Ngộ độc phấn rôm ở trẻ em Ảnh có tính minh họa
Phấn rôm (PR) còn gọi là phấn thơm, phấn trẻ em, thường được các
bậc phụ huynh dùng xoa ngoài da thường xuyên mỗi ngày cho trẻ em nhỏ, với
mong muốn giúp cho da trẻ sạch và thơm, không bị rôm sảy hay mẩn ngứa
do tã lót.
Thế nhưng, theo báo cáo của các Trung tâm kiểm soát độc chất các nước
cho thấy, PR tiềm ẩn những nguy hại đối với sức khỏe của trẻ khó lường mà ít
người biết đến. Mặc dù không gây độc toàn thân nhưng hít phải PR gây thiếu oxy
do tắc đường dẫn khí, cản trở hoạt động nhung mao hô hấp. Biểu hiện ở phổi thay
đổi từ ho đơn thuần đến suy hô hấp nặng và di chứng phổi lâu dài có thể xảy ra.
Thành phần PR trẻ em
PR là loại bột màu trắng có nhiều công thức hóa học khác nhau, nhưng
thành phần chính là bột talc. Cách đây hơn 1.300 năm, loại bột này đã được người
xưa dùng làm phấn vẽ hình lên các hang động và dùng trong ngành sản xuất gốm
tráng men của Trung Quốc. Ngày nay, bột talc là một
khoáng chất khai thác từ mỏ, có thành phần cấu tạo chủ yếu là silicate
magnesium ngậm nước, điều chế thành dạng bột phấn. Bột talc được sử dụng rất
nhiều trong công nghiệp để làm ra các sản phẩm như: thức ăn cho vật nuôi, dây
cáp, đèn cầy, gạch men, kẹo cao su, mỹ phẩm; được dùng trong một số loại thuốc
viên nhưng không gây phản ứng phụ hay ngộ độc.
Ngộ độc do hít PR thường xảy ra ở trẻ em dưới 6 tuổi
Người ta thường cho rằng, trong PR có chứa rất nhiều những thành phần có
khả năng hút ẩm. Tuy nhiên, khả năng thấm hút của PR rất thấp so với tã, lại có
thể gây nên những kích ứng cho da của bé. Ưu điểm khác của PR là nó có mùi
thơm dễ chịu, tuy nhiên mùi hương và tác dụng chống ma sát chỉ tồn tại trong thời
gian ngắn.
Vì thế, dược động học của các loại phấn như PR cho đến nay vẫn chưa
được làm sáng tỏ. Tuy nhiên, hít phải PR chính là thủ phạm khiến cho phổi của trẻ

nặng theo thời gian, diễn tiến suy hô hấp xuất hiện sau nhiều giờ. Toan hô hấp,
viêm phế quản, viêm tiểu phế quản, xẹp phổi, tràn khí màng phổi và tắc nghẽn tiểu
phế quản có thể xảy ra diễn tiến ngưng hô hấp, ngưng tuần hoàn. Hít phải PR bôi
da lâu ngày gây “bệnh bụi phổi” do thành phần bột talc, silica và amiang tích đọng
trong phổi, xơ hóa mô kẽ và tạo các u hạt. Biểu hiện đặc trưng là ho nhiều, khó
thở, thở có tiếng rít, tức ngực. Mức độ trầm trọng của xơ phổi tương quan với thời
gian tiếp xúc và độ tập trung bụi phấn. Các nghiên cứu cho thấy có sự liên quan
giữa bệnh bụi phổi và bệnh phổi tắc nghẽn sau khi hít bột talc.
Chẩn đoán
Trên những trẻ có triệu chứng ngộ độc phải kiểm tra xét nghiệm máu, chất
điện giải và chụp phim X - quang ngực.
Theo dõi khí máu thường xuyên ở bệnh nhân suy hô hấp nặng. Thường
phát hiện có tổn thương đối xứng tại và quanh rốn phổi trên phim X - quang. Các
xét nghiệm khác như nội soi giúp nhận diện sự hiện diện của các hạt bụi phấn. Lưu
ý chẩn đoán phân biệt với rất nhiều những nguyên nhân khác gây rối loạn hô hấp,
viêm phổi hít.
Xử trí
Đối với trường hợp hít phải lượng lớn mà không biểu hiện triệu chứng thì
cũng phải bắt đầu điều trị ngay để ngăn chặn biến chứng. Thông đường thở và cho
thở oxy 100%. Theo dõi và đảm bảo ổn định các dấu hiệu sinh tồn.
Các biện pháp loại thải độc chất thông thường không có tác dụng đối với
ngộ độc do hít phải PR. Bệnh không có thuốc giải độc đặc hiệu, chỉ có thể chữa trị
triệu chứng. Thuốc Nacetylcysteine có thể giúp cải thiện tình trạng hô hấp. Hút
đàm nhớt, dùng corticoids có thể giúp ngăn chặn tiết đàm và nhiễm trùng hô hấp.
Thuốc giãn phế quản không có tác dụng trong trường hợp này. Dùng thêm kháng
sinh khi nghi ngờ bội nhiễm vi trùng.
Có thể xem xét biện pháp rửa phổi bằng nước muối sinh lý để loại bỏ phấn
hít vào. Tác dụng tuy hạn chế nhưng giúp loại bỏ đàm tiết ra quá nhiều làm vô
hiệu liệu pháp N - acetylcysteine.
Biện pháp này cũng giúp chẩn đoán phân biệt đối với các bệnh phổi do các