảnh hưởng đến phát triển và chuyển dịch cơ cấu
kinh tế
1. Vốn và đầu tư:
Nhiều nghiên cứu đã đi đến kết luận rằng vốn là nhân tố quan trọng nhất đối với tăng
trưởng (xem Maddison 1995, Kaliswal 1995). Vốn là một yếu tố sản xuất trong quá trình
sản xuất. Todaro (1992) đã nói về quá trình tích tụ vốn như sau: "Sự tích tụ vốn xảy ra
khi một phần tỷ trọng của thu nhập hiện hành được tiết kiệm và đầu tư để tăng sản lượng
và thu nhập trong tương lai. Các nhà máy, máy móc, trang thiết bị cũng như nguyên vật
liệu mới làm tăng dự trữ vốn của một quốc gia và đạt được sự gia tăng mức sản lượng".
Vốn đóng góp vào tăng trưởng sản lượng không chỉ một cách trực tiếp như một yếu tố
đầu vào mà còn gián tiếp thông qua sự cải tiến kỹ thuật. Maddison (1982) lập luận
rằng : "Một điều kiện cần cho việc khai thác các khả năng do tiến bộ kỹ thuật mang lại là
một sự gia tăng dự trữ máy móc và thiết bị của công nghệ đó cũng như nhà xưởng và cơ
sở hạ tầng cho việc sử dụng công nghệ". Ðể có thể minh họa vai trò của vốn đối với tăng
trưỡng kinh tế, người ta thường sử dụng mô hình Harrod-Domar (mô hình "nhất khuyết"
(one-gap model)) hay mô hình "nhị khuyết" (two-gap) ("tam khuyết" (three-gap)). Hơn
nữa, thông qua sự cải tiến kỹ thuật thì đầu tư sẽ giúp nâng cao hơn kỹ năng của người lao
động và điều này đến lượt nó sẽ làm tăng năng suất lao động giúp cho quá trình sản xuất
trở nên hiệu quả hơn và cuối cùng là làm tăng trưởng kinh tế bởi vì lao động có kỹ năng
cao hơn sẽ vận hành máy móc dễ dàng và hiệu quả hơn cũng như dễ tiếp thu những công
nghệ mới hơn. Chính vì vậy mà các quan niệm hiện đại ngày càng nhấn mạnh tới tính bổ
sung giữa lao động và máy móc hơn là tính thay thế như theo quan niệm chính thống của
trường phái tân cổ điển.
Nhiều nghiên cứu thực tiễn đã được tiến hành để kiểm tra mối quan hệ giữa vốn và tăng
trưởng. Maddison (1995) đã phát biểu rằng : "Nhiều mô hình tăng trưởng đã xem vốn là
nguồn quan trọng duy nhất cho sự tăng trưởng. Ðây là một quan điểm bị phóng đại
nhưng kết luận của chính chúng tôi là việc tăng cường đầu tư là động cơ quan trọng nhất
cho sự tăng trưởng của thế giới thời kỳ sau chiến tranh thế giới thư hai đến nay". Gillis
(1992) nghiên cứu và chứng minh rằng : "việc mở rộng nguồn vốn đầu vào tự bản thân nó
đã giải thích cho một nửa sự tăng trưởng trong tổng thu nhập ở 9 nước phát triển từ 1960
đến 1975" và Nafziger (1990) cũng phát biểu rằng : "những nghiên cứu về các nguồn của

số tăng thì điều này sẽ ảnh hưởng xấu đến tăng trưởng kinh tế. Trong nghiên cứu thực
tiễn của mình, Otani và Villanueva (1990) tìm thấy rằng tốc độ tăng dân số có ảnh hưởng
tiêu cực đến tăng trưởng.
Trong khi vai trò của số lượng lao động (hay dân số) đối với tăng trưởng kinh tế là một
vấn đề còn đang tranh cãi thì việc gia tăng, cải thiện chất lượng lao động hay vốn nhân
lực có tác dụng kích thích tăng trưởng kinh tế đã được nhiều nhà kinh tế nhất trí. Vốn
nhân lực có nghĩa là kỹ năng kiến thức mà người lao động tích lũy được trong quá trình
lao động, học hỏi, nghiên cứu, giáo dục. Theodore Schultz là người đầu tiên nhấn mạnh
đến vai trò quan trọng của vốn nhân lực trong phát triển kinh tế. Ông trích dẫn lời của
Alfred Marshall : "kiến thức là động cơ sản xuất mạnh nhất, nó cho phép chúng ta có thể
chinh phục thiên nhiên và thoả mãn những mong muốn của chúng ta". Trong bài diễn văn
của mình khi nhận giải Nobel, Schultz kết luận rằng kiến thức và chất lượng dân số thực
sự quan trọng và rằng nhiều nước có thu nhập thấp đã cải thiện đáng kể chất lượng dân số
cũng như học hỏi được những kiến thức bổ ích trong vài thập niên gần đây. Những thành
tựu này hàm ý những triển vọng kinh tế thuận lợi. Nhiều nhà kinh tế khác (Romer 1986,
Lucas 1988, Barro 1988, Maddison 1995 ) gần đây cũng đã tái nhấn mạnh những ảnh
hưởng tích cực của vốn nhân lực đến tăng trưởng. Otani và Villanueva (1990) cũng đã
khẳng định vai trò tích cực của vốn nhân lực trong nghiên cứu thực tiễn của mình.
3. Tiến bộ công nghệ:
Trong một số mô hình tăng trưởng, đặc biệt là trong hàm sản xuất tân cổ điển, tiến bộ
công nghệ được giả định là phần còn lại giữa tốc độ tăng trưởng thực và tốc độ tăng
trưởng có trọng số của các yếu tố sản xuất khác, vì vậy nó đại diện cho tất cả nhân tố
đóng góp cho tăng trưởng ngoại trừ những sự gia tăng trong những yếu tố sản xuất chính
như lao động và vốn; hay nói cách khác nó đại diện cho tất các các yếu tố sản xuất đóng
góp cho tổng năng suất, bao gồm lợi thế tăng dần theo qui mô và sự chuyên môn hóa
(xem Jansen 1995/1996). Người ta lập luận rằng tiến bộ công nghệ rất quan trọng đối với
tăng trưởng vì nó làm tăng năng suất của tất cả các yếu tố sản xuất. Solow (trong World
Bank 1991) luận cứ theo truyền thống tân cổ điển rằng bởi vì sản phẩm biên của các yếu
tố sản xuất sụt giảm cho nên tăng trưởng bền vững chỉ có thể thực hiện được thông qua
việc thay đổi công nghệ; và thay đổi công nghệ cũng bao gồm nhiều cách làm giảm chi