Hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN
đối với NHTM

Hoàn thiện hoạt động giám sát của NHNN đối
với NHTM
ThS. Nguyễn Thị Minh Huệ
Hiện nay, Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng đã được thành lập theo Quyết
định số 83/2009/QĐ-TTg ngày 27/5/2009 của Thủ tướng Chính phủ và đã đi vào
hoạt động. Các nội dung về hoạt động giám sát cũng đang từng bước được hoàn
thiện, tuy nhiên vẫn còn nhiều vấn đề cần được tiếp tục nghiên cứu. Dưới đây xin
đề cập đến các giải pháp nhằm hoàn thiện hoạt động giám sát và thanh tra của
Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đối với các ngân hàng thương mại (NHTM).
1. Hoàn thiện cơ cấu tổ chức của Cơ quan Thanh tra, giám sát
Việc cơ cấu lại chức năng, nhiệm vụ của một số Vụ, Cục của NHNN hiện nay
thành Cơ quan Thanh tra, giám sát ngân hàng của NHNN đã và đang đảm bảo Cơ
quan Thanh tra, giám sát ngân hàng sẽ là cơ quan thực hiện đầy đủ một chu trình
gồm 4 khâu: Cấp phép; Ban hành quy chế; Thực hiện giám sát (giám sát từ xa và
thanh tra tại chỗ); Xử phạt và thu hồi giấy phép.
Việc cơ cấu lại chức năng theo hướng trên nhằm hạn chế những bất cập trong việc
tách bạch giữa các khâu này, tạo ra bức tranh toàn diện và sâu sắc hơn về từng
NHTM, đảm bảo sự nhất quán và nâng cao hiệu lực của hoạt động giám sát.
2. Đổi mới phương pháp giám sát
Hiện nay, phương pháp giám sát tuân thủ với các nội dung giám sát theo các quyết

sự phát triển đồng bộ của các cấu phần khác như cơ cấu tổ chức, các quy định luật
pháp, cách thức quản lý và kiểm soát của NHTM… Đây là những đòi hỏi phải có
thời gian mới có thể triển khai một cách đồng bộ. Do vậy, thời gian triển khai thực
hiện phương pháp giám sát theo CAMELS cũng là thời gian để hoàn thiện các cấu
phần có liên quan. Trên cơ sở các điều kiện dần dần được hội tụ đủ, hoạt động
ngân hàng và hệ thống ngân hàng tiếp tục được phát triển theo xu thế chung,
phương pháp giám sát sẽ được chuyển dịch dần từ phương pháp giám sát
CAMELS sang phương pháp giám sát dựa trên rủi ro. Việc chuyển dịch này cũng
sẽ đảm bảo không tạo ra sự biến động quá lớn trong các hoạt động thanh tra, giám
sát của NHNN khi tính kế thừa và phát triển được thể hiện rất rõ khi chuyển từ
phương pháp CAMELS sang phương pháp giám sát dựa trên rủi ro.
Như vậy, trong thời gian hiện tại, phương pháp giám sát theo CAMELS được coi
là cầu nối để giúp NHNN Việt Nam chuyển đổi phương pháp giám sát theo hướng
tiến tới phương pháp giám sát dựa trên rủi ro.
3. Thống nhất nội dung giám sát
Nội dung giám sát thống nhất được thể hiện trong việc Cơ quan Thanh tra, giám
sát ngân hàng của NHNN cần thống nhất trong xây dựng các báo cáo liên quan
đến hoạt động giám sát cũng như thống nhất được các nội dung trong từng báo cáo
cho tất cả các bên liên quan, đảm bảo bộ phận giám sát từ xa và bộ phận thanh tra
tại chỗ phối hợp trong việc xây dựng các báo cáo giám sát, đảm bảo sự hiểu biết
của các NHTM trong việc hợp tác và cung cấp thông tin.
Nội dung trong từng báo cáo giám sát cần được thống nhất theo phương pháp
giám sát được lựa chọn trong từng thời kỳ. Trong giai đoạn NHNN triển khai
phương pháp giám sát theo CAMELS thì nội dung trong từng báo cáo giám sát
cần được xây dựng theo các cầu phần của CAMELS, và khi NHNN chuyển dịch
dần dần sang phương pháp giám sát dựa trên rủi ro thì nội dung trong từng báo cáo
giám sát cũng cần được thống nhất theo từng loại hình rủi ro.
Trước mắt, các nội dung trong các báo cáo giám sát sẽ được thống nhất theo
phương pháp giám sát theo CAMELS như sau:
Thống nhất nội dung trong báo cáo giám sát vĩ mô

