1
Nhận thức về nhân cách người cha của trẻ chưa
thành niên phạm pháp trường giáo dưỡng số 2
Ninh Bình

Lê Thu Trà

Trường Đại học Khoa học xã hội và nhân văn; Khoa tâm lý học
Chuyên ngành: Tâm lý học; Mã số: 60.31.80
Người hướng dẫn: PGS.TS Nguyễn Thị Minh Hằng
Năm bảo vệ: 2011

Abstract. Nghiên cứu các vấn đề lý luận và phương pháp luận về nhận thức khái niệm
nhận thức, trẻ vị thành niên phạm pháp (khái niệm, các đặc điểm tâm sinh lý…). Nghiên
cứu nhận thức của trẻ trong trường giáo dưỡng về nhân cách người cha và các yếu tố ảnh
hưởng tại Trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình. Trên cơ sở kết quả nghiên cứu đưa ra một
số gợi ý đối với nhà trường giáo dưỡng, gia đình và đối với các em học sinh trường giáo
dưỡng về việc giáo dục trẻ chưa thành niên phạm pháp.

Keywords. Trẻ vị thành niên; Phạm tội; Nhân cách; Tâm lý học

Content.

MỞ ĐẦU
1. Lý do chọn đề tài
- Trong những năm gần đây tình hình phạm pháp hình sự nói chung có nhiều diễn biến phức tạp.
Trước tình hình chung đó tội phạm của người chưa thành niên cũng không tách khỏi quy luật
chung của tội phạm hình sự. Diễn biến về tội phạm của người chưa thành niên trong những năm
qua cũng hết sức phức tạp, tăng cả số lượng, tính chất và mức độ nghiêm trọng.
- Trong mỗi gia đình, hình ảnh người cha, người mẹ có tác động mạnh mẽ đến tâm tư, tình cảm

+ Về mặt ý chí, uy quyền.
- Về khách thể nghiên cứu: Đề tài chỉ nghiên cứu trẻ phạm pháp đang sống và học tập trong
trường giáo dưỡng số 02 Ninh Bình.
7. Giả thuyết khoa học
- Nhận thức về nhân cách của người cha của trẻ có nhiều nét thiếu tích cực. Nhận thức này có
ảnh hưởng đến lòng yêu quí, kính trọng của trẻ dành cho cha và ảnh hưởng một phần đến hành
động phạm tội của trẻ.
- Nhận thức về nhân cách người cha của trẻ trong trường giáo dưỡng số 02 Ninh Bình có chịu
ảnh hưởng nhiều bởi các yếu tố: thái độ của các thành viên trong gia đình đối với người cha, thái
độ của những người xung quanh đối với người cha, hoàn cảnh gia đình, mức độ tình cảm mà người
cha thể hiện với trẻ.
8. Phƣơng pháp nghiên cứu.
- Phương pháp nghiên cứu tài liệu
- Phương pháp điều tra bằng bằng hỏi:
- Phương pháp trắc nghiệm
- Phương pháp phỏng vấn sâu:

3
- Phương pháp xử lý số liệu trên phần mềm SPSS 16.0
- Phương pháp hoàn thiện câu
Chƣơng 1. Cơ sở lý luận của đề đề tài
1.1. Vài nét lịch sử nghiên cứu vấn đề
1.1.1. Các nghiên cứu ở nước ngoài
Vấn đề trẻ em phạm tội với những đặc trưng tâm lý, nhân cách đã được nhiều tác giả quan tâm
nghiên cứu. Theo David P.Farrington (1996), tính hiếu động và tính hay bốc đồng là những nét tính
cách quan trọng nhất của trẻ giúp cho việc phán đoán khả năng phạm tội sau này. Ông đã tiến hành
điều tra tại Thụy Điển cho thấy, các em học sinh bị giáo viên nhận xét là hiếu động ở độ tuổi 13 thì
thường phạm các tội có sử dụng bạo lực cho đến độ tuổi 26. Ngoài ra ông còn tiến hành nghiên
cứu trí tuệ của trẻ chưa thành niên phạm tội. Cuộc điều tra ở Thụy Điển cho thấy, trẻ được kiểm tra
nếu thiểu năng trí tuệ lúc 3 tuổi thì sẽ có nguy cơ phạm tội cao cho tới độ tuổi 30. Nghiên cứu ở

