1
THUYÊN TẮC PHỔI
(PULMONARY EMBOLISM ;
VENOUS THROMBOEMBOLISM; ACUTE PULMONARY
THROMBOEMBOLISM
Hoa Kỳ : 500000- 600000/ năm
150000- 200000/ năm
Tần suất tử vong : 1/1000 dân- Tăng gấp 2
mỗi 10 tuổi
PGS- TS PHẠM NGUYỄN VINH
VIỆN TIM TP. HCM
2
SINH LÝ BỆNH
¾ Virchow (1856): - Tổn thương khu trú thành mạch
- Tình trạng tăng đông
-Ứtrệïtuầnhoàn
¾ Tình trạng tăng đông (td: ↓ Protein S, ↓ Protein C,
↓ Anti Thrombin III)
¾ Các tình trạng mắc phải có thể làm nặng huyết
khối TM
¾ Hậu quả sinh lý bệnh của thuyên tắc phổi
THUYÊN TẮC PHỔI
3
CÁC TÌNH TRẠNG TĂNG ĐÔNG
PHỐI HP VỚI HUYẾT KHỐI TĨNH MẠCH
Tình trạng tăng đông Nghiên cứu Nhận xét
Biến chủng di thể yếu tố V Bertina Ridker Thay thế Arginine 506 của yếu
tố V bằng Glutamine ; dẫn đến
yếu tố V kháng được sự bất hoạt
của Protein C hoạt hóa (yếu tố
V Leiden)

(N = 141) (%) (N = 277) (%) (N = 439) (%)
Protein C 4 3 2
Protein S 5 2 2
Antithrombin 3 1 1
Plasminogen 2 1 0,5
THUYÊN TẮC PHỔI
6
CÁC TÌNH TRẠNG MẮC PHẢI CÓ THỂ
LÀM NẶNG HUYẾT KHỐI TM
+ Phẫu thuật/Bất động/Chấn thương
+ Béo phì
+ Tuổi cao
+ Thuốc viên ngừa thai/Thai kỳ/ Hậu sản
+ Ung thư (đôi khi là adenocarcinoma tiềm ẩn)
và hóa trò ung thư
+ TBMMN/Tổn thương tủy sống
+ Cathéter trung tâm đặt lâu
THUYÊN TẮC PHỔI
7
SINH LÝ BỆNH CỦA RỐI LOẠN
CHỨC NĂNG THẤT PHẢI/THUYÊN TẮC PHỔI
↑ áp lực ĐMP
↑ hậu tải TP
↑ sức căng thành
mạch
↓ Cung lượng TP
↓ cung cấp O
2
TP
↓ tiền tải TT

)53
- Ho 53 - Mạch > 100/ph 44
- Khái huyết 30 - Sốt > 37
o
8 C 43
- Mồ hôi 27 - Viêm tónh mạch 32
- Ngất 13 - Tiếng ngựa phi 34
-Phù 24
-Âmthổi 23
- Tím tái 19
•TL: Am J Med 62: 355-360
,
1977
THUYÊN TẮC PHỔI
9
BIỂU HIỆN LÂM SÀNG
Tần suất triệu chứng của 117 bệnh nhân TTP trưóc đó
không có bệnh tim phổi
TC/CN Tần suất % TC/TT Tần suất (%)
- Khó thở 73 - Thở nhanh (>20 lần/phút) 70
- Đau ngực 66 - Ran 51
kiểu màng phổi
- Ho 37 - Tim nhanh (>100/ph) 30
- Phù cẳng chân 28 - T4 24
- Đau cẳng chân 26 - T2 ↑ (P
2
)23
- Khái huyết 13 - Biểu hiện lâm sàng của 11
huyết khối TM sâu
- Hồi hộp 10 - Toát mồ hôi 11

chức năng TP
•Ồ ạt Khó thở, ngất, tím, có Heparin và thuốc
hạ HA kéo dài ; nghẽn tan cục máu hoặc
> 50% ĐM phổi can thiệp cơ học
•Vừa đến nhiều HA bình thường ; > 30% có - nt-
tổn thương ở xạ ký phổi
•Ít đến vừa HA bình thường không Heparin
•Nhồi máu phổi Đau ngực kiểu màng phổi; hiếm Heparin và kháng
khái huyết ; tiếng cọ màng viêm không Steroid
phổi ; hình ảnh đặc phổi ;
thuyên tắc ngoại vi
TL: Atlas of Heart Disease ; Current Medicine 1995. Vol III, p 7.1- 7.112
THUYÊN TẮC PHỔI
12
BIỂU HIỆN LÂM SÀNG
Sáu hội chứng của Thuyên tắc phổi cấp (2)
Hội chứng Biểu hiện Rối loạn Điều trò
chức năng TP
•Thuyên tắc Thuyên tắc hệ thống hiếm thay đổi
ngược dòng đột ngột (TD : TBMMN)
•Thuyên tắc Thường gặp nhất : khí, mỡ, hiếm nâng đỡ
không do mảnh bướu, nước ối
huyết khối
TL: Atlas of Heart Disease ; Current Medicine 1995. Vol III, p 7.1- 7.12
THUYÊN TẮC PHỔI
13
CHẨN ĐOÁN
X Lâm sàng: không đặc hiệu
X CLS: - ECG
- Siêu âm mạch máu, siêu âm tim

