Các vấn đề về hô hấp ở trẻ em
Hai chuyên gia về hô hấp của Bệnh viện Nhi Trung ương: Bác sĩ Nguyễn
Văn Lộc, Phó Giám đốc, Trưởng Khoa Hô hấp và Tiến sĩ, bác sĩ Lê Thị Minh
Hương trả lời những câu hỏi của độc giả liên quan đến các vấn đề về phòng, chữa
bệnh đường hô hấp của trẻ em
Phần trả lời của Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc, Phó Giám đốc, Trưởng Khoa Hô
hấp Viện Nhi Trung ương
Tôi đã nhận được rất nhiều câu hỏi của các phụ huynh ở nhiều nơi khác
nhau gửi đến, xa nhất là thành phố Hồ Chí Minh và gần nhất là Hà Nội. Các câu
hỏi đều liên quan đến bệnh hô hấp ở trẻ em. Vì thời gian có hạn, đồng thời một số
câu hỏi trùng nhau nên để tiện theo dõi, tôi tóm tắt lại và xin trả lời như sau:
1- Tại sao trẻ em lại hay mắc các bệnh đường hô hấp?
Theo thông báo của Tổ chức Y tế thế giới, trên thế giới, hằng năm có
khoảng 4-5 triệu trẻ em tử vong vì bệnh đường hô hấp, phần lớn là dưới 5 tuổi và
đặc biệt ở các nước đang phát triển. Một công trình nghiên cứu cấp nhà nước do
Giáo sư Nguyễn Trung Nhạn chủ trì về mô hình bệnh tật trẻ em cuối thế kỷ XX ở
Việt Nam, bệnh đường hô hấp chiếm 23-38% ở trẻ em, và 40% tử vong là do bệnh
về đường hô hấp. Vì vậy, đối với trẻ em rất dễ mắc bệnh đường hô hấp là vì:
- Hệ thống hô hấp ở trẻ em liên quan đến môi trường bên ngoài rất dễ dàng
(Các tác nhân có thể qua hai lỗ mũi, miệng, tai, da…) vì vậy vi trùng, siêu vi trùng
có thể qua các con đường đó vào cơ quan hô hấp trẻ em dễ dàng.
- Ở bên ngoài môi trường, có nhiều tác nhân gây bệnh đường hô hấp như
siêu vi trùng (cúm, phó cúm, gần đây có cúm A H5N1…). Vi trùng đứng hàng đầu
là phế cầu khuẩn Heamophilus Inffluenzae, tụ cầu, Ecoli trực khuẩn màu xanh…)
- Nấm - Ký sinh trùng (sán, giun)
Các chất gây dị ứng bệnh viêm phế quản trẻ em (nấm mốc, phấn hoa, bụi
nhà, lông thú, tôm, cua…). Khi đứa trẻ đến tháng thứ 6, các chất chống lại các tác
nhân vi khuẩn và vi trùng do mẹ truyền sang đã hết và như vậy trong cơ thể trẻ
không còn đủ các chất chống đỡ nên các tác nhân gây bệnh dễ đi vào trẻ em và
gây ra viêm phổi.
- Đường hô hấp trẻ em còn nhỏ, các chất tiết không có chất chống đỡ, hệ

làm cho vi khuẩn dễ nhờn thuốc và kháng lại kháng sinh. Hơn nữa, các cháu bệnh
có thể nặng thêm, đồng thời lại tốn kém nhưng bệnh không khỏi.
