Các vấn đề kinh tế xã hội đặt ra đối với vùng ven trong quá trình đô thị hóa
Chủ nhiệm: Th.S. Dư Phước Tân
Thành viên tham gia: CN.Phan Văn Khiết, CN.Nguyễn Thị Bích Hồng, CN.Nguyễn Thị
Nết, CN.Trần Thị Mẫn
Trong khi tốc độ đô thị hóa tại TP.HCM diễn ra nhanh chóng, chủ trương mở rộng nội
thị của TP.HCM kể từ năm 1997 với sự hình thành 5 Quận mới bao gồm Quận Thủ Ðức,
Quận 2, Quận 9, Quận 7 và Quận 12, đã góp phần giúp diện tích nội thành TP.HCM
được mở rộng thêm, với mong muốn thúc đẩy phát triển thành phố theo hướng hiện đại
hóa. Tuy nhiên, sau 8 năm thực hiện, bên cạnh một số thành tựu đã đạt được, 5 quận
mới, nhìn chung vẫn chưa phát triển được như mong muốn. Đề tài “Các vấn đề KT-XH
đặt ra đối với vùng ven trong quá trình đô thị hóa” do Th.S. Dư Phước Tân làm chủ
nhiệm, đã phát triển được một cơ sở lý luận tổng hợp về lý thuyết vùng ven, qua đó
góp phần hỗ trợ công tác quản lý đô thị đựoc hiệu quả hơn, làm rõ một số biến động
KT_XH của 5 Quận mới trong thời gian qua, phát hiện một số tồn tại và các nguyên
nhân cốt lõi, đồng thời đưa ra một số giải pháp mang tính định hướng, trong công tác
quy hoạch và phát triển các Quận mới.
THỰC TRẠNG VÀ TỒN TẠI TRONG PHÁT TRIỂN 5 QUẬN MỚI.
Mặc dù Chính quyền Thành phố đã có nhiều nỗ lực trong quản lý đô thị, tuy nhiên với
tốc độ đô thị hoá khá nhanh, hơn 8 năm qua Thành phố vẫn luôn đương đầu với rất
nhiều thách thức. Các quận thuộc vùng ven nội thành như Tân Bình, Gò Vấp, Bình
Thạnh và Quận 8 - là khu vực có chức năng dự trữ đất đai, dành cho sự phát triển, mở
rộng nội thành - dần dần cũng trở nên "quá tải" kể từ năm 1997. Từ khu dân cư Bàu
Cát, quận Tân Bình, một mô hình đô thị được đánh giá là khá thành công của Thành
phố lúc bấy giờ (vào năm 1995), nhưng qua thời gian cũng dần dần cho thấy không
"bắt kịp” với yêu cầu hiện đại hóa Thành phố Hồ Chí Minh. Việc bố trí khu Công nghiệp
Tân Bình ngay trên địa bàn Quận Tân Bình - trên một khu đất vùng ven của trung tâm
nội thành đã dần dần lộ rõ sự bất hợp lý do khu dân cư đô thị đã phát triển quá nhanh,
đã đan xen với khu công nghiệp quan trọng này. Điều này cho thấy sự mở rộng nhanh
của ranh giới đô thị, đã vượt ra khỏi địa phận vốn có của 8 Quận trung tâm. Cũng chính
từ tốc độ đô thị hoá khá nhanh của các Quận ven, đất đai trở nên hạn hẹp và thành phố
đã quyết định hình thành 5 Quận mới từ năm 1997, vốn là các huyện ngoại thành trước

trọng việc phân kỳ đầu tư (mang tính khả thi) trong quy hoạch, nhất là chưa phân chia
thành các khu vực để kiểm soát sự phát triển trong tiến trình đô thị hóa, tương ứng với
mức độ phát triển kinh tế của từng địa bàn. Do vậy, hầu hết đất đai ở các khu vực nội
thành, vùng ven và ngay cả ngoại thành vẫn phát triển tràn lan, chưa chú trọng đến
việc kiểm soát hay khống chế về mức độ đô thị hóa. Điều này đã dẫn đến sự phát triển
nhiều khu vực tự phát ở các Quận mới, ảnh hưởng đến mục tiêu phát triển bền vững và
hiện đại hóa khu vực bên trong nội thành trung tâm. Sự đầu tư chưa mang tính tập
trung, vẫn còn dàn trãi cho các nơi và do vậy, đã dẫn đến khung hạ tầng chưa đồng bộ
và các khu dân cư vẫn chưa được xây dựng hoàn chỉnh. Từ đó, chưa thể kiểm soát chặt
chẽ kế hoạch sử dụng đất cụng như tốc độ đô thị hóa diễn ra tại đây và kết quả là vẫn
còn hiện tượng đất nông nghiệp bị bỏ hoang hoặc dạng da beo, hoặc bị mua đi bán lại
để đầu cơ, ảnh hưởng đến thị trường bất động sản hiện nay.
