Bệnh Lao - Phần I
Bác Sĩ Nguyễn Thị Nhuận
Vài tuần qua (thời gian viết bài), dư luận thế giới xôn xao về một anh luật sư trẻ tuổi
mang chứng bệnh lao nguy hiểm vì do một loại vi trùng lao chống lại tất cả các thuốc
chữa hiện có. Anh làm xôn xao dư luận vì tuy mang chứng bệnh hiểm nghèo như vậy,
anh vẫn cãi lời bác sĩ đi du lịch lung tung qua nhiều nước và mới cưới vợ. Anh cho biết
có lẽ anh đã lây bệnh lao này từ chuyến viếng thăm Việt Nam năm 2006. Có thể lắm, vì
bệnh lao ở Việt Nam là một bệnh rất thông thường và đa số người mắc bệnh thuộc thành
phần nghèo khổ và lao lực quá mức, lại không có điều kiện chữa chạy tới nơi tới chốn
khiến vi trùng dễ chống lại thuốc trụ sinh. Không chỉ ở Việt Nam, bệnh lao hoành hành
khắp thế giới và mỗi năm giết hại gần 2 triệu người. 1/3 dân số thế giới bị nhiễm lao và
cứ mỗi giây là có một người mới mắc bệnh.
Triệu chứng
Chúng ta có thể nhiễm vi trùng lao trong người nhưng nhờ hệ miễn nhiễm, chúng ta
không bị bệnh. Cần phân biệt 2 dạng nhiễm trùng lao:
-Nhiễm lao: Còn gọi là bệnh lao ngầm (latent) không gây ra triệu chứng gì cả và cũng
không gây lây nhiễm.
-Bệnh lao thực sự: Nạn nhân có những triệu chứng bệnh thực sự và có thể lây cho người
khác. Tuy nhiên, dù có bệnh, nhiều người vẫn không có triệu chứng nhiều năm khiến gây
ra nhiều tổn hại cho cơ thể và lây cho người khác.
Hệ miễn nhiễm của chúng ta bắt đầu tấn công con vi trùng lao khoảng 2 tới 8 tuần sau khi
ta bị nhiễm vi trùng lao. Đôi khi vi trùng bị giết chết hết và nạn nhân khỏi bệnh hoàn
toàn. Trong những trường hợp khác, vi trùng vẫn tồn tại trong cơ thể dưới dạng thụ động
và không gây ra triệu chứng nào cả. Trong những trường hợp khác nữa, nạn nhân có thể
mắc bệnh thực sự ngay lần đầu nhiễm vi trùng lao.
Những triệu chứng của bệnh lao thực sự (active) gồm có:
-Ho kéo dài hơn 3 tuần lễ, có thể ra đờm có mầu hoặc có máu.
-Xuống cân không do ăn kiêng
-Mệt mỏi thường xuyên
-Sốt nhẹ thường xuyên
-Ra mồ hôi ban đêm