4. Khi nào thì dùng thuốc ho?
- Ho là một phản xạ rất tốt để trẻ khạc ra những chất nhầy, cho khỏi bị bít
tắc đường thở. Nhưng nếu đứa trẻ ho quá nhiều, cơn ho rũ rượi, có khi lại chảy
máu mắt hoặc máu ở họng thì cần phải uống thuốc ho để giảm bớt những cơn ho
nặng như vậy. Khi dùng thuốc ho, đối với trẻ em, nhất là những trẻ dưới 5 tuổi
cũng phải rất cẩn thận và phải được thày thuốc nhi khoa hướng dẫn. Đối với các
loại thuốc ho có chất moóc phin (thuốc phiện) như là Teprin Codein (có chất thuốc
phiện) nên tuyệt đối không được dùng cho trẻ dưới 5 tuổi vì rất dễ gây ngừng thở
và đi đến tử vong. Có thể dùng các loại thuốc ho Đông y như: bổ phế thuỷ (5-15
ml) cho trẻ uống 2 lần/ngày; hoặc cho trẻ uống nhiều nước để làm long đờm hay
dùng các thuốc như Mucomist để làm long đờm…
Một số phụ huynh có hỏi, có nên dùng Stérimar dạng xịt cho trẻ em hay
không? Chúng tôi trả lời là được, và đây là loại thuốc có thể dùng được cho trẻ em
nhỏ và lớn. Dùng nhiều lần trong một ngày cũng không gây độc cho các cháu. Vì
đây là loại nước biển lấy ở độ sâu và xa, đã được tinh khiết cho nên không gây
độc.
5. Đối với các cháu bị viêm đường hô hấp thì rất cần quan tâm đến vấn đề
ăn uống và vệ sinh. Phải cho trẻ ăn nhiều bữa, các chất dễ tiêu, không nên cho các
cháu ăn no quá vì khi ho dễ bị nôn. Tránh cho trẻ ăn các loại thức ăn kích thích
quá (chua quá, ngọt quá, mặn quá) bởi vì những chất đó dễ làm cho các cháu bị
nôn.
Nếu không may các cháu nôn, ngay lập tức phải để đầu các cháu nghiêng
về 1 bên, một tay giữ đầu, một tay giữ người, sau khi nôn cần lau sạch cho bé. Đối
với các cháu nhỏ, khi nôn các cháu dễ sặc ra mũi, ngay lập tức bà mẹ phải dùng
miệng của mình hút các chất bẩn đó ra, lau sạch để các cháu dễ thở. Tuyệt đối
không được chần chừ mất thời gian tìm vật này, vật khác để lau, bởi vì các cháu
rất dễ hít các chất này vào gây sặc, rất dễ tử vong.
Đối với các cháu trong thời kỳ bị viêm đường hô hấp, rất cần được vệ sinh

vòm họng (chỗ lỗ mũi thông xuống). Như vậy là cháu bị sao? Có phải là viêm
đường hô hấp trên không? Cách chữa trị như thế nào xin bác sĩ chỉ giúp. Tôi cảm
ơn rất nhiều. (Thoan Minh, tuổi, )
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Theo tôi thì con chị rất dễ bị hen. Chị phải đến
ngay Bệnh viện Nhi trung ương, phòng Tư vấn hen để được hướng dẫn cách điều
trị cho cháu.
- Hỏi: Chào bác sĩ, con cháu bây giờ được 9,5 tháng, rất dễ bị viêm mũi sau
khi bị trớ bột. Mỗi lần như vậy, cháu đều hút mũi sạch sẽ, lau sạch và xịt nước
biển Sterimar. Nhưng bé vẫn bị viêm mũi và viêm họng. Vậy bác sĩ cho hỏi, làm
cách nào để tránh viêm mũi? Xin cảm ơn bác sĩ (Nguyen To Mai, 28tuổi, Yen Hoa
- Cau giay – Hanoi)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Đối với cháu này phải cho ăn làm nhiều bữa nhỏ
trong ngày, hết sức tránh không để cháu bị sặc lên mũi như chị vừa nói. Bởi vì chị
nói là lau sạch nhưng không thể lau được sâu trong hốc mũi. Chính những chất
này rất dễ bị lên men và là điểm kích thích gây viêm. Cho nên cháu rất dễ bị viêm
mũi tái phát nhiều lần.
- Hỏi: Khi con tôi bị sổ mũi, dược sỹ bán thuốc thường gợi ý mua thuốc
Coje về uống, chỉ cần uống chừng 3 ngày là cháu đã đỡ hẳn mũi chảy. Liệu Coje
có tác dụng phụ gì không, và dùng nhiều lần có hại gì không? Xin cảm ơn. ( Nam
Thắng, 28 tuổi, Cầu Giấy)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Khi dùng thuốc Coje, bạn cần phải căn cứ vào
liều lượng và số lượng người ta đã hướng dẫn trong đơn thuốc. Không nên dùng
quá nhiều Coje bởi vì thuốc nào cũng vậy, nếu dùng quá nhiều sẽ gây nên tác dụng
phụ và gây độc.