mô, được xây dựng bởi bộ phận giám sát từ xa. Xuất phát từ những phân tích về
phân bố tần suất trong báo cáo giám sát vĩ mô, báo cáo cảnh báo sớm đưa ra danh
sách các ngân hàng có những đột biến xấu trong mỗi đồ thị phân bố tần suất. Do
vậy, đồ thị phân bố tần suất về lợi nhuận ròng/ tổng tài sản sẽ cho thấy những ngân
hàng và những chỉ số nằm dưới giá trị ngưỡng (do bộ phận giám sát từ xa đặt ra,
giá trị ngưỡng này có thể là giá trị tuyệt đối, ví dụ dưới 0, hoặc có thể là tương đối,
ví dụ một tỷ lệ thấp nhất nào đó do bộ phận giám sát từ xa đưa ra), giá trị này cũng
cần thông báo cho bộ phận thanh tra tại chỗ. Từ những thông tin mới này, bộ phận
thanh tra tại chỗ có thể quyết định một mức xếp hạng mới nếu đó là thông tin bổ
sung quan trọng (và do vậy sẽ phải rà soát lại báo cáo giám sát CAMELS) hoặc có
thể tăng cường và bổ sung thêm những nhận định và những xếp hạng đã có trong
những báo cáo giám sát CAMELS gần đây nhất. Phương pháp này cho phép việc
giám sát gần như là liên tục mà không đòi hỏi quá nhiều công sức và thời gian
trong việc phải lặp đi lặp lại việc viết các báo cáo và phân tích khi mà các công cụ
trong đó không có gì thay đổi.
Như vậy, nội dung trong báo cáo cảnh báo sớm bao gồm:
- Lựa chọn các đồ thị phân bố tần suất theo các chỉ tiêu đã đặt ra từ Báo cáo giám
sát vĩ mô;
- Xác định các giá trị giới hạn cho mỗi đồ thị phân bố tần suất để xác định những
biểu hiện đột biến có thể tiềm ẩn rủi ro;
- Liệt kê các NHTM có những bất thường.
Ví dụ:
Chỉ số so sánh Tên Giá trị
Lợi nhuận ròng/Tổng TS Ngân hàng A
Ngân hàng B
-0,05
-0,01
Chênh lệch LS/Tổng TS Ngân hàng C 32%
Gửi danh sách này cho bộ phận thanh tra tại chỗ để rà soát lại báo cáo giám sát
CAMELS.

(5) Phần yêu cầu về cán bộ thanh tra: Là phần tổ chức nhân sự để đảm bảo rằng
các nhân viên có kỹ năng và kinh nghiệm thích hợp được bố trí cho các đoàn thanh
tra.
Các cấu phần trong báo cáo tiền thanh tra đã đảm bảo cho hoạt động giám sát của
Ngân hàng Trung ương được liên tục, có sự kế thừa và tổng hợp từ các dữ liệu
trong quá khứ và các dữ liệu liên quan khác, đồng thời vẫn đảm bảo chất lượng
của công tác thanh tra thông qua việc chuẩn bị và lên kế hoạch kỹ trước khi tiến
hành hoạt động thanh tra tại ngân hàng. Các yêu cầu về nhân sự của đoàn thanh tra
vừa đảm bảo chất lượng chuyên môn, vừa đảm bảo khả năng đào tạo cán bộ cho
những cán bộ còn ít kinh nghiệm.
4. Hoàn thiện quy trình giám sát
Quy trình giám sát cần có sự kết hợp của hai bộ phận chính là giám sát từ xa và
thanh tra tại chỗ của Cơ quan Thanh tra, giám sát của NHNN. Ngoài vị trí và vai
trò của từng bộ phận trong hệ thống giám sát nói chung (như đã mô tả ở trên),
trong đó bộ phận giám sát từ xa và thanh tra tại chỗ cần phối hợp hoạt động và xây
dựng các sản phẩm báo cáo giám sát như đã mô tả, quy trình giám sát cụ thể cũng
cần được xây dựng nhằm chỉ rõ các bước công việc và đảm bảo tính chặt chẽ và
hiệu quả cho công tác giám sát:
Quy trình giám sát chi tiết cần được bắt đầu bằng các hoạt động thu thập thông tin
của bộ phận giám sát từ xa thông qua các báo cáo tài chính của các NHTM được
giám sát gửi định kỳ và các nguồn thông tin khác. Các thông tin thu thập được một
mặt cần được lưu trữ tại Cục quản lý thông tin của NHNN, mặt khác, cần được bộ
phận giám sát từ xa sử dụng để phân tích, đánh giá tổng thể hệ thống ngân hàng
trong báo cáo giám sát vĩ mô, lập danh sách những ngân hàng có những dấu hiệu
bất thường trong báo cáo cảnh báo sớm và tiến hành xếp hạng cho từng NHTM
trong báo cáo đánh giá xếp hạng. Các báo cáo này được xây dựng và gửi cho bộ
phận thanh tra tại chỗ.
Dựa trên kết quả ban đầu của báo cáo cảnh báo sớm và báo cáo đánh giá xếp hạng
bộ phận giám sát từ xa, bộ phận thanh tra tại chỗ lên kế hoạch thanh tra với các
bước công việc của báo cáo tiền thanh tra, tiến hành thanh tra thực tế tại NHTM,