mà nhân chính giữa là một đám chất nhầy. Lâu dần, những cục hạch này có thể vỡ ra và
chất nhầy trong có chứa vi trùng lao chảy vào cuống phổi tạo thành những lỗ hổng
(cavities) trong phổi. Lúc này, bệnh nhân đang mắc bệnh lao thực sự (active). Những lỗ
hổng này được tiếp xúc với dưỡng khí rất nhiều nên trở thành môi trường lý tưởng cho vi
trùng sống mạnh và gia tăng số lượng. Vi trùng sẽ lan tới toàn phổi và những bộ phận
khác của cơ thể.
Bệnh lao thực sự rất nguy hiểm và có thể lây lan - Bệnh nhân bệnh lao thực sự thường là
thấy không khỏe và có những triệu chứng kể trên. Tuy nhiên, người ta có thể vẫn đang
mang bệnh lao thực sự mà không có triệu chứng gì cả và vì vậy có thể lây bệnh cho
người khác khi họ ho, hắt xì hay nói chuyện. Nếu không được chữa, đa số các bệnh nhân
có bệnh lao thực sự sẽ chết. Những người sống sót có thể vẫn phải bị những triệu chứng
kinh niên như đau ngực, ho ra máu hoặc hệ miễn nhiễm làm việc trở lại và bệnh lao lùi
bước.
Đôi khi người ta có thể bị bệnh lao thực sự rất nhiều năm sau khi bị nhiễm lao. Bệnh lao
thực sự sẽ xẩy ra khi hệ miễn nhiễm của người bệnh không còn đủ sức giữ những con vi
trùng lao trong dạng “ngủ” nữa và chúng tràn ra ngoài bức tường giữ chúng. Bệnh sẽ xẩy
ra khi người bệnh ở vào một trong những trường hợp sau: tuổi già, nghiện rượu hay ma
túy, thiếu dinh dưỡng, đang trị liệu hóa học, uống những thuốc như steroid lâu năm, bị
những bệnh như HIV/AIDS. 1 trong 10 người nhiễm lao sẽ trở thành bệnh lao thực sự
một lúc nào đó trong đời họ. Năm đầu tiên là năm dễ bị bệnh nhất. Nhưng bệnh có thể
không xuất hiện cho đến vài chục năm sau.

Bệnh Lao - Phần II

Tại sao bệnh lao đang xẩy ra nhiều hơn ở Mỹ?
Tại nước Mỹ, con số người bị lao giảm dần từ những năm 1940 và 1950, phần lớn là nhờ
sự công hiệu của những thuốc trụ sinh chống lao và cũng nhờ hệ thống y tế công cộng
hiệu quả. Tuy nhiên, bệnh này vẫn còn là một vấn nạn lớn. Hằng triệu người Mỹ bị
nhiễm lao mà không có triệu chứng gì cả, một số những người này sẽ trở thành có bệnh
lao thực sự. Trên thế giới, vấn đề còn trầm trọng hơn nhiều. 1 phần 3 dân số địa cầu bị

lão
- Du lịch quốc tế
Khi nào nên đi khám bệnh?
- Nên đi khám bệnh ngay khi bạn có những triệu chứng như sốt nhiều ngày, xuống cân
không có nguyên do rõ rệt, ra mồ hôi ban đêm. Những triệu chứng này có thể là của bệnh
lao nhưng cũng có thể do các bệnh khác. Bác sĩ cần làm thử nghiệm để định bệnh.
Ngay cả khi bạn không có triệu chứng, nếu bạn ở vào trong những trường hợp sau, bạn
cũng nên đi thử phản ứng lao (TB skin test):
- Mắc bệnh HIV
- Thân cận hằng ngày với người đang bị lao thực sự (active TB)
- Làm việc chỗ đông người và không thoáng khí
Phản ứng da của bệnh Lao
Phản ứng Mantoux được coi là chính xác nhất để thử xem một người có bị nhiễm lao
chưa. Bác sĩ sẽ chích vào da bạn 0.1 cc thuốc PPD tuberculin tức chất lấy từ vi trùng lao.
Sau 48 tới 72 giờ, kết quả được đọc. Bênh nhân có phản ứng dương khi vết chích bị sưng
đỏ lên, tức có phản ứng với chất tuberculin do trước đó bệnh nhân đã từng có nhiễm lao.
Tuy nhiên, thử nghiệm này cũng không phải là hoàn hảo vì có thể bị dương hay âm “giả”.
Dương “giả” là khi bệnh nhân bị nhiễm những vi trùng mycobacteria khác hơn là TB
hoặc đã được chích ngừa lao BCG, một loại chủng ngừa thường được dùng ở những nước
có chỉ số nhiễm lao cao (như Việt Nam) nhưng không được dùng ở Mỹ.
Nếu bạn có phản ứng dương tính, bạn sẽ được cho đi chụp hình phổi. Hình quang tuyến
phổi có thể cho thấy những chấm trắng là nơi các vi trùng lao được quây lại trong “bức
tường”. Nó cũng có thể cho thấy những cục đặc hay rỗng trong phổi do lao active gây ra.
Nếu hình phổi cho thấy có những vết kể trên, bạn sẽ được cho đi cấy vi trùng lao từ chất
đờm lấy trong bao tử của bạn. Sau khi cấy ra vi trùng lao, vi trùng này sẽ được thử
nghiệm xem hợp với thuốc nào và chống thuốc nào để có thể chữa trị hữu hiệu.
Nếu bạn có phản ứng âm tính, tức vết chích hoàn toàn không sưng đỏ, có nghĩa bạn chưa
từng bị nhiễm lao. Tuy nhiên, có những trường hợp bệnh nhân đang bị lao thực sự nhưng
lại có phản ứng da âm tính. Lý do gồm có:
- vừa mới nhiễm lao nên cơ thể chưa có phản ứng. Phải chờ 8 đến 10 tuần. Có thể cần