- Hỏi: Xin bác sỹ cho biết cách phòng chống bệnh đường hô hấp cho trẻ
như thế nào là tốt nhất? Sau khi bé 10 tháng tuổi mắc bệnh nhiễm khuẩn đường hô
hấp điều trị dùng kháng sinh đã khỏi thì cần bổ sung Vitamin gì cho bé? Dùng
Vitamin C liều lượng thế nào là phù hợp ạ. Xin cám ơn.( Ha Le, 30tuổi, 265 Giang
Vo)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Muốn tránh được viêm đường hô hấp cho cháu

- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Tất cả các loại ho mà không phải do vi khuẩn thì
không cần dùng một loại kháng sinh nào các cháu vẫn khỏi.
- Hỏi: Bác sĩ có thể giới thiệu một số thuốc kháng sinh thông dụng trị viêm
đường hô hấp trẻ em? Tôi đọc một bài báo thấy nói rằng thuốc kháng sinh Am-pi-
xi-lin nay đã không còn công dụng vì bị lạm dụng nhiều và vi khuẩn trở nên nhờn
thuốc Điều này chắc không đúng với các cháu bé không ạ? (Trần Thị Minh Hoa,
Hà Nội)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Sử dụng thuốc kháng sinh nhất thiết phải được
chỉ dẫn của người thày thuốc. Đối với từng bệnh và đối với từng đứa trẻ không thể
dùng kháng sinh một cách chung chung được. Và tôi cũng khuyên chị không nên
dùng thuốc kháng sinh cho cháu khi cháu mới bị ho hoặc có các triệu chứng về
đường hô hấp, vì làm như vậy vi khuẩn sẽ nhờn kháng sinh và lại rất có hại cho
cháu.
- Hỏi: Bác sĩ cho tôi hỏi, vì sao bé bị chảy nước mũi màu xanh? Nước mũi
đặc hay loãng thì bệnh nặng hơn ạ? (Bình Nguyên, Hà Nội)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Cháu bị chảy nước mũi màu xanh tức là cháu đã
bị nhiễm khuẩn đường mũi họng, cần phải đến ngay bác sĩ để khám và cho kháng
sinh thích hợp.
- Hỏi: Xin chào bác sĩ. Tôi hiện có một cháu đã được 21 tháng tuổi và cháu
thường hay biếng ăn và nhất là mỗi khi trời chuyển mùa hơi se se lạnh là bé lại sổ
mũi. Mỗi khi như vậy cháu uống thuốc rất lâu mới khỏi. Tôi rất sợ cháu bị viêm
mũi nhưng không biết làm cách nào để điều trị cho dứt và phòng ngừa tái diễn tình
trạng sổ mũi liên tục như thế(Bé của tôi 21 tháng nhưng chỉ nặng có 10 kg và cao
90 cm thôi. Như thế có bị suy dinh dưỡng không vậy?). Cảm ơn bác sĩ nhiều lắm. (
Le Minh Xuan, 26tuổi, Cu Chi TPHCM)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Theo tôi cháu có triệu chứng của bệnh hen phế
quản. Chị phải cho cháu đến bệnh viện Nhi đồng 1 để khám và điều trị cho cháu.
Cháu đã 21 tháng mà nặng có 10kg thì đã bị suy dinh dưỡng. Khi đưa cháu đến
bệnh viện Nhi đồng 1, chị sẽ được các bác sĩ khám và tư vấn về cách bổ sung chất
dinh dưỡng cho cháu.