Ngoài những kế hoạch tăng cường đào tạo chuyên môn cho các cán bộ thanh tra
giám sát, việc trau dồi kinh nghiệm cho các cán bộ còn được thể hiện ở công việc
điều phối và quyết định phân công cán bộ trong quá trình thanh tra từ các lãnh
đạo. Theo đó, việc sắp xếp công việc và vị trí công tác cho các cán bộ thanh tra,
giám sát phải đảm bảo:
- Để duy trì khối lượng công việc vừa phải;
- Để xác định và lên kế hoạch những yêu cầu chuyên môn;
- Để thúc đẩy đào tạo và phát triển chuyên môn cho cán bộ thanh tra;
- Để tránh sự trùng lặp trong công việc;
- Để hoàn thành công tác thanh tra đúng tiến độ.
Một yêu cầu quan trọng khác trong đào tạo cán bộ là việc phải đào tạo đội ngũ kế
cận thông qua việc bố trí công việc để đảm bảo những cán bộ giỏi, dày dạn kinh
nghiệm có thể hỗ trợ và hướng dẫn cho các cán bộ trẻ hoặc còn ít kinh nghiệm
trong công việc. Điều này thường được thể hiện trong việc bố trí và lên kế hoạch
nhân sự trong các cuộc thanh tra thực tế tại các NHTM. Trong đó, cán bộ lãnh đạo
được phân công làm Trưởng đoàn thanh tra cần xây dựng nội dung về nhân sự của
đoàn thanh tra trong báo cáo tiền thanh tra, đảm bảo (1) lựa chọn các cán bộ phù
hợp với nội dung yêu cầu (như về thanh tra nợ, hoạt động ngân quỹ, vốn,…); và
sau đó (2) sắp xếp những mức trình độ cần thiết cho từng nội dung thanh tra dựa
trên những đánh giá của Trưởng đoàn thanh tra về rủi ro và mức độ phức tạp của
nội dung này (ở mức cao, trung bình, thấp). Lãnh đạo thanh tra cũng sẽ (1) xác
nhận mức độ năng lực theo yêu cầu của Trưởng đoàn thanh tra và danh sách
những cán bộ được chỉ định và (2) phân công (bằng việc điền tên vào bảng phân
công) những thanh tra viên cho từng nội dung thanh tra.
Sử dụng phương pháp này, Trưởng đoàn thanh tra và lãnh đạo thanh tra sẽ thống
nhất về nhân sự, về mức độ rủi ro của từng lĩnh vực và nội dung thanh tra.
Như vậy, sau khi xác định phạm vi cần thiết phải thanh tra của ngân hàng, Trưởng
đoàn thanh tra cần xác định mức độ chuyên môn cần thiết của các cán bộ cho từng
lĩnh vực thanh tra chủ yếu. Ví dụ, Trưởng đoàn thanh tra dự kiến cần mức chuyên
môn cao ở cấp độ 3 cho công tác thanh tra bộ phận chứng khoán và bộ phận thanh