Bên cạnh đó, thành phố chỉ đơn thuần dựa vào phương pháp lập quy hoạch chi tiết, là
cơ sở duy nhất để tiến hành quản lý xây dựng của chính quyền địa phương, cũng góp
phần gây ra hiện tượng “quy hoạch treo” tại nhiều địa bàn (theo nhiều chuyên gia,
nguyên nhân vẫn là do chưa có chủ đầu tư, nhưng đã lập QH chi tiết). Nguyên nhân này
đã góp phần dẫn đến quy hoạch không đồng nhất, liên tục thay đổi, ảnh hưởng đến
chất lượng đô thị trong tương lai. Một vì dụ điển hình là Quy hoạch Quận 2 được phê
duyệt trước đây, hoàn toàn không có chung cư cao tầng, với đường nội bộ khoảng 7 m.
Đến nay, định hướng quy hoạch này đã bị thay đổi, với hàng loạt chung cư cao tầng đã
được xây dựng, dẫn đến hệ quả chiều rộng con đường 7 m đã không còn phù hợp.
Ngoài ra, công tác quy hoạch vừa qua hầu như chưa chú trọng lấy ý kiến của dân, nên
dẫn đến nhiều nơi quy hoạch chưa khả thi. Hiện nay mặc dù bước đầu có sửa đổi
phương pháp nhưng vẫn chưa triệt để.
2. Chính sách và quy định của chính quyền chưa cải tiến cho phù hợp:
Mặc dù thế mạnh chủ yếu và cơ bản nhất của 5 Quận mới là vị trí, quỹ đất đai và cảnh
quan thiên nhiên nhưng trong thời gian qua chưa được khai thác đúng mức. Nguyên
nhân bắt nguồn từ:
Do khó khăn từ thủ tục đầu tư còn khá phức tạp góp phần làm ảnh hưởng của các nhà
đầu tư vào kinh doanh địa ốc gặp bế tắc, hạn chế sự phát triển của quận. Do khó khăn

cư đông, lẽ ra phải có số lượng cán bộ và bộ máy tương đối khác so với phường ít dân
v.v....
Chính quyền thành phố dường như cũng chưa nhất quán trong thực thi quy hoạch đề
ra. Trong 5 năm qua mục tiêu phát triển KT-XH của 5 Quận mới là nâng cao điều kiện
văn hóa tại địa phương. Tuy nhiên một số UBND Quận mới có than phiền là khi đề nghị
xây nhà văn hóa tại địa bàn các Quận mới, UBNDTP lại chưa cấp kinh phí để xây dựng.
Nhìn chung, chính quyền thành phố vẫn chưa xây dựng một lộ trình chung phù hợp,
qua đó đảm bảo quy hoạch toàn bộ khu vực 5 Quân mới được thực thi theo quy hoạch
một cách đồng bộ. Điều này đã gây lúng túng cho các địa phương Quận mới, khi triển
khai thực hiện quy hoạch trên địa bàn riêng lẽ.
Mặc dù biến động về KT-XH diễn ra nhanh chóng ở 5 Quân mới, tuy nhiên công tác cập
nhật thông tin, khảo sát tình hình, làm cơ sở cho công tác lãnh đạo điều hành ở Quận
mới, hầu như chưa được quan tâm đúng mức. Một số thông tin, tư liệu trong các lãnh
vực kinh tế xã hội quận (ví dụ: mức sống dân cư, tình hình phân loại nhà ở …) chưa
được thống kê khảo sát định kỳ, làm tư liệu nghiên cứu, chỉ đạo, quản lý, góp phần
nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước trên địa bàn.