không sốt, chắc ho do bị lạnh.Tôi thường cho cháu uống thuốc ho atussin hoặc hấp
lá húng chanh, lá hẹ với quất và mật ong nhưng có lần đỡ lần không. Lần nào
không đỡ, ho nặng hơn là lại phải dùng kháng sinh. Xin bác sĩ chỉ cho 1 vài loại
thuốc ho hoặc các thuốc khác có thể sử dụng trong trường hợp này. Xin cảm ơn.(
Phạm Ngọc Hà, 29 tuổi, 2A Nguyễn Đình Chiểu- HN)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Chị có thể dùng những thuốc ho Đông Y, ho bổ
phế cho trẻ dưới 2 tuổi hoặc là dùng lá húng chanh, mật ong với chanh như chị
thường dùng. Nếu thấy cháu ho có đờm thì chị có thể dùng Mucomist để làm long
đờm cho cháu. Chị cần cho cháu uống nhiều nước hoa quả, vì dùng nhiều nước
hoa quả sẽ làm cho đờm của cháu bị loãng ra, cháu có thể nuốt hoặc khạc ra ngoài
dễ dàng hơn.
- Hỏi: Xin chào bác sĩ, cháu nhà tôi bị viêm VA một lần, từ đó đến nay cứ
10 ngày đến nửa tháng là cháu bị chảy mũi, bác sĩ thường cho cháu uống Celtel và
Siro Brohemxine 3 ngày thì khỏi. Vậy có nên nạo VA không ạ? (hiện nay cháu
mới được 9 tháng tuổi). Rất mong được bác sĩ giải đáp ( Pham Thi Thanh Hai, 33
tuổi, 190 Hoang Quoc Viet)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Cháu mới bị viêm VA một lần mà uống thuốc đã
thấy khỏi thì không nên nạo VA nữa, và chị phải đến bác sĩ để tiếp tục theo dõi và
chữa.
- Hỏi: Bé nhà em hay sổ mũi lại ho có đờm mỗi khi thời tiết thay đổi, nhất
là từ lúc bé đi học đến giờ. Xin bác sĩ cho biết làm thế nào để phòng bệnh?
(bengocngo, tuổi,)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Đối với trẻ em, một năm trung bình phải vào
bệnh viện từ 1 đến 5 lần. Và chắc cháu cũng rất dễ bị sổ mũi và ho. Tôi khuyên
chị, khi các cháu bị như vậy thì nên sử dụng thuốc Đông y và thuốc ho Đông y để
điều trị cho cháu. Chưa nên dùng kháng sinh và các thuốc ho đắt tiền khác
- Hỏi: Con gái tôi 19 tháng tuổi. Mùa đông năm ngoái bị chẩn đoán hen trẻ
con. Bác sĩ có khuyên nên tiêm phòng cúm (chúng tôi đang sống ở Pháp) vì tôi
được nghe nói rằng nhiễm bệnh cúm dễ kích thích hen, không hiểu điều đó có
đúng không??? Xin cảm ơn bác sĩ (Thao)

mặc quần áo, quàng khăn… cho bé khi thời tiết chuyển mùa nhưng tại sao bé vẫn
bị bệnh, có phải còn do nguyên nhân nào khác không? xin bác sĩ cho biết nguyên
nhân và cách phòng chống để bé không bị cảm lạnh. Tôi chân thành cảm ơn. (
Tran Thuy Hoa)
- Bác sĩ Nguyễn Văn Lộc: Cảm mà hay bị chảy nước mũi là đúng rồi, cho
nên, trước khi ra đường, nhất là mùa rét, chị phải mặc áo ấm cho cháu, khẩu trang,
khăn quàng cổ, chân phải đi giầy, tất… Khi áo trong của cháu có mồ hôi thì phải
thay ngay. Ban đêm, mùa nóng cũng như mùa lạnh, nhiệt độ phòng ngủ phải ổn
định. Không được nóng quá và cũng không được lạnh quá.

Phần trả lời của Bác sĩ Lê Thị Minh Hương, Khoa Hô hấp, Viện Nhi Trung
ương
Hỏi: Thưa bác sĩ, trẻ em thường mắc bệnh về hô hấp khi nào? Xin bác sĩ
cho biết cách phòng bệnh? (Lan Minh, tổ 42, Khương Trung, Hà Nội)
- Bác sĩ Minh Hương: Trẻ em thường mắc các bệnh về đường hô hấp vào
thời điểm giao mùa, khi thời tiết thay đổi thất thường. Khi có các bệnh dịch cảm
cúm kèm theo. Cách phòng bệnh tốt nhất cho trẻ là tăng cường sức đường kháng
cho trẻ bằng các biện pháp sau: chăm sóc trẻ tốt, vệ sinh cá nhân và môi trường,
đảm bảo dinh dưỡng đầy đủ theo từng độ tuổi, tăng cường vitamin C, tiêm phòng
cúm cho trẻ hàng năm vào đầu mùa Thu- Đông, tránh cho trẻ tiếp xúc với những
người đang bị ốm.