đủ, và bệnh nhân bị bắt buộc phải nghỉ ngơi. Tất cả những phương cách này được tin là
sẽ làm phổi lành bệnh mau chóng. Ở cách ly như vậy còn có lợi là ngăn ngừa được sự lây
lan của bệnh.
Tuy nhiên, ngày nay, thuốc men là phương cách chữa bệnh chính. Bệnh nhân được cho
uống trụ sinh chống lao từ 6 tới 12 tháng, tùy theo tuổi, sức khỏe tổng quát, kết quả của
các thử nghiệm vi trùng và tùy theo nạn nhân bị nhiễm lao hay bệnh lao thực sự.
Chữa nhiễm lao:
Nếu bạn chỉ bị nhiễm lao mà không có bệnh lao thực sự, có thể bạn sẽ được cho uống
thuốc “ngừa” để giết hết những vi trùng lao dưới dạng “ngủ” và sau này có thể biến thành
bệnh thực sự. Bạn phải uống thuốc izoniazide mỗi ngày trong từ 6 tới 9 tháng. Thuốc này
có thể gây ra nguy hiểm cho gan, bạn cần được thử nghiệm thường xuyên để phát giác
sớm biến chứng về gan. Nên tránh thuốc Tylenol và rượu là những thứ hại cho gan.
Chữa bệnh lao thực sự:
Nếu bạn được định bệnh là mắc lao thực sự, bạn sẽ được cho uống 4 thứ thuốc:
isoniazide, rifampin, ethambutol và pyrazinamide. Sau đó bác sĩ có thể đổi thuốc tùy theo
kết quả thử nghiệm vi trùng của bạn nhưng bạn vẫn phải tiếp tục uống nhiều thứ thuốc
một lúc. Sau một vài tháng, có thể ngưng một hay hai thứ thuốc tùy theo tiến triển của
bệnh. Các thuốc này có thể được tổng hợp thành 1 viên thuốc. Đôi khi bạn có thể phải
nằm bệnh viện 2 tuần cho đến khi chắc chắn là bạn không còn khả năng lây nhiễm cho
người khác.
Cần phải được chữa đầy đủ
Vi trùng lao mọc rất chậm, do đó sự chữa trị bệnh lao thực sự phải kéo dài từ 6 tới 12
tháng. Sau vài tuần, bạn không còn khả năng lây nhiễm và sẽ cảm thấy dễ chịu hơn. Tuy
nhiên, bạn cần phải uống đầy đủ thuốc đúng như lời dặn của bác sĩ và phải uống hết
thuốc. Ngưng thuốc sớm hoặc bữa uống bữa không sẽ làm vi trùng kháng thuốc, rất khó
chữa. Những vi trùng kháng thuốc này có thể gây ra tử vong, nhất là cho những người đã
sẵn có hệ miễn nhiễm kém.
Đôi khi, để chắc chắn là bệnh nhân uống đủ thuốc, bác sĩ sẽ áp dụng phương pháp DOTS
(directly observed therapy short course) tức người y tá sẽ đến tận nhà cho bạn uống thuốc
mỗi ngày.