tội mà nhân cách của các em bị giảm sút nghiêm trọng.
Theo tác giả Trần Trọng Thủy, ở phần lớn các thiếu niên phạm pháp, phẩm chất
tiêu cực chiếm ưu thế trong cấu trúc nhân cách, đó là: thiếu quyết tâm, vô trách nhiệm, hay
bắt chước một cách mù quáng, thô lỗ, gây gổ.
Trong quá trình nghiên cứu của mình, tác giả Nguyễn Duy Xi là một nhà tâm lý
học làm công tác quản lý trại giam của Bộ Công An đã đưa ra một số nhận xét cơ bản về
đặc điểm tâm lý của trẻ em làm trái pháp luật như sau:
- Về trí tuệ, ở trẻ làm trái pháp luật có sự phát triển chậm, tư duy trừu tượng kém hơn trẻ
bình thường, không biết phân tích đánh giá đúng một số hiện tượng mà nặng về tư duy cụ
thể thực dụng và rất khéo léo “mưu trí” trong thực hiện hành vi trái pháp luật như kỹ xảo
ăn cắp, móc túi, che dấu, đối phó với sự theo dõi phát hiện của nhà chức trách”
- Về hứng thú, ham muốn của các em thường nặng về vật chất tầm thường, thấp hèn, thậm
chí kỳ quặc. Các em không còn hứng thú học tập, hiểu biết như trẻ bình thường, thích đua
đòi, ăn chơi như người lớn (có 82% nghiện thuốc lá, 70% uống bia rượu, 72% nghiện cafe,
chè.
- Về tình cảm, thiếu bền vững, thay đổi dễ dàng, nhanh chóng, nhưng lại mạnh mẽ. Tình
cảm có tính rung động cao, dễ bị kích động, bồng bột, sôi nổi là đặc trưng cơ bản của tình
cảm ở trẻ em làm trái pháp luật.
- Về tính cách, nét tính cách đặc trưng là các em muốn vươn lên làm người lớn, muốn hoạt
động để thử sức và có xu hướng bắt chước cái xấu của người lớn. Có tính độc lập và tự
trọng cao, nên nếu bị chửi rủa, đánh mắng, xúc phạm thì các em thường có phản ứng quyết
liệt, chống trả lại hoặc nảy sinh tiêu cực bỏ nhà đi lang thang, tỏ ra bất cần đời.
Nghiên cứu của tác giả Phạm Minh Hạc cùng các cộng sự Nguyễn Hải Khoát, Phạm
Thị Đức, Nguyễn Hồi Loan và tổ công tác của trường phổ thông Công nông nghiệp đi sâu
tìm hiểu nguyên nhân dẫn đến hành vi phạm pháp ở người chưa thành niên. Kết quả nghiên
cứu đã chỉ ra “ giao tiếp nhóm (có quan hệ trong nhóm bạn bè) có thể là nguyên nhân khá
cơ bản và rất trực tiếp đưa đứa trẻ tới hành vi phạm pháp, với những trẻ này, giao tiếp
nhóm không hướng trẻ vào hoạt động học tập mà hướng trẻ vào hoạt động nhằm thỏa mãn
nhu cầu vật chất.
Nhìn chung các công trình nghiên cứu trong và ngoài nước đều khẳng định môi

giác.
+ Tính độc lập là phẩm chất ý chí cho phép con người quyết định hành động theo
những quan điểm riêng của mình.
+ Tính quyết đoán đó là khả năng đưa ra nhưng quyết định kịp thời, rất khoát trên
cơ sở tính toán cân nhắc kỹ càng chắc chắn.
+ Tính kiên cường nói lên cường độ của ý chí cho phép con người có những quyết
định đúng đắn kịp thời trong những hoàn cảnh khó khăn.
+ Tính dũng cảm khả năng sẵn sang nhanh chóng vươn tới mục đích bất chấp khó
khăn nguy hiểm.