* Hỏi: Cháu tôi năm nay 2 tuổi, được bác sĩ chẩn đoán là hen phế quản từ
nhỏ. Thời tiết thay đổi cháu hay khó thở và phải dùng tới thuốc hỗ trợ (tôi không
nhớ rõ là thuốc gì). Xin bác sĩ cho biết khi lớn lên cháu có hết bệnh này không?
(Hà Minh, 30 tuổi, Vĩnh Hồ, Hà Nội)
- Bác sĩ Minh Hương: Hen phế quản là một bệnh mãn tính đường thở. Hiện
nay trên thế giới mới chỉ kiểm soát bệnh hen bằng các thuốc dự phòng chứ chưa
chữa khỏi hẳn được. Tuy nhiên nếu con bạn mới 2 tuổi và tiền sử gia đình không
có ai bị hen, nếu cháu được dự phòng tốt và kiểm soát các nguyên nhân gây kích
phát cơn hen như viêm nhiễm đường hô hấp trên, tránh được các dị nguyên, khi

là do trẻ chưa có miễn dịch đối với các loại virus, vi khuẩn trong môi trường. Theo
tôi, sau khi trẻ được hơn 1 tháng, cho trẻ tiếp xúc dần với môi trường xung quanh
bằng cách cho đi dạo hàng ngày 5-10 phút vào buổi sáng… Khi trẻ lớn hơn cho trẻ
tiếp xúc với các trẻ khoẻ xung quanh cùng lứa tuổi.
- Hỏi: Khi cháu bé bị viêm đường hô hấp, bị sốt thì có nên tắm rửa bình
thường không, thưa bác sĩ? (Thanh Nga, Hàng Bạc, Hà Nội)
- Bác sĩ Minh Hương: Trong trường hợp này, các bà mẹ nên vệ sinh lau rửa
hàng ngày cho cháu bằng nước ấm đến khi trẻ hết sốt, không có triệu chứng suy
thở thì hãy tắm cho trẻ trong phòng kín gió, tránh nơi gió lùa.
- Hỏi: Thưa bác sĩ, con tôi hiện nay được 13 tháng tuổi, đã tiêm phòng các
mũi trong chương trình tiêm chủng như: viêm gan B, Pentact Hib (bạch hầu, ho
gà, uốn ván, viêm màng não mủ…) Lao, Sởi. Vậy tôi nên tiêm cho cháu các loại
vaccine nào nữa? (Minh, 28 tuổi, Thanh Xuân, Hà Nội)
- Bác sĩ Minh Hương: Trẻ 1 tuổi ngoài tiêm chủng 6 bệnh như: lao, bạch
hầu, uốn ván, ho gà, bại liệt, sởi. Hiện nay còn khuyến cáo tiêm thêm cho trẻ các
vaccine như viêm gan B, quai bị, rubella, HiB và phòng cúm hàng năm. Nếu vậy
con bạn nên tiêm phòng quai bị, rubella, và phòng cúm.
- Hỏi: Xin bác sĩ cho biết, bệnh hô hấp hay gặp, cách phòng chống. Xin
cảm ơn bác sĩ (Trần Văn Tuyên, 35tuổi, 236 Bưu điện trung tâm Sai gon -
TP.HCM)
- Bác sĩ Minh Hương: Bệnh hô hấp thường gặp ở trẻ nhỏ là bệnh nhiễm
khuẩn đường hô hấp cấp. Ước tính hàng năm có khoảng từ 30 đến 50% trẻ em
dưới 5 tuổi đến khám bệnh vì nhiễm khuẩn đường hô hấp cấp. WHO (Tổ chức Y
tế Thế giới) đã có chương trình toàn cầu về phòng chống nhiễm khuẩn hô hấp cấp.