THAM KHẢO MỘT SỐ GIẢI PHÁP MANG TÍNH ĐỊNH HƯỚNG
Trên cơ sở 3 nguyên nhân cốt lõi đã được phân tích, một số giải pháp định hướng được
đặt ra cho các Quận mới, có thể tham khảo bao gồm:
1. Giải pháp thứ nhất: Phấn đấu nghiên cứu và cải tiến phương pháp lập quy
hoạch sao cho khả thi và hiệu quả
Để thực hiện được nhiệm vụ này, UBNDTP thành phố có thể xem xét và đổi mới công
tác lập quy hoạch theo các giải pháp định hướng như:
1.1. Đổi mới từ công tác quản lý đô thị theo hướng chú trọng nhiều hơn đến quy hoạch
chiến lược (định hướng chung), trong đó có xây dựng một lộ trình đầu tư hạ tầng mang
tính chất khung sườn đi trước.Thành phố có thể xây dựng một lộ trình đầu tư chung cho
các Quận mới, trong đó xây dựng mạng lưới giao thông cơ bản là rất quan trọng. Nên
xem vùng ven như một tổng thể chung khi xây dựng lộ trình phát triển các cơ sở hạ
tầng mang tính khả thi. Điều này sẽ dẫn đến sự tiết kiệm nguồn lực khi đầu tư hạ tầng
kỹ thuật và xã hội trong các khu dân cư, tráng tình trạng manh mún và trùng lấp, không

là khu vực đã qua giai đoạn đô thị
hóa, đang là khu đô thị trung tâm bao gồm 13 Quận nội thành như Quận 1,3,4,5,6,8,
10,11, Phú Nhuận, Tân Bình, Tân Phú, Gò vấp, Bình Thạnh. Đây là khu vực cần tiếp tục
khuyến khích đô thị hóa theo hướng chỉnh trang và hiện đại hóa. Riêng Quận 8, tân
bình, Gò Vấp và Bình Thạnh, trước đây có thể xếp vào khu vực đô thị hóa đã TB,GV và
BT
(2) Khu vực đô thị hóa (hay còn gọi vùng ven đô):
là khu vực đang trong quá
trình đô thị hóa, bao gồm chủ yếu 5 Quận mới (Quận 2,7,9,12 và Thủ đức) và Quận
Bình Tân. Khu vực này còn một số nơi còn mang đặc điểm bán thôn bán thị, nhưng
đang xảy ra tốc độ đô thị hóa rất nhanh. Do vậy, khu vực này có thể gọi là khu vực
kiểm sóat đô thị hóa. Các họat động đầu tư xây dựng phải được giám sát chặt chẽ,
tránh để xảy ra tình trạng phát triển tự phát, sau này chỉnh trang lại rất tốn kém.
(3) Khu vực ngoại thành (hay ngoại ô):
là khu vực có diện tích đất nông nghệip
còn nhiều, bao gồm các Huyện như Huyện Củ Chi, Hóc Môn, Bình Chánh, nhà Bè và
Duyện hải. Đây là khu vực giới hạn tối đa đô thị hóa, cần hạn chế tối đa sự phát triển
đô thị tại khu vực này.
Như vậy, theo lý thuyết về 3 khu vực như vậy, khu vực vùng ven là khu vực nằm tiếp
giáp giữa khu đô thị đang đô thị hóa mạnh và khu hạn chế tốc độ đô thị hóa. Theo
phương hpáp quy hoạch và quản lý như vậy, sẽ tập trung đầu tư trọng điểm vào khu
vực vùng ven (các Quận mới) và hạn chế phát triển đô thị ra xa hơn như khu vực ngọai
thành. Sau một thời gian, khu vực các Quận ven sẽ tiếp tục trở nên quá tải và khi đó
các vùng đất dự trữ ở khu vực ngọai thành sẽ tiếp tục cung ứng cho quá trình mở rộng
nội thị ra xa hơn.
2. Giải pháp thứ hai: Nghiên cứu và ban hành một số quy định đặc thù và linh
họat và tạo động lực cho 5 Quận mới.
2.1. Có thể nghiên cứu và cải tiến thêm về thủ tục đầu tư khi giao cho các nhà đầu tư
bất động sản tại các Quận mới. Do đặc điểm của các Quận vùng ven, là nơi cung ứng
quỹ nhà cho thành phố, việc cải tiến quy trình thủ tục cần được nhanh gọn, tạo điều