+ Điện thế thấp ở chuyển đạo chi
+ Sóng T đảo ở DIII và aVF hoặc ở V1-V4
TL: Am J Cardiol 73: 298,1994
THUYÊN TẮC PHỔI
16
CHẨN ĐOÁN
Biểu hiện trên Xquang ngực của Thuyên tắc phổi
Dấu hiệu Tần suất %
•Bình thường 15 - 30
•Bất thường
- Cơ hoành nhô cao một bên 25 – 26
-Bóngmờ
Nhồi máu 10
Xuất huyết 50
- Tràn dòch màng phổi 40 – 50
-DãnĐMP 15 –20
- Xẹp phổi 20
- Giảm tưới máu phổi khu trú 15 – 50
•TL: Mayo Clinic Practice of Cardiology Mosby 1996, p. 1837- 1851
THUYÊN TẮC PHỔI
17
CHẨN ĐOÁN :
SIÊU ÂM TĨNH MẠCH VÀ ĐO KHÍ MÁU ĐỘNG MẠCH
+ Siêu âm TM : tìm huyết khối TM sâu (50%)
(TM không đè bẹp được)
+ Khí máu ĐM : không giúp chẩn đoán
THUYÊN TẮC PHỔI
18
CHẨN ĐOÁN
DẤU HIỆU SIÊU ÂM CỦA THUYÊN TẮC PHỔI

QUI TRÌNH CHẨN ĐOÁN THUYÊN TẮC PHỔI
TẠI BRIGHAM AND WOMEN’S HOSPITAL
Xquang ngực/trắc nghiệm nhanh D-Dimer ELISA
Âm nghiệm Dương
Ngưng
- Xạ ký phổi
hoặc
- CT xoắn ốc ngực
Bình thường/gần
bình thường
Trung gian
Khả năng mắc bệnh cao
ngưng
Siêu âm
Điều trò
Âm nghiệm Dương
nghiệm
Chụp ĐMP Điều trò
THUYÊN TẮC PHỔI
TL : Heart Disease, WB Saunders Co
6th 2001, p.1896
21
QUI TRÌNH CHẨN ĐOÁN THUYÊN TẮC PHỔI
TRONG ĐIỀU KIỆN HIỆN NAY Ở VN
Bệnh sử - khám thực thể - ECG
- Xquang ngực
-Siêuâmtim +
D-dimer ELISA
- Siêu âm mạch máu
Không nghi ngờ có

Lượng đònh nguy cơ
TTP nhẹ hay vừa ;
chức năng TP bình thường
Huyết áp thấp và/hoặc giảm
động thất phải
Chỉ dùng kháng đông
Kháng đông
Thuốc tan cục máu
Can thiệp cơ học
Lọc trong TMC dưới
Gỡ bỏ cục máu
thuyên tắc
* Catheter
* Phẫu thuật
TTP : thuyên tắc phổi
TMC : Tónh mạch chủ
TP : Thất phải
THUYÊN TẮC PHỔI
25
ĐIỀU TRỊ BẰNG KHÁNG ĐÔNG
Bảng chỉ dẫn của “Raschke” giúp sử dụng
Heparin theo cân nặng
Sự thay đổi Liều lượng heparin
•Liều Heparin đầu tiên 80 đv/kg/bolus, sau đó 18 đv/kg/giờ
•aPTT < 35 giây (< 1,2 x chứng) 80 đv/kg/bolus sau đó tăng liều
TTM 4đv/kg/giờ
•aPTT 35 – 45 giây (1,2 –1,5 x chứng) 40 đv/kg/bolus, sau đó tăng liều
TTM 2 đv/kg/giờ
•aPTT 46 – 70 giây (1,5 – 2,3x chứng) không thay đổi
•aPTT 71 – 90 giây (2,3 – 3 x chứng) giảm TTM 2 đv/kg/giờ