Tại Việt Nam, chương trình phòng chống nhiễm khuẩn hô hấp cấp được
thực hiện từ năm 1984, bao gồm: chăm sóc bà mẹ từ khi có thai để tránh đẻ non, tổ
chức cuộc đẻ an toàn, dinh dưỡng phù hợp các lứa tuổi của trẻ, tiêm chủng đúng
đủ, theo lịch, phải vệ sinh cá nhân và vệ sinh môi trường, rèn luyện thân thể và
cách ly trẻ với những người bị nhiễm bệnh.
- Hỏi: Thưa bác sĩ, con tôi năm nay 3 tuổi. Đã 3 tháng cháu đi học mẫu giáo

phòng chống? Trẻ đã tiêm phòng lao có đảm bảo không mắc bệnh hay không? (Củ
Cải, 28 tuổi, Hà Nội)
- Bác sĩ Lê Thị Minh Hương: Lao sơ nhiễm là một bệnh nhiễm lao hạch
cuống phổi hoặc có một điểm lao khu trú tại phổi. Cách nhận biết bệnh như sau:
trẻ chậm lên cân, hay sốt về chiều, ho kéo dài và có thể có tiền sử tiếp xúc với
người bị bệnh lao. Nếu trẻ đã được tiêm phòng lao tốt thì tỷ lệ mắc bệnh ít hơn
nhưng điều đó còn phụ thuộc vào đáp ứng miễn dịch của tuỳ từng trẻ.
- Hỏi: Cháu nhà em hay ho nhưng không ho rõ, chỉ eeee một tý rồi thôi,
nhưng mà bị nhiều lần trong ngày. Xin bác sĩ cho biết nguyên nhân nào và làm thế
nào giải quyết được? Xin cảm ơn bác sĩ (Kim Thanh Tú, 23tuổi, Thanh Hà- Hải
Dương)
- Bác sĩ Minh Hương: Nếu chỉ mới chỉ eee một tý có thể là triệu chứng của
viêm họng nhẹ gây ngứa cổ. Nếu triệu chứng đó kéo dài, chị nên cho cháu đến bác
sĩ tai-mũi- họng để khám.
- Hỏi: Tôi bị ho nhiều nhưng không bị cúm, tôi đã dùng nhiều loại thuốc
nhưng không khỏi. Tôi đi làm buổi tối nhưng đều đeo khẩu trang, vậy nhờ bác sĩ
xem giúp ( Nguyen hoa binh, 19tuổi, Lê Thanh Nghị)
- Bác sĩ Minh Hương: Ho bị nhiều nhưng không cúm thì có thể do viêm dị
ứng. Ban nên đi kiểm tra ở khoa dị ứng miễn dịch, Bệnh viện Bạch Mai để tìm
nguyên nhân và cách điều trị.
- Hỏi: Bác sĩ cho tôi hỏi bệnh hen sữa ở trẻ em có triệu chứng như thế nào?
có chữa khỏi được không? và có liên quan như thế nào với bệnh hen mãn tính
(Nguyễn Thị Hải, 27tuổi, Phường Ninh xá-TX Bắc Ninh-Tỉnh Bắc Ninh)
- Bác sĩ Minh Hương: Hen ở trẻ nhỏ dưới 5 tuổi do nguyên nhân viêm
nhiễm đường hô hấp nhiều lần làm tăng mẫn cảm đường phế quản. Các triệu
chứng ho kéo dài, khò khè khó thở của trẻ thường liên quan đến viêm đường hô
hấp do virus hoặc vi khuẩn. Nếu trẻ được kiểm soát tốt các yếu tố gây viêm, phòng
chống hen kịp thời thì bệnh hen sẽ được cải thiện rõ rệt. Nếu trong gia đình không
có ai bị hen, sau 5 tuổi các yếu tố viêm nhiễm được kiểm soát thì bệnh hen có thể
khỏi. Nếu trẻ không được điều trị tốt và kịp thời thì tình trạng viêm nhiễm xảy ra