6
+ Tính tự kiềm chế, tự chủ là khả năng và thói quen kiểm tra hành vi làm chủ bản
thân, kìm hãm những hành động cho là không cần thiết hoặc có hại trong trường hợp cụ
thể.
- Mặt uy quyền của nhân cách người cha:
+ Địa vị xã hội, khả năng làm trụ cột về kinh tế trong gia đình
+ Khả năng giải quyết các tình huống khó khăn trong gia đình
+ Tình yêu thương con cái, trách nhiệm với gia đình
+ Cách thức nuôi dạy, chăm sóc và giáo dục con cái phù hợp
+ Kiến thức phong phú, hiểu biết xã hội sâu rộng
+ Ứng xử tốt với mọi người xung quanh
+ Uy tín đối với con cái
+ Uy tín đối với những thành viên trong gia đình
+ Uy tín đối với những người xung quanh
* Khái niệm trẻ phạm tội và trẻ trong trường giáo dưỡng
Ở Việt Nam, khái niệm người chưa thành niên phạm tội được hiểu “là người thuộc
lứa tuổi chưa thành niên có hành vi vi phạm vào các quy định của Bộ luật hình sự và họ
phải chịu trách nhiệm hình sự về hành vi của mình theo qui định của pháp luật hình sự
nước CHXHCNVN”.
Trong trường giáo dưỡng là nơi thực hiện biện pháp xử lý hành chính đối với

muốn. Sau đó dựa trên những biểu hiện của nội dung tranh vẽ về độ lớn, các chi tiết người,
về các các thành viên trong gia đình và cảnh vật mà các em vẽ thêm chúng tôi đưa ra một
số nhận xét về những khía cạnh nhận thức, cảm xúc về người cha của các em.
2.1.4. Phương pháp phỏng vấn sâu:
Tiến hành 2 lần:
- Giai đoạn 1: Phỏng vấn sâu một số trẻ em, cán bộ quản giáo, đọc tài liệu để xây
dựng một bộ bảng hỏi hợp lý.
- Giai đoạn: Sau khi đã có kết quả nghiên cứu bằng bảng hỏi và trắc nghiệm, chọn
một số ca điển hình để phỏng vấn sâu.
2.1.5. Phương pháp thống kê toán học
Số liệu của phần điều tra được xử lý bằng chương trình thống kê SPSS 16.0 với
các nội dung như: xử lý số liệu %, mã hóa lại các biến, tính hệ số tương quan.
2.1.6. Phương pháp hoàn thiện câu
Chúng tôi đưa ra các câu với mệnh đề chưa hoàn thiện để các em hoàn thiện các câu này.
CHƢƠNG 3. KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
3.1. Nhận thức về nhân cách ngƣời cha nói chung của trẻ vị thành niên phạm pháp
Trong môi trường gia đình, người cha đóng vai trò không thể thay thế trong việc rèn luyện đạo
đức lối sống, nhân cách cho trẻ. Nhận thức về nhân cách người cha nói chung được đề tài quan
tâm tìm hiểu ở các khía cạnh đạo đức, ý chí và uy quyền của người cha trong gia đình.

8
“Theo em, người bố có nhân cách là người như thế nào?” là câu hỏi đầu tiên mà bảng hỏi
đưa ra. Vì đây là câu hỏi mở về nhân cách người cha nói chung nên câu trả lời của các em cũng
khá đa dạng, phong phú thể hiện cách nhìn nhận nhân cách người cha ở nhiều khía cạnh của các
em.
- Theo em, người bố có nhân cách là người bố biết chăm sóc, thương yêu, quan tâm đến
gia đình (phiếu số 58)
- Theo em, người bố có nhân cách là người có nhân cách sống và là một điểm tựa cho gia
đình (phiếu số 123)
- Người bố có nhân cách là người biết tôn trọng mọi người trong gia đình, luôn luôn là

Ninh Bình, có thể nhận thấy nhận thức của các em học sinh tại đây về cuộc sống nói chung và về
nhân cách nói chung chưa có sự phong phú sâu sắc. Chính vì thế, để các em có thể hiểu tường
tận về nhân cách người cha là điều không thể. Rất có thể đó cũng là lý do khiến câu trả lời về
nhân cách người cha nói chung chưa phong phú và có tỷ lệ không cao.
Để có thể cụ thể hóa nhận thức của trẻ về nhân cách người cha theo từng mặt như đã đề
cập ở trên, câu 2 trong bảng hỏi là: “Theo em, người bố có đạo đức là người như thế nào?”.

9
Cũng như câu hỏi trên, kết quả thu được từ câu hỏi này cũng khá đa dạng và thường thể hiện
nhận thức của trẻ ở các hành động, tình huống cụ thể. Dưới đây là một số câu trả lời của các em:
- Theo em, người bố có đạo đức là: khi nói chuyện phải có trên dưới và nói nhẹ nhàng,
không nói xấu người khác, và ăn nói rất khiêm tốn, nói chuyện thẳng thắn và đúng (phiếu
số 98)
- Theo em người bố có đạo đức là là người sống chan hòa, biết yêu thương gia đình, lịch
sự, nhã nhặn với mọi người trong gia đình, không dùng những hình phạt khi con cái mắc
lỗi (phiếu số 56).
- Là người luôn quan tâm, giúp đỡ và tôn trọng mọi người xung quanh và luôn hướng về
một mục đích tốt (phiếu số 5)
- Người bố có đạo đức là người bố luôn thương yêu con, con làm sai bố không mắng chửi,
đánh đập mà bảo con rất nhẹ nhàng (phiếu số 18).
Nhằm đánh giá được chính xác hơn nữa nhận thức của các em học sinh trường Giáo
dưỡng số 2 Ninh Bình về đạo đức người cha, câu trả lời của các em được thống kê và phân chia
thành từng khía cạnh cụ thể trong mặt đạo đức. Dưới đây là bảng số liệu từ những nội dung này:
Bảng 2. Nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về đạo đức ngƣời cha
STT
Các biểu hiện mặt đạo đức ở ngƣời cha
SL
TL
1
Có thái độ tích cực, tôn trọng mọi người xung quanh


10
của các em học sinh trường giáo dưỡng số 2 Ninh Bình đạo đức trước tiên thể hiện ở những cách
hành xử có văn hóa trong chính cuộc sống của mình. Qua đó cũng có thể thấy được nhận thức
của các em về mặt đạo đức thường thể hiện trước tiên ở những biểu hiện cư xử có thể quan sát,
cảm nhận trực tiếp hàng ngày. Điều này cũng phản ánh đặc điểm nhận thức của các em về đạo
đức nói riêng và nhân cách người cha nói chung còn chưa có sự sâu sắc, đầy đủ.
Từ sự phân tích nhận thức của trẻ em phạm pháp trong trường Giáo dưỡng số 2 Ninh
Bình, có thể thấy nhận thức của các em về đạo đức còn đơn giản, cảm tính. Điều đó một mặt thể
hiện trong việc các nội dung các em trả lời không có tỷ lệ cao, mặt khác thể hiện trọng việc các
em quan niệm đạo đức chủ yếu từ những nội dung, hành vi ứng xử có thể quan sát, cảm nhận
trực tiếp hàng ngày. Để có cái nhìn chính xác đầy đủ hơn nữa nhận thức của các em về nhân
cách người cha nói chung, cần tiếp tục tìm hiểu quan nhận thức của các em về mặt ý chí và uy
quyền của người cha.
Bảng 3. Đặc điểm nhân cách quan trọng nhất ở ngƣời cha nói chung theo đánh giá
của học sinh trƣờng giáo dƣỡng số 2 Ninh Bình
STT
Các mặt trong nhân cách ngƣời cha
SL
TL
1
Đạo đức
53
51,5
2
Ý chí
12
11,7
3
Uy quyền

Nói tóm lại, thông qua việc phân tích nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp trường
Giáo dưỡng số 02 Ninh Bình về nhân cách người cha nói chung, có thể thấy trong quan niệm của
các em, nhân cách người cha gắn liền với những hành vi đạo đức, trách nhiệm và tình yêu
thương với con cái. Điều đó một lần nữa được nhấn mạnh thêm khi các em cho rằng mặt quan
trong nhất trong nhân cách người cha là đạo đức có tỷ lệ trả lời cao nhất.
3.2. Nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về nhân cách ngƣời cha thực của
mình
Nhận thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về nhân cách người cha thực của các em thể
hiện trong các mặt đạo đức, ý chí, uy quyền của người cha. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhận
thức của trẻ vị thành niên phạm pháp về nhân cách người cha thực của mình nhìn chung là rất
tích cực. Điều đó thể hiện ở các nội dung thể hiện đánh giá cao nhân cách người cha đều có điểm
số đánh gia rất cao, ngược lại, với các nội dung thể hiện nét tiêu cực trong nhân cách người cha
đều có điểm số đánh giá thấp. Xin lấy một bảng số liệu về nhân cách người cha thực qua nhận
thức của các em làm ví dụ minh họa:
Bảng 4. Nhận thức về ý chí ở ngƣời bố thực của trẻ vị thành niên phạm pháp
STT
Các biểu hiện ý chí của ngƣời cha
ĐTB
ĐLC
Xếp
hạng
1
Bố thường đề ra những kế hoạch cụ thể
2.34
0.63
8
2
Bố thường nhắc em khi làm việc gì cũng có
mục đích cụ thể
2.68

12
8
Khi làm công việc gì bố em luôn cố gắng hoàn
thành đến cùng
2.63
0.63
3

12
9
Bố thường không quyết định được vấn đề gì cả
1.24
0.55
14
10
Đang thực hiên công việc mà gặp khó khăn, bố
thường bỏ dở không làm tiếp
1.32
0.52
13
11
Bố rất nóng nảy và hay xung đột với mọi người
1.38
0.59
11
12
Khi có mâu thuẫn với người khác, bố luôn bình
tĩnh để tìm cách giải quyết
2.53
0.67

như sự nhận xét, thái độ xung quanh của mọi người dành cho người bố của các em.
Bảng 5. Nguồn thông tin các em học sinh trƣờng giáo dƣỡng biết về bố của mình
STT
Nguồn thông tin
SL
TL
1
Tự nhận thấy
102
78.5
2
Do mẹ nói
15
11.5
3
Do những người xung quanh nói
18
13.8
4
Nguồn thông tin khác
2
1.5
Kết quả nghiên cứu thể hiện ở bảng số liệu và biểu đồ trên cho thấy nhận thức của trẻ vị
thành niên phạm pháp về bố của mình chủ yếu là do bản thân các em tự nhận thấy trong quá

13
trình tiếp xúc, hoạt động cùng với người bố. Có thể nói, trong quá trình giao tiếp, hoạt động
cùng nhau giữa người với người nói chung và giữa bố và con nói riêng luôn có sự tác động, nhận
thức lẫn và đây là nguồn thông tin trực tiếp đầy đủ nhất để mọi người có thể hiểu biết lẫn nhau.
Vì thế, trong phần trả lời của mình 78,5% các em học sinh trường giáo dưỡng đã cho biết nhận

các nhiều góc độ và chuyên ngành khác nhau như tâm lý học, xã hội học. tội phạm học… Riêng
trong lĩnh vực tâm lý học, vấn đề trẻ em phạm tôi đã được quan tâm tìm hiểu từ nhiều góc độ và
trường phái khác nhau như hành vi, phân tâm học, lịch sử văn hóa, nhận thức xã hội, môi trường
sinh thái… Trên cở sở cách tiếp cận nhân cách người cha thể hiện ở ba góc độ đạo đức, ý chí và

14
uy quyền, đề tài được tiến hành tìm hiểu nhận thức của các em học sinh trường giáo dưỡng số 02
Ninh Bình về nhân cách người cha nói chung và người cha thực của các em.
Kết quả nghiên cứu thực tiễn cho thấy nhận thức của các em về nhân cách người cha nói
chung còn chưa có sự đầy đủ, sâu sắc. Điều đó thể hiện ở việc các em chủ yếu coi nhân cách
người cha thể hiện ở khía cạnh đạo đức như ứng xử tốt với người xung quanh, yêu thương con
cái… Trong khi mặt ý chí và uy quyền ít được các em hiểu biết đầy đủ hơn.
Trên cơ sở kết quả trên, đề tài tìm hiểu nhân cách người cha thực của các em học sinh
trường giáo dưỡng. Kết quả nghiên cứu cho thấy nhận thức của các em về nhân cách người cha
thực là khá tích cực. Các biểu hiện về mặt đạo đức, ý chí hay uy quyền người cha thực của các
em đều thể hiện là một người cha mẫu mực, hết lòng yêu thương con cái, là hiện thân của ý chí,
tính trách nhiệm, trụ cột trong gia đình… Số liệu được cung cấp từ nhà trường nơi các em theo
học cũng cho thấy đa số các em đều xuất thân từ gia đình bố mẹ lương thiện, thương yêu con cái.
Kết quả nghiên cứu từ các phương pháp phỏng vấn sâu cá nhân, vẽ tranh cũng đem lại kết quả
tương tự. Điều đó có thể giải thích bằng việc các em học sinh được học tập trong nhà trường
giáo dưỡng dần được tiếp thu tri thức, học hỏi các bài học về giá trị của gia đình, tình yêu
thương con cái của cha mẹ từ đó giúp các em dần nhận ra những tình cảm mà bố mẹ dành cho
các em, nhận ra sự vất vả của bố mẹ để nuôi các em nên người dù có thể trong hoàn cảnh nhất
định, không phải lúc nào bố của các em cũng là người tuyệt đối hoàn hảo.
2. Kiến nghị
Từ kết quả nghiên cứu thực tiễn của đề tài, có thể rút ra một số kiến nghị như sau:
Đối với nhà trường giáo dưỡng:
- Tăng cường giáo dục các giá trị về gia đình như tình yêu thương con cái của cha mẹ, sự
thiêng liêng của đoàn tự, hạnh phúc gia đình để các em có thể nhận thức đầy đủ hơn về nhân
cách và sự hi sinh, tình yêu thương của cha mẹ dành cho con cái.

phúc, niềm vui cho cha mẹ của các em.
-Giao lưu với bạn bè là hoạt động không thể hiểu trong độ tuổi của các em, tuy nhiên các em
cần sáng suốt để có thể lựa chọn những người bạn tốt, tham gia tích cực vào các câu lạc bộ thể
thao, các hoạt đông đoàn thể… nhằm tránh xa các tệ nạn xã hội.
-Lắng nghe và tôn trọng ý kiến của cha mẹ vì độ tuổi các em kỹ năng, hiểu biết cuộc sống
chưa sâu sắc dễ rơi vào những tình huống, hành động mà các em không thể lường trước.

References.
TÀI LIỆU THAM KHẢO
1) Nguyễn Ngọc Bích, Tâm lý học nhân cách, NXB Đại học Quốc Gia Hà Nội, 2000
2) Nguyễn Văn Đồng, Tâm lý học phát triển, NXB Chính trị Quốc Gia, 2001
3) PGS.TS Trần Thị Minh Đức, NXB Khoa học và kỹ thuật
4) GS.VS Phạm Minh Hạc, Cách tiếp cận nghiên cứu tâm lý học nhân cách, Bài giảng, Tạp
chí tâm lý học tháng 2/2004
5) Nguyễn Thị Hoa, Một số đặc điểm tâm lý có nguy cơ dẫn đến hành vi phạm pháp của trẻ
vị thành niên, Luận án tiến sỹ tâm lý học 2004
6) Phan Trọng Ngọ - Nguyễn Đức Hướng, Các lý thuyết phát triển tâm lý người, NXB
Đại học Sư phạm, 2003
7) Nguyễn Thị Ánh Nguyệt, Mối tương quan giữa biểu tượng về uy quyền người cha và kỹ
năng giải quyết xung đột trong cuộc sống đời thường ở trẻ sống vắng cha, Luận văn thạc
sỹ khoa học tâm lý, 2007

16
8) Nguyễn Ngọc Phú, Lịch sử tâm lý học, NXB đại học Quốc Gia, 2004
9) Petrovxki A.V, Tâm lý học lứa tuổi và tâm lý học sư phạm, NXB giáo dục, 1982
10) Maurice Porot, Trẻ em và các mối quan hệ gia đình, Người dich: Đạm Thư, Trung tâm
N-T, 1993
11) Jonh W. Santrock, Tìm hiểu về thế giới tâm lý của tuổi vị thành niên, NXB Phụ nữ, 2004
12) Phạm Minh Thạc, Con cái và cha mẹ ngày nay, NXB Đại học Quốc Gia, 2003
13) Chu Bích Thu – Nguyễn Ngọc Trâm, Từ điển tiếng Việt phổ thông, NXB